Spring naar inhoud

Intro en actueel

Op deze site behandelen we een aantal economische onderwerpen die speciaal mijn aandacht hebben. Dat geldt in het bijzonder de pensioenaangelegenheden, de overheidsschuld, de inkomens- en vermogensverdeling en ons belastingstelsel, althans wat daar voor doorgaat. Daarbij wordt cijfermateriaal gebruikt dat hopelijk beter laat zien wat er echt feitelijk gebeurt™. Die cijfers, met mijn analyse, wijken nogal af van de cijfers over b.v. de overheidsschuld en het vermogen die het CBS en het CPB de burgers plegen voor te liegen. De volgende tabel maakt het effect in één oogopslag duidelijk:

Voor uitgebreidere informatie dient u de bijdragen zelf te raadplegen. Deze worden in het menuscherm onderscheiden in  0. Permanent en 1. Actueel en een overzicht van de bijdragen kunt u zien door op deze links te clicken. De datum in de view achter de documenten is de aanmaakdatum (b.v. bbp 2/10/2017). De datum waarop het document voor het laatst is bijgewerkt staat in het document zelf in de noten (b.v. bbp 30/12/2019). Permanente bijdragen worden regelmatig geactualiseerd, maar zullen niet altijd  à jour zijn.  We geven hier slechts enkele kerntabellen en een grafieken. De databronnen zijn hieronder in de noten  aangegeven. De onderliggende bijdragen geven meer informatie maar zijn niet altijd bij naar de laatste stand van zaken. Op deze pagina wordt de meest actuele data weergegeven zoals die mij op de datum boven aan de pagina bekend zijn. In de tekst zijn vaak links opgenomen naar andere bijdragen: zo kunt u  in de aangegeven link b.v. zien waarom de 60% EMU-schuld norm een EU-invented tradition is.

2.  Cijfermateriaal pensioenvermogen, overheidsschuld en overheidsvermogen

(click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

Links naar de bijdragen Pensioenvermogen, Pensioenfondsen, Overheidsschuld en Overheidsbalans.

Zoals uit tabel 1 blijkt nam het pensioenvermogen in 2019 t/m 2019K3 met € 284,1 mld. toe. (18,3%). De belastingclaim nam daarmee met  € 99,4 mld. (!) toe. Uiteraard lezen we daar in onze kwaliteitspers weer eens helemaal niets over.

De pensioenverplichting van de pensioenfondsen nam de eerste negen maanden van 2019 met € 313,3 mld. (24,1% in negen maanden) toe, de algemene reserves namen daarmee met € 73,1 mld. af. De actuele dekkingsraad daalde als gevolg met 5,2 % tot 98,2%.  Ondanks de uitstekende rendementen in 2019 verslechterde de financiële postie van de pensioenfondsen, althans op papier, aanzienlijk volgens de van de werkelijkheid losgezongen FTK-“systematiek”.

Dat we in Nederland sinds 2007 materieel geen overheidsschuld meer hebben en dat het Stabiliteits- en Groeipact daarom, mede door de afgefinancierde ambtenarenpensioenen , voor Nederland elke relevantie mist, was op grond van bovenstaande tabel 1 al duidelijk. Grafisch kun je dat in één oogopslag zien. Het verloop van bbp, pensioenvermogen, EMU-overheidsschuld en werkelijk overheidsschuld blijkt uit onderstaande grafiek:

(click op de grafiek of Ctrl+ om te vergroten)

Links naar de (uitgebreidere) bijdragen bbp, Overheidsschuld en Pensioenvermogen.

In de kern kunnen we op basis van de tabel, de grafiek en de de onderliggende bijdragen concluderen:

♦ Het pensioenvermogen bedraagt eind september 2019 € 1.834 mld. Daar zou je dan de zgn. derde pensioenpijler, waarvan de omvang niet bekend is, nog bij moeten tellen. (In 2012 ca 16%)

♦ Op dat pensioenvermogen rust een 35% belastingclaim van € 642 mld., terwijl de EMU-overheidsschuld eind september 2019 slechts ca € 394,9 mld. bedraagt, zodat de staat dan per saldo eind september 2019 € 247 mld. aan nettovordering op het pensioenvermogen overhoudt.

♦ Het verloop van de werkelijke overheidsschuld , die feitelijk een actief is, wijkt daarom sterk af van het beeld dat ons door het CBS, CPB , de regering,  bijna alle politici en niet ter vergeten de media werd voorgelogen. Eind 2020 zal dat actief ca € 285 mld. bedragen. Coen Teulings zette dat ook recent uiteen, helaas kwam dit tijdens de 2008 crisis niet geheel uit de verf bij het CPB. [3]

♦ Gedurende de periode 2006-2018 werd € 799 mld. rendement gemaakt op het pensioenvermogen. Het aandeel van de staat daarin was € 280 mld. De belastingclaim nam in dezelfde periode met € 269 mld. toe. Hiervan werd “natuurlijk” niets in de boeken van de staat verantwoord. De rente op de overheidsschuld bedroeg in de periode 2006-2018 € 134 mld. (CPB) en die werd door de staat uiteraard wel bij de burgers in de vorm van belastingen direct in rekening gebracht. Die schuld was echter meer dan volledig in het pensioenvermogen belegd en bracht daar een fors rendement op.

♦ De pensioendeelnemers maakten in de periode 2005-2018 ca € 523 mld. aan rendement (65%). De pensionado merkte daar nauwelijks iets van terwijl ook de actieve deelnemers veelal naar hun idexatie konden fluiten. In de inkomensstatistieken van het CBS kwam dit inkomen ook nauwelijks voor.

♦ De pensioenen van de Nederlandse ambtenaren zijn ook nog eens afgefinacierd, kom daar in het buitenland eens om. Daar kunt u nog eens netto € 453 mld. , na aftrek belastingclaim, voor inboeken.

♦ De EMU-overheidsschuld en het EMU-overheidssaldo, de structurele begrotingsruimte en niet te vergeten het eerder genoemde Stabiliteits- en Groeipact krijgen zo een heel eigen betekenis voor de Nederlandse situatie. Deze begrippen zijn misbruikt om volstrekt onnodige bezuinigingen en ombuigingen onder valse voorwendselen af te dwingen waardoor ons bbp ook nog eens minder groeide. De medeplichtigen zijn hiervoor al vermeld.

Ook de officiële cijfers laten zien dat de SGP-schuldnorm van 60% bbp voor Nederland historisch gezien nergens op slaat. Alleen economie-kneuzen zonder enig historisch besef vallen je hiermee lastig {“This time is different” en het CPB (CEP 2009)}:

(click op de grafiek of CTRl+ om te vergroten)

Nederland voldeed slechts in 45 van de 207 jaren aan die EU-norm van 60% en het is dus een Gods wonder dat Nederland nog steeds bestaat.

Die EU-bobo’s houden met hun SGP-begrotingregeltjes daarnaast ook geen rekening met de inmiddels sterk gedaalde rente:

(click op de grafiek of CTRl+ om te vergroten)

♦ Volgens de CPB-publicatie Zorg om morgen bedraagt  de overheidsschuld bij ongewijzigd beleid eind 2060 100% van het bbp_2060. In de bijdrage Pensioenvermogen §5 maken we aannemelijk dat de belastingclaim op het pensioenvermogen, exclusief derde pensioenpijler eind 2060 61% bbp_2060 bedraagt, zodat de werkelijke overheidschuld eind 2060 ca 39 % bbp zal zijn. De werkelijke schuld eind 2060 ligt dan dus nog steeds ruim onder de 60%-norm van het Stability and Growth Pact (SGP), er is dus geen vuiltje aan de lucht.

Overigens moet je die cijfers niet al te serieus nemen. De publicatie Stabiliteitsprogramma 2019 ging april 2019 uit van een pensioenvermogen pensioenfondsen van 174% bbp in 2020. [4]. In werkelijkheid zal dat cijfer eerder 199 % bbp zijn.Dus in nog geen jaar tijd zat de overheid er ca 25% naast, mede door de werkelijke toename van het pensioenvermogen in 2019. [zie]

♦ Waarom we het Nederlandse pensioenstelsel met de grootst mogelijk spoed op de helling moeten zetten werd hier nader uiteengezet.

3. Vermogen huishoudens

Een reëler plaatje van het vermogen huishoudens dan het CBS voorschotelt kan als volgt worden weergegeven (meest recente data):

(click op tabel of Ctrl+ om te vergroten)

Bij die CBS vermogen van huishoudens cijfers zijn de nodige kanttekeningen te plaatsen.

♦ De inflatie in de periode 2009-2017 bedroeg totaal 13,8% of meetkundig 1,45 % per jaar. Bij het beoordelen van de vermogensontwikkeling dient rekening te worden gehouden met een mogelijke verschuiving in de loop van de tijd tussen de vermogenscomponenten onderling.

♦Het vermogen huishoudens per 1/1/2018 bedroeg volgens het CBS € 1.416,9 mld. Dat vermogen bedroeg echter eerder bijna het dubbele of € 2.678,7 mld. doordat je 65% van het pensioenvermogen en het verzekeringsvermogen uit levens- en kapitaalverzekeringen moet meerekenen. Daarmee zijn die cijfers echter nog geenszins volledig en juist.

♦ Het eigen woning vermogen bedraagt 1/1/2018 € 607,6 mld., een WOZ-waarde van € 1.333,5 mld. minus een hypotheekschuld van € 725,9 mld. Die hypotheekschuld nam in de periode 1/1/2009-1/1/2018 met € 112 mld. toe en de WOZ-waarde met € 101,9 mld. Er wordt veel drukte gemaakt over de hoge – veelal af te lossen – nominale schulden van de eigen woning bezitter, waar je overigens ook de hypotheekrente minus het netto HRA-infuus nog moet bijtellen. Vergeten wordt dan echter dat een 30-jarige huurder met een sociale maandhuur van € 650 een levenslange nominale huurschuld van totaal ca € 840.000 heeft en daarvan staat helemaal niets in het CBS-vermogensoverzicht. Bij de woningbezitter staat daar tenminste nog de waarde van zijn eigen huis tegenover.

♦ Door het CBS wordt het pensioenvermogen i.t.t. het CPB  ten onrechte niet tot het vermogen gerekend.  Als je dat vermogen  (30/9/2019 € 1.834 mld.) wel aan de huishoudens toerekend moet je dat echter doen onder aftrek van de gemiddelde 35% belastingclaim op dat pensioenvermogen en dat “vergeten” onze instellingen nogal eens. De vermogensverdeling van het netto pensioenvermogen is problematisch aangezien je dan van het bruto vermogen nog de “progressieve” belasting in box 1 moet aftrekken. Wel weten we dat tot voor kort 41 procent van de pensioenpremies werd afgetrokken tegen een belastingtarief van 52 procent.

♦ Om een juist inzicht te krijgen in het vermogen moet je dat natuurlijk waarderen op de waarde in het economisch verkeer en deze waarde staat nogal ver af van de fiscale waarde die veelal door het CBS wordt gehanteerd. Dit geldt in het bijzonder voor het ondernemingsvermogen en het aanmerkelijk belang vermogen. De gehanteerde waarde van het vermogen werkt ook door in het inkomen uit dat vermogen. De Quote 500 is natuurlijk een speeltje maar komt soms dichter bij de waarheid dan het CBS.

♦ Bij de stelling dat de vermogensverdeling evenwichtig is zoals o.a. Asscher namens het kabinet stelde in de Piketty discussie, vallen de nodige kanttekeningen te plaatsen. Zo is  74% van het vermogen exclusief eigen woning per 1/1/2018 in handen van het 10e vermogens-deciel. (2006: 68,5%)  Aangezien 91,8% van het ondernemingsvermogen en aanmerkelijk belang in handen is van dat zelfde deciel en de waardering van dat vermogen aanzienlijk te laag is, heeft dat consequenties voor de vermogensverdeling.

♦ Dat een niet te verwaarlozen deel van het vermogen in de schaduweconomie wordt aangehouden mag de pret niet drukken. Noch het CBS noch het CPB maken veel werk van het in kaart brengen van die schaduweconomie.

♦ De vermogensverdeling naar inkomensdeciel wijkt nogal af van de verdeling per vermogensdeciel . Één van de oorzaken is de krakkemikkige inkomen uit vermogen statistiek van het CBS. Het inkomen van vermogen wordt te laag voorgesteld door de particularistische bepaling van het CBS van het  inkomen uit eigen woning. Daarnaast wordt de indirecte beleggingsopbrengsten op effecten en het rendement op levens- en kapitaalverzekeringen gemakshalve weggelaten. Ook de inkomsten uit onderneming en aanmerkelijk belang wordt veel te laag voorgesteld. Het spreekt vanzelf dat dit ook effect heeft op de inkomensverdeling.

♦ De makkes in de statistiek inkomen uit vermogen zijn overeenkomstig aan te treffen in de belastingheffing op het inkomen uit het vermogen. Ons belastingstelsel ontziet immers het inkomen uit vermogen by design m.u.z. van een deel van de vermogensrendementsheffing op spaargeld.

4. Inkomen uit vermogen

Ook het inkomen uit vermogen (meest recente data) zoals dat door het CBS wordt voorgesteld is allerminst compleet en kan wel wat aanpassing gebruiken. De cijfers zijn redelijk arbitrair en hier en daar grof geschat maar laten aanzienlijk beter zien wat er er feitelijk gebeurt™:

♦ Het inkomen uit vermogen wordt door he CBS veel te laag voorgesteld en bedraagt voor 2014 eerder  € 47,3 mld. dan de € 21,2 mld. van het CBS na revisie. [voor revisie € -4,4 mld. (sic)] Tel je het aandeel in het inkomen uit het pensioenvermogen  voor dat jaar mee (een uitzonderlijk goed jaar) dan kom je zelfs op € 168 mld. inkomen uit vermogen. De definitie van arbeidsinkomensquote (AIQ) is daarmee ook nodig aan herziening toe en zou toch minstens het aandeel van de werknemers in het rendement op het pensioenvermogen moeten meenemen.

Link naar de bijdrage Inkomen uit vermogen 2011-2014. De rendement op het pensioenvermogen cijfers zijn uiteengezet in de bijdrage Pensioenvermogen.

5. Verder grasduinen.

De bijdrage bbp neemt een centrale plaats in omdat veel cijfers in het bbp worden uitgedrukt en de historische ontwikkeling van belang is.

Zoals eerder aangegeven kunt u verder grasduinen aan de hand van de menu tabbladen 0. Permanent of 1. Actueel. Een voorbeeld over het thema defensie is b.v. deze bijdrage. en het JSF-debakel, Wilt u wat meer inzicht in de opbrengst van uw zonnepanelen dan kunt u hier terecht.

__________________

Laatste bijgewerkt 11 januari 2020.

[A] Bronnen tabel 1

[1] CBS,”Opbouw binnenlands product (bbp); nationale rekeningen”, Gewijzigd op: 24 juni 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84087NED/table?ts=1546879694682

Bbp, productie en bestedingen; kwartalen, mutaties, nationale rekeningen, Gewijzigd op: 24 december 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84106NED/table?ts=1577178801540

[2] DNB, Statistiek pensioenfondsen

[2a] https://statistiek.dnb.nl/downloads/index.aspx#/details/balans-van-pensioenfondsen-jaar-breukvrij/dataset/7f1c8359-f083-43e0-ac59-762e84c40bdf/resource/5d1bf2b2-48d5-4c4e-924b-836a6f25bd70

laatste update 05 september 2019

[2b] https://statistiek.dnb.nl/downloads/index.aspx#/details/balans-van-pensioenfondsen-kwartaal-breukvrij/dataset/0c3e2b24-63e3-4b61-8d78-87fc0b3b2e2d/resource/886821b7-4c50-42bc-8b43-260af7ddbbe7

laatste update 05 september 2019

[3] DNB, Statistiek verzekeringsmaatschappijen

[3a] https://statistiek.dnb.nl/downloads/index.aspx#/details/balans-van-verzekeringsinstellingen-jaar/dataset/0d7365b8-1f9d-45d4-9836-5949d3df784a/resource/997b00c2-2155-4ffd-9dce-96ae3cf0251b

laatste update 05 september 2019

[3b] https://statistiek.dnb.nl/downloads/index.aspx#/details/balans-van-verzekeringsinstellingen-kwartaal-breukvrij/dataset/766753b6-21c4-41fe-a6d9-0f591f99ecaf/resource/edfeaede-cb25-4170-9266-9eb609e13305

laatste update 05 september 2019

[4]  Bijdrage pensioenvermogen – tabel 3

[5] CBS, “Saldo en schuld; overheidssectoren”, Gewijzigd op: 24 december 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84118NED/table?ts=1568627658100

[6] Miljoennennota 2020

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/begrotingen/2019/09/17/miljoenennota-2020,

[7] Bijdrage Overheidsbalans – tabel 1

[B] Bronnen vermogen huishoudens

[1] Bijdrage Vermogen huishoudens

[2] CBS, “Vermogen van huishoudens; huishoudenskenmerken, vermogensbestanddelen”, Gewijzigd op: 18 november 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83834NED/table?ts=1577186515369

[C] Printversie van deze pagina. Het is een feature van WordPress dat geen grafieken en tabellen op “pagina’s” worden afgedrukt

Printversie Intro en actueel 1_1_2020

[3] Coen Teulings, Houdbaarheid van overheidsfinanciën is geen bestendige maatstaf voor de toekomst

https://www.coenteulings.com/wp-content/uploads/2020/01/HFD_20200110_0_024_009.pdf

Voor nader commentaar – zie