Spring naar inhoud
Tags

BBP & BNI

10 oktober 2020

Deze bijdrage geeft nadere informatie over de ontwikkeling van het bbp in de periode 1950-2025. Als curiosa is ook wat oudere informatie opgenomen.

Een doorlopende cijferreeks van het bbp vind je het gemakkelijkst bij het CPB. [1] CBS statline is een doolhof en daarnaast heeft het CBS een bloedhekel aan doorlopende cijferreeksen en moet je tig statlines en Opendata tabellen doorlopen om die cijfers bij elkaar te rapen. [2]

“A pneumonia of unknown cause detected in Wuhan, China was first reported to the WHO Country Office in China on 31 December 2019” (WHO).  Burr en enkele andere US senatoren verkochten hun aandelen op 13 februari 2020 na een vertrouwelijke Senate intelligence committee briefing. Dat moment lijkt mij dus een goed startpunt voor de economische crisis die ten gevolge van de corona epidemie uitbrak.

De cijfers 2020-2025 gebaseerd op de MEV 2021-2025 zijn in een afzonderlijke tabel opgenomen. In §5 gaan we nader in op het bruto nationaal inkomen (BNI).

In §6 laten we zien dat het bbp en bni zoals dat thans voor Nederland wordt gepresenteerd een slechte maat is voor de omvang van de economie en zelfs de materiële welvaart onvolledig weergeeft.

______________________________________________________________________________

§1 Inleiding

Volgens het CBS is het bbp:

“Een maat voor de omvang van de economie. (zie §6) Deze wordt berekend uit de som van de waarde die door ondernemingen, huishoudens en overheden wordt toegevoegd aan de goederen en diensten die zij hebben moeten verbruiken om hun producten te kunnen maken. Deze som staat bekend als de toegevoegde waarde ‘in basisprijzen’. Om tot het bbp ‘in marktprijzen’ te komen, wordt hierbij het saldo van productgebonden belastingen en subsidies èn het verschil tussen toegerekende en afgedragen btw opgeteld.”

Veel economische grootheden en de ontwikkeling van die grootheden worden gerelateerd aan de ontwikkeling van het bbp. Het bbp maakt echter ook zijn eigen ontwikkeling door en daar moet je dus bij de beoordeling van het cijfermateriaal rekening mee houden. We geven een voorbeeld.

Het bbp steeg in de periode 1995 t/m 2019 met 246%.  Het pensioenvermogen steeg in die zelfde periode met 497%. Het pensioenvermogen in percentage bbp nam toe van 110% (1995) naar 222% (2019). Onderstaande grafiek laat zien wat ik bedoel:

Grafiek 1 Data in relatie tot het bbp

(click op de grafiek of Ctrl+ om te vergroten)

♦ Het bbp steeg in de periode 1996-2019 met 3,7% per jaar tot 246% van het bbp_2018.  Voor het pensioenvermogen was die stijging 6,6% per jaar tot 497% van het pensioenvermogen 2018. Een deel van het verschil wordt in §6 verklaard. De overheidsschuld steeg met 2% per jaar tot 164% van de schuld eind 2018. In 2018 was de rentelast op de overheidsschuld € 15,3 mld., in 2019 moesten de burgers slechts € 6,5 mld. opbrengen. Overigens hebben we materieel helemaal geen overheidsschuld maar een netto-actief van 29,1% bbp.

♦ Je kunt de relatering van je cijfermateriaal aan het bbp extreem consistent doorvoeren. In de CPB houdbaarheidsstudies wordt al het cijfermateriaal in percentage van het bbp vermeld, zonder dat het bbp zelf ergens in de studie wordt vermeld.

§2 bbp Nederland 1970-2020

De toename van het bbp 1970-2020 kan als volgt worden weergegeven [1;2]:

Tabel 1 Verloop bbp 1970-2020 in € mld.

(click op tabel om te vergroten of te printen)

(1) Nadere informatie over de bronnen van het cijfermateriaal treft u in noot [1] aan. De wijze waarop het inflatiepercentage wordt berekend staat in noot [2].

(2) In de periode 1970-2019 stijgt het bbp met 5,5% per jaar, reëel was die toename 2,2% per jaar. De bevolking stijgt in die periode met 0,59% per jaar. Uit de tabel blijkt duidelijk dat die toename na 2000 afvlakt door een geringere groei en een lagere inflatie.

Voor wat die cijfers waard zijn geven we ook nog even de 2020-2025 cijfers:

(click op tabel om te vergroten of te printen)

§3 Groei bbp volume en inflatie

Een historisch overzicht van de ontwikkeling van het bbp 1814-2020 laat zien dat de groei van het bbp eerst na de Tweede Wereldoorlog, toen Nederland net door de Duitsers was leeggeroofd, een grote vlucht heeft genomen. Dat we daarvoor Indië nog hadden speelde, net als ons slavernijverleden, kennelijk niet zo’n overheersende rol: die rol blijkt althans niet uit de bbp-toenamecijfers gedurende de negentiende eeuw vanaf 1814 (≈ 1,48% per jaar).

Grafiek 2 bbp 1814-2020 in € mld. [1]

(click op grafiek of Ctrl+ om te vergroten)

♦ bbp alleen groei – zonder inflatie (v.a. 1950) behoeft enige toelichting. Vanaf 1951 wordt de toename van het bbp minus de inflatie geteld bij het overeenkomstige cumulatieve bbp van het jaar daarvoor.

♦ Luiten Van Zanden geeft voor de periode 1860-1913 globaal drie “stuwende krachten” aan voor de groei: 1) de groei van het inkomen als zodanig, 2) de voortgaande integratie van de nationale en internationale markten en 3) na 1890 steeds belangrijker, (jawel!) de exploitatie van Nederlands Indië. [6, blz. 388]

♦ De oorzaken van de steile, maar na 1970 afnemende groei van het bbp, valt ook voor Nederland, uiteraard met enige vertraging, bij Robert. J. Gordon na te lezen.[3]

Zowel de volumegroei van het bbp als de toename door inflatie vertonen een grillig verloop. Door het verloop van het gemiddelde percentage gedurende een decennium weer te geven krijg je een beter inzicht in de trendmatige ontwikkeling.

Grafiek 3 De volumetoename bbp 1950 – 2020

(a) De rode lijn geeft de meetkundig gemiddelde groei per decennium weer. We groeien nog net niet als een koeienstaart, maar veel schot zit er niet meer in.

(b) In de periode 1950-2020 is de gemiddelde groei 2,9 % per jaar.

Grafiek 4 De bbp deflator 1950 – 2020

(a) In de periode 1950-2020 is de gemiddelde inflatie 3,4 % per jaar.

Na een crisis treedt natuurlijk altijd weer herstel op. De volgende grafiek geeft enig inzicht in het variërend tempo van zo’n herstel:

Grafiek 5 Enkele dipjes en dippen in de ontwikkeling van het bbp in perspectief

(click op grafiek om te vergroten of te printen)

♦ Het herstelniveau anno 2014 is dus eerder vergelijkbaar met het herstelniveau anno 1936 en dat is toch wel de “verdienste” van Rutte I en II. [5] Zie ook §4 voor de vergelijking met het buitenland.

♦ Als de Corona crisis uitgewoed is kunnen we tabel bijwerken.

§4 Eurolanden aan de hand van Eurostat

De vergelijking met enkele EU-partners kan als volgt grafisch worden weergegeven:

Grafiek 6 Index bbp 2007-2018 (2007=100)

(click op grafiek om te vergroten of te printen)

(1) Had Nederland de Duitse groei sinds 2007 wel bijgehouden dan was ons bbp eind 2016 ca € 86,3 mld. hoger uitgevallen (12,5% bbp_2016). Jacobs komt op een effect van 9% van het bbp door de te ver doorgevoerde bezuinigingen. [5]

(2) Een miskende oorzaak van de lage Nederlandse groei van het bbp is natuurlijk ook het pensioenstelsel waardoor veel geld aan de economie wordt onttrokken door het pensioengeld in de overvolle pensioenpot te stoppen en grotendeels (ca 81% voor pensioenfondsen) in het buitenland te beleggen en daarmee aan de Nederlandse economie te onttrekken. Die belastingderving moet wel door de belastingbetalers worden opgebracht door een onnodig hoog belastingtarief. De lasten (b.v. rente op de overheidsschuld) worden wel genomen en de baten (b.v. het forse rendement op de belastingclaim pensioenvermogen) worden doorgeschoven naar de toekomst.

[3] Voor de invloed van de gaswinning op het bbp zie[7].

§5 Bruto Nationaal Inkomen (BNI)

Het bruto nationaal inkomen is gelijk aan het bruto binnenlands product plus het saldo van de primaire inkomensstromen van en naar het buitenland. Onder de primaire inkomens vallen o.a. rente, dividenden en winsten. Nederland is een kleine open economie met een in verhouding grote financiële sector en veel internationale bedrijvigheid. Daardoor is de omvang van deze inkomensstromen tussen Nederland en het buitenland relatief groot.

 Het BNI, relevant voor de Nederlandse EU-bijdrage, kan in vergelijking met het bbp als volgt grafisch worden weergegeven:

♦ Het BNI wijkt in de betreffende periode tussen de -1.5% en +1.7% van het bbp af. Dat is dus uiterst marginaal, ondanks de grote property income (dividenden, rentes en royalty’s) stromen. Die in- en uitgaande property income stromen heffen elkaar immers grotendeels op (b.v. 2018: in € 279 mld. ; uit €261 mld.)

♦ In de periode 2013-2016 werd jaarlijks circa € 180 mld aan fiscaal relevante inkomens (dividenden, rentes en royalty’s) via Bijzondere Financiële Instellingen (bfi’s) over de Nederland route geleid. [9] Deels is dat vragen om ongebruikelijke transacties en dat is dan weer goed voor de werkgelegenheid bij de overheid en de banken. Het Openbaar Ministerie prikt met zijn forse boetes ook een aardig vorkje mee.

§6 Meet het bbp de omvang van de economie wel?

In de inleiding beloofden we dat we in deze paragraaf terug zouden komen op de vraag of het bbp de juiste omvang van de economie wel meet. In deze paragraaf zullen we aantonen dat het rendement op het pensioenvermogen in elk geval niet in het bbp of bni tot uitdrukking komt en dan hebben we het niet over de postzegelkas.

Voor de periode 2006-2018 kunnen het bbp en het rendement pensioenvermogen als volgt worden weergegeven:

(click op tabel om te vergroten of te printen)

♦ Het pensioenvermogen is in belangrijke mate in het buitenland belegd en inkomen uit dat vermogen zou dus volgens Bartjens in het BNI tot uitdrukking moeten komen. Op grond van bovenstaande tabel en §5 moeten we concluderen dat dit geenszins het geval is. Daar ik geen macro-econoom ben en geen enkele ambitie heb dat te worden, zult u de verklaring ergens anders moeten zoeken.

♦ Aangezien een substantieel deel van het overige inkomen uit vermogen ook niet in de CBS inkomensstatistieken wordt opgenomen, zal dat voor de bbp-cijfers ook wel het geval zijn.

♦  Voor de Nederlandse situatie is het bbp en het bni dus een gebrekkige graadmeter om de welvaart te meten. Een substantieel deel van het inkomen van de burgers blijft buiten beschouwing. Ook mijn latijnse kennis is volstrekt onvoldoende en ik volsta dus met: Wat bewezen moest worden!


Laatst bijgewerkt 12 oktober 2020

Bronnen:

[1] Het navolgende cijfermateriaal is gebruikt:

[1a] CPB – de jaren 1814-1969 en 2019-2020

[1a1] CPB 1814- 1969

https://www.cpb.nl/cijfer/lange-tijdreeksen-overheidsfinancien

[1a2] CPB, Bijlagen bij de Macro Economische Verkenning 2021 en de middellangetermijnverkenning 2022-2025

https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/verzamelde_bijlagen_mev_2021.xlsx

[1b] CBS – de jaren 1969-2018

{1b1] CBS. “Opbouw binnenlands product (bbp); nationale rekeningen, Gewijzigd op: 24 juni 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84087NED/table?ts=1546879694682

[1b2] CBS, “Nationale rekeningen; historie 1900 – 2012”, Gewijzigd op: 26 juni 2014

Voor de liefhebber (niet gebruikt). https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/7343nr/table?ts=1546880771171   [2] Deflator inflatie bbp

Er geldt bbp(t+1) := bbp(t) + G(t+1) + I(t+1)

waarbij groei G(t+1) := g(t+1)* bbp(t) en

inflatie I(t+1):= i (t+1)*[ bbp(t) +G(t+1)]

Het geven van een groeipercentage met slechts een decimaal achter de komma leidt tot een bandbreedte in het inflatiepercentage als je dat met één decimaal bepaalt. Een sluitende doorrekening is nooit weg daarom stellen we inflatiebedrag en daarmee het inflatiepercentage op what it takes to make it balance. 

[3] Robert J. Gordon, “The rise and fall of American Growth –

The US standard of living since the Civil War”, Princeton University Press, 2016.

en voor de Jaren Dertig (o.a. revolutie in huishouden) het artikel van

Alexander J. Field, “The Most Technologically Progressive Decade of the Century”, American Economic Review, September 1993,

[4] Eurostat , GDP and main aggregates – selected international annual data [naida_10_gdp], Last update: 20-12-2019, current prices, million units of national currency,

https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do

[5] Bas Jacobs, https://basjacobs.wordpress.com/2016/09/19/de-rekening-van-rutte/

[6] Dr. Jan Luiten van Zanden, Arthur van Riel, Nederland 1780-1914 – Staat, institutie en economische ontwikkeling, 2000 Balans.

[7] https://www.cbs.nl/-/media/imported/documents/2015/49/2015dne06-de-invloed-van-aardgaswinning.pdf

Volgens de miljoennota 2020 is het budgettaire effect (op basis van 12 miljard  kuub)

[8] BNI cijfers 2019 voor bepaling afdracht eigen middelen van de EU

https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2019/50/bni-cijfers-2019-voor-de-bepaling-van-de-afdracht-voor-de-eigen-middelen-van-de-eu

[9] DNBulletin: Bijzondere financiële instellingen van beperkt belang voor Nederlandse economie

https://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/DNBulletin2018/dnb379675.jsp

From → 0. Permanent

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: