Spring naar inhoud

Overheidsbalans 2019

25 september 2020

_____________________________________________________________________________________________________________________________________

Traditiegetrouw nemen we in deze bijdrage de overheidsbalans 2019 even onderhanden. Het vermogen bedraagt volgens de Nederlandse staat eind 2019 € 246,2 mld., een cijfer dat systematisch te laag wordt voorgesteld om de onderdanen onder de duim te houden. In werkelijkheid is dat vermogen €693 mld. hoger en komt dus uit op € 939 mld., zoals we hieronder zullen aantonen.

_____________________________________________________________________________________________________________________________________

§1 Inleiding

Uit de toelichting van het MvF ontlenen we de volgende teksten:

“De onderstaande overheidsbalans geeft inzicht in het totaal van bezittingen, schulden en het vermogen van de centrale overheid, decentrale overheden en de sociale-verzekeringsinstellingen als geheel. De activa (bezittingen) bestaan uit financiële activa, zoals uitgezette leningen, en niet-financiële activa, zoals wegen en gebouwen. De passivazijde van de balans bestaat uit de schulden en het vermogen van de overheid.”

“Voorwaardelijke verplichtingen en rechten maken geen onderdeel uit van de balans. Daarmee ontbreken dus toekomstige belastingopbrengsten en AOW-verplichtingen op de overheidsbalans.”

“In Nederland staan gezonde overheidsfinanciën hoog in het vaandel. Het opstellen van de overheidsbalans heeft dus slechts beperkt toegevoegde waarde en lost geen concrete problemen op.”

“Nederland heeft al een lange tijd een triple A-status. De financiële markten beschikken al over voldoende informatie om een zuivere risicoschatting te maken. Hierdoor is het onwaarschijnlijk dat de overheidsbalans hierop (veel) invloed op heeft. Bovendien kan onze rating niet verder verbeteren.”

Kortom het heeft weinig zin om veel aandacht te besteden aan deze overheidsbalans. Dat geldt in versterkte mate voor de staatsbalans, een uitgesplitste overheidsbalans, die we hier dus helemaal niet behandelen.

De toelichting bij de balans is uiterst summier. Toch hechten we eraan om het vermogen zoals dat in de overheidsbalans misleidend wordt voorgesteld even recht te zetten.

§2 Overheidsbalans 2019

De overheidsbalans 2015-2019 kan als volgt worden weergegeven [1;2]:

(click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

♦ In 2019 nam het vermogen van de staat volgens de staat met € 21,3 mld. toe. In werkelijkheid was die toename eerder € 117,9 mld. Het vermogen kwam daarmee op € 939,3 mld. i.p.v. de € 246,2 mld. die de overheid opvoert.

♦ De overheidsschuld staat in de balans tegen marktwaarde. Aangezien die schuld nooit wordt afgelost is die marktwaarde volstrekt irrelevant en waarderen wij die schuld in de balans gewoon tegen nominale waarde. Dit geeft voor 2019 een plus van € 62,6 mld.

♦ De belastingclaim op het pensioenvermogen (€ 630,5 mld.) is niet voorwaardelijk en mocht het MvF dat wel vinden dan zouden de pensioendeelnemers dat graag in een contract zien vastgelegd. De overige belastingbetalers natuurlijk niet. Het is zeer onwaarschijnlijk dat Jan met de pet ooit een douceurtje ontvangt als de omkeerregel pensioenen wordt opgedoekt, zoals met de afbouw van de pensioenen in eigen beheer onder box 2 wel het geval was voor de Upper Middle Class.  De vordering valt met een eenvoudige ingreep snel te innen en dan kan de overheidsschuld meer dan volledig worden afgelost. Die € 62,6 mld. uit de vorige paragraaf wordt dan wel actueel, maar voorlopig zie ik dit niet gebeuren.

Overigens maakte het CPB met een reële rente van 3% en een indexatie van de pensioenuitkeringen (sic!) in zijn houdbaarheidssommetjes heel graag gebruik van die belastingclaim op het pensioenvermogen.

♦  Tegenover de AOW-verplichting staat een evengrote claim aan AOW-premie, die vooralsnog de kosten dekt. Als je de AOW-verplichting wilt laten uitrekenen, moet je dat niet door het CBS laten doen. Die werkt met een discontovoet gelijk aan de FTK-rekenrente, terwijl daarnaast geen rekening wordt gehouden met het feit dat de staat bij uitkering toch echt belasting en premies over die AOW terugvangt. Met een beetje Chinees rekenen is dat ook nog tegen het toptarief. Ook de zgn. AOW premiesuppletie door de staat is volksverlakkerij die sinds de introductie van de heffingskortingen in 2001 nodig is, een rekentruc om de zaak onjuist voor te stellen.

Voor de AOW’ers is het goed om te weten dat in de opvatting van de staat die verplichting voorwaardelijk is. Die zgn AOW-franchise in de pensioenregeling is dus kennelijk weinig prudent. Ook moet je dan natuurlijk de AOW-premie opdoeken om die extra pensioenpremie te kunnen betalen.

♦”De financiële activa zijn met circa 12 miljard euro toegenomen. Deze toename is met 9 miljard euro geconcentreerd bij niet-beursgenoteerde ondernemingen. Hier ligt voornamelijk een stijging van de waarde van de deelneming in DNB aan ten grondslag.” Daar staan natuurlijk nog wel wat financiële verplichtingen in ECB-verband tegenover maar die zullen wel niet te waarderen zijn.

♦ De post olie- en gasreserves is natuurlijk een bron van zorg. Het is te hopen voor de Groningers dat de herbouwverplichting van Groningen goed in de balans is opgenomen.  De staat voert alleen de olie- en gasreserves in de balans op. De zon blijft nog een paar miljard jaar schijnen alvorens onze nazaten van de aarde worden weggevaagd. Ook de windenergie gaat nog wel even mee. Consistentie is niet de sterkste kant van de overheid want voor beide energiebronnen is geen stuiver in de balans opgenomen. Over het feit dat de overheid flink wat accijns gaat mislopen hoeven we ons ook geen zorgen te maken: daar vinden onze politici wel wat op.

Eind 2008 bedroeg de waarde van winstrechten minerale reserves nog € 203,2 mld. en deze namen dus met € 195,5 mld. af t/m 2019. Hoe die getallen in de houdbaarheidssommetjes van het CPB zaten lijkt mij een hele goede vraag, vooral i.v.m. die zgn. constante arrangementen.

♦ Waardering vaste activa (“Kapitaalgoederenvoorraad”)

De recente gebeurtenissen rond de inventaris bij het koninklijkhuis doen vermoeden dat het vaste activa register van de overheid nauwelijks op orde is en dat dit “ons” Koninklijk Huis en “onze” minister-president wel goed uitkomt. Hoe je op een dergelijke basis een vaste activa administratie kan voeren is zo maar een vraag, waarop ik het antwoord wel weet. De ervaringen bij defensie geven aan dat die omissie zich niet tot het koninklijk huis beperkt.

Voor een juist inzicht in de waarde van de vaste activa komt overigens gezien de importantie natuurlijk alleen de vervangingswaarde in aanmerking. Bijlage 8 (MN 2020) heeft ruim 2 pagina’s nodig om te beschrijven hoe de vaste activa met allerlei redelijk arbitraire rekensommetjes (b.v. PIM beschreven in een document uit 2009) wordt “bepaald”. Ik ben zo vrij om daar een beperkte waarde aan toe te kennen. Het bestaan van die vaste activa is op basis van deze methodiek natuurlijk helemaal fragwürdig.

Bijzondere waardeverminderingen moeten natuurlijk tijdig worden verwerkt. Zo kan b.v. de vraag worden gesteld in welke mate de huidige klimaatverandering b.v. invloed heeft op de waardering van de Deltawerken, die toch voor 100 jaar gebouwd werden. Als de waterkeringen door de stijging van de zeespiegel bijna het hele jaar dicht moeten, hebben we b.v. geen brakwatervoorziening en getijregeling meer nodig en kunnen we met een eenvoudige dijk volstaan.

♦ En dan nog even die triple A-status voor de internationale financiële markt.  De Dutch State Treasury (DSTA) wijst maar wat graag in hun presentaties naar het pensioenvermogen, de belastingclaim daarop en de afgefinancierde ambtenarenpensioenen, daar hebben ze inderdaad die overheidsbalans van Hoekstra helemaal niet voor nodig. Hoewel, je wordt natuurlijk wel geloofwaardiger als je systematisch en consistent communiceert naar je eigen onderdanen.

________________________________
Laatste bijgewerkt 25 september 2020
[1] Bijlage miljoennennota 2021

[2] CBS, “Overheidsschuld; schuldtitel, geldgever, waarderingsgrondslag, sectoren””, Gewijzigd op: 23 september 2020

From → 0. Permanent

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: