Spring naar inhoud

5.1 Aanmerkelijk belang vermogen

5 september 2020

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Deze bijdrage maakt onderdeel uit van de Serie Vermogen huishoudens.

Aanmerkelijk belang vermogen betreft vermogen in aandelen waarbij de houd(st)er minstens een belang van 5% heeft. De aandelen kunnen in operationele ondernemingen zijn die maatschappelijk nut opleveren. Het kan ook een vehikkel zijn om beleggingen en inkomen te stallen om puur fiscale redenen. Een deel van dit geld zal zich ook in buitenlandse deelnemingen en trust ophopen in fiscaal vriendelijke landen.[9] De soepele regeling van boek 2 art 379 maakt dat een volledig inzicht in de deelnemingen veelal ontbreekt terwijl non-compliance niet wordt gecontroleerd en indien toch gesnapt met een lage boete wordt afgedaan.

In Nederland kent in 2017 bijna 400.000 aanmerkelijk belang aandeelhouders (ab-houders) die meer dan 5% belang in een onderneming hebben. Dat is een toename met 60% t.o.v. 2008. [2 pg 12]  Deze ab-houders bezitten in 2017 €  190 mld. ab-vermogen volgens het CBS. [1] Het Ministerie van Financiën (MvF) komt bij nadere analyse (1/5/2020) zo’n € 210 mld. hoger uit op € 400 mld. uit. [2] Voor een groot aantal beroepsbeoefenaren is zo’n ab-belang eerder het inkomen dat gestald wordt in een B.V. om fiscale en aansprakelijkheidsredenen. Materieel is zo’n beroepsbeoefenaar eerder  gewoon een loonslaaf, met minder rechten. Het vrij grote gat tussen het ab-vermogen volgens het CBS en het MvF heeft uiteraard ook consequenties voor de hoogte van het inkomen uit dat ab-vermogen. Een kwantificering is door het MvF niet gegeven. Voorlopig hebben we dus geen inzicht in de vermogensverdeling na aanpassing van deze cijfers, maar dat hadden we kennelijk hiervoor ook niet. Die verdeling zal er niet gelijker op geworden zijn.

Het door het MvF hoger vastgestelde ab-vermogen leidt er toe dat het inkomen uit ab-vermogen ook vele jaren door het CBS te laag is voorgesteld. Dit klemt te meer daar met de ontwikkeling van stille en geheime reserves ook geen rekening kan worden gehouden en dat geld gestald in het buitenland relatief eenvoudig aan het oog kan worden onttrokken.

Van het MvF ab-vermogen is 80% in handen van de top 1% vermogens. Voor het 10e vermogensdeciel (verdeling van het gehele vermogen) is dat volgens het CBS 95,6 %, Het MvF komt op een aandeel van de top 10% ab-houders van 71,5 % van het aanmerkelijk belang vermogen, maar b.v. het 8e en 9e ab-deciel zal ook wel in handen zijn van de echte 10e deciel vermogensaandeelhouders. Het echte 10e vermogensdeciel bezit 68,5% van het CBS ab-vermogen, maar zal een substantieel deel van de andere decielen en dus van de € 210 mld. toename bezitten.

En al die gezaghebbende economen, media. CBS, CPB en niet vergeten politici maar leuteren over de inkomen- en vermogensverdeling zonder een decenium lang over de echte cijfers te hebben beschikt.

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

§1 Het beschikbare cijfermateriaal

We zetten eerst wat cijfermateriaal op een rijtje. Dat materiaal roept meer vragen op dan die cijfers zelf beantwoorden:

(Click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

(a) Het CBS inkomen hangt samen met de wijze waarop de ab-aandeelhouders hun oren laten hangen naar het fiscaal regime voor ab-dividenden op het moment van uitkering en is dus niets zeggend. [zie ook 3]

(b) Het gebruikelijk salaris van een DGA is door de fiscus voor 2017 en 2018  op € 45.000 gesteld. Daarnaast wordt dat inkomen gesteld op minimaal 75% van het loon uit de meest vergelijkbare dienstbetrekking met een coulance van 25%. Het salaris is inkomen in box 1, het meerdere is inkomen in box 2. Het vermoeden is, met name door de aanwezigheid van een doelmatigheidsmarge van 25%, dat het loon momenteel lager wordt vastgesteld dan dat van een vergelijkbare dienstbetrekking.” [2, blz 23]

(c) Na de forse correctie op de CBS-cijfers door het MvF ontstaat het volgende beeld:

♦ Volgens het CBS werd in 2017 op een vermogen van € 190,3 een inkomen uit ab-vermogen gemaakt van € 8,4 mld.  Voor 2018 was dat € 8,5 mld. op een ab-vermogen van € 207,9 mld.  Hoewel je mij niet wijs maakt dat ze op het MvF het inkomen uit vermogen cijfer op het vermogen van € 400,5 mld. niet verzameld hebben gedurende hun exercitie, heb ik die cijfers niet in hun bouwstenenrapportage van 1 mei j.l. aangetroffen. We moeten dus benaderen wat dat cijfer zou kunnen zijn. Het MvF ging in 2018 in box 3 uit van een rendement van 5,38% en dan komt het inkomen dus op € 21,5 mld.  De commissie parameters komt op een rendement van 5,8% na afslag van 1,2% die niet gebaseerd is op de historische gegevens en eerder politiek werd ingegeven. [6] Het rendement voor 2018 blijft wat mij betreft dus gewoon 7%, wat geheel in lijn is met de door ABP en PFZW historisch behaalde rendementen.  Het inkomen uit ab-vermogen is dus eerder € 28 mld.  dan de € 8,5 mld. die het CBS opvoert. Dit gegeven is dus in de bijdrage inkomen uit vermogen verwerkt. Op basis van de CBS cijfers zelf was een inkomen uit ab-vermogen voor 2018 van 14,6 mld. aannemelijker geweest.

♦ Omdat het MvF alleen de verdeling van het AB-vermogen sec heeft gegeven, zonder gegevens over het inkomen uit vermogen en het effect op de totale vermogensverdeling naar vermogens- en inkomensdeciel kunnen we verder niet veel met de aanpassingen. Het is echter aannamelijk dat het echte 10e vermogensdeciel een uiterst substantieel deel – zo niet bijna alles – voor zijn rekening neemt. Het 10e echte vermogensdeciel zal ook wel een substantieel deel van de andere decielen van het MvF ab-vermogen bezitten. We zullen er niet al te veel naast zitten als we het effect voor het 10e vermogensdeciel als volgt benaderen:

♦ Volgens het MvF is de belastingopbrengst box 2 voor 2018 € 2,9 mld., hetgeen overeenkomt met een ab-inkomen van 11,6 mld. Dat inkomen is inclusief vervreemdingswinsten. Er is dus duidelijk ruimte voor verbetering van de belastingheffing.

In de bijdrage 3. Verdeling van vermogen en inkomen uit vermogen is onderstaande tabel opgenomen die het belang van het aanmerkelijk belang vermogen nog eens benadrukt:

§2 Nadere toelichting aanpassing van de 1/1/2017 cijfers door het MvF

De waarde van het aanmerkelijk belang vermogen laat zich benaderen door met behulp van look thru de onderliggende deelnemingen te waarderen op minimaal het zichtbaar eigen vermogen en bij voorkeur nettovermogenswaarde. Onderlinge transacties tussen de deelnemingen in de ab-keten dienen te worden geëlimineerd. (niet mogelijk voor een buitenstaander). Waardering op actuele waarde van daarvoor in aanmerking komende activa kan de buitenstaander ook veelal vergeten. Faciliteiten in Boek 2 BW maken het mogelijk om een aantal gegevens aan het oog te onttrekken terwijl ook de tijdigheid en de controle op compliance (art 394) veelal zeer te wensen overlaat. In welke mate het MvF deze gegevens wel beschikbaar heeft, met name van de buitenlandse deelnemingen, valt te bezien. In elk geval zou het zicht moeten hebben op verschillen in de fiscale en commerciële cijfers voor vermogen en resultaat zoals die uit de vaak rommelige aangiften blijken.  De wijze waarop de fiscale aangifte van groepsmaatschappijen veelal is ingericht maakt het ontrafelen van de benodigde data voor 400.000 ab-houders een mammoetklus. Als je als MvF greep op de cijfers wilt hebben dan zal je jaarlijks een cumulatieve doorrekening van het ab-vermogen moeten bij houden, waarbij de mutaties gesplitst worden. (netto-winst, aankopen, kapitaaluitbreidingen en uitkeringen. Die greep was het ministerie allang kwijt toen b.v. bij de dividendbelasting discussie bleek dat het MvF geen flauw benul had van het pensioenvermogen in eigen beheer van de ab-aandeelhouder (laatste cijfers 2009), terwijl daar toch een flinke belastingclaim op rust.

We citeren enkele verhelderende passage uit het bouwstenenrapport (geheel ten overvloede zijn de markeringen door mij toegevoegd):

“Ook de waarde van het vermogen van houders van niet-beursgenoteerde aandelen is niet éénduidig vast te stellen. Omdat deze niet of niet dagelijks verhandeld worden is er gee waarneming van de waarde in het economisch verkeer. De aandelen van ab-houders zijn in het algemeen niet beursgenoteerd. Dit betekent dat het ab-vermogen niet direct wordt waargenomen. Bovendien is er geen verplichting de actuele waarde van de aandelen aan te geven in de aangifte vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting. Uit de Vpb-aangifte van de ondernemingen is wel het fiscale vermogenaf te leiden. De waarde hiervan zal echter in een aantal gevallen (flink) lager liggen dan de waarde in het economisch verkeer. Dit verschil wordt veroorzaakt door zogenoemde stille reserves. Op de fiscale balans zullen activa veelal gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs, ook (CM juist?) als de actuele waarde hoger is.”

Het Ministerie van Financiën en de Belastingdienst hebben onderzoek gedaan om dit probleem tenminste ten dele op te lossen. De balanswaarde van binnenlands vastgoed en binnenlandse deelnemingen is voor zover mogelijk aangepast aan de waarde economisch verkeer. Voor andere stille reserves (zoals goodwill en de economische waarde van buitenlandse beleggingen (CM + immateriële activa zoals patenten) kan geen correctie worden bepaald. Bij de aanpassing is als volgt te werk gegaan: De waarde van binnenlands vastgoed is zo mogelijk in overeenstemming gebracht met de actuele WOZ-waarde. In het geval van binnenlandse deelnemingen is de actuele (fiscale) waarde  (CM: dat had ook de commerciële waarde uit de aangifte kunnen zijn) van het eigen vermogen van de dochtervennootschap ontleend aan de Vpb-aangifte van die dochteronderneming. Dit klinkt eenvoudiger dan het is. Sommige ab-houders bezitten structuren van vennootschappen waarbij het uiteindelijk eigendom via vele tussenholdings loopt en waarbij bovendien in verschillende holdings geparticipeerd wordt. (CM intercompany transacties kunnen daarbij niet geëliminieerd worden) Op basis van deze exercitie resulteert een schattingvan de waarde van het ab-vermogen in de orde van grootte van € 400 miljard in 2017. Dit is aanzienlijk meer dan de schatting in de vermogensstatistiek van het CBS (€ 190 miljard in 2017) of de optelling van alle vermogens van ondernemingen met tenminste één natuurlijk persoon als ab-houder (€ 263 miljard in 2017).

Er is voor gekozen om de kanttekeningen in de tekst op te nemen, dat scheelt een hoop schrijfwerk. Uiteraard heeft dit ook consequenties voor het door het CBS gerapporteerde inkomen uit aanmerkelijk belang vermogen dat toch al met kunst- en vliegwerk tot stand kwam. [2;4] Daar kan nog aan toegevoegd worden dat het CBS ogenschijnlijk het afgelopen decennium broddelwerk heeft geleverd. Als verzachtende omstandigheid kan daarbij opgemerkt worden dat het CBS daarvoor van het Ministerie van Economische zaken  maar ook van b.v. Asscher niet de middelen kreeg.[5] De politiek is ook niet in hoge mate geïnteresseerd in de lekken in het belastingstelsel, veelal is sprake van lip service voor de Bühne.

Van de studie door DNB weten we dat het aannemelijk is dat de WOZ-waarde door ondeugdelijke taxaties ook te hoog kan uitvallen.

De aangepaste cijfers van het MvF hebben vergaande consequenties voor het vermogen aan de top. Zoals hierboven bleek is dat overigens nog maar een deel van het verhaal. Eerdere beschouwingen over het vermogen en inkomen aan de top gebaseerd op de CBS-cijfers kunnen dus linea directa de stortkoker in. Op grond van de Quote 500 hadden we hier al een vermoeden van. Ook deze bijdrage sprak al zijn twijfels uit.

Het blijft voor mij een raadsel waarom het CBS niet eerder vraagtekens heeft geplaatst bij hun ab-vermogen cijfers. De ontwikkeling van het ab-vermogen begon toch redelijk af te wijken van de ontwikkeling van het vermogen van bedrijven exclusief de financiële sector [8]:

Die ontwikkeling verklaart overigens bij lange na niet het totale verschil nu, maar de start van het ab-vermogen in 2011 zal ook wel onjuist zijn geweest. Noot [9] geeft nadere informatie over de bedrijfstakken waarin echte miljonairs (excl. eigen woning) werkzaam zijn en dus ook veelal nadere informatie over de ab-aandeelhouders. Het blijft derhalve voor mij een raadsel waarom het CBS niet eerder grote vraagtekens heeft geplaatst bij hun ab-vermogen cijfers, een algemeen geformuleerde clausulering lijkt mij onvoldoende.

Voor 383.000 bedrijven, een subset van alle ab-houders, met ten minste één natuurlijke persoon als aandeelhouder is het vermogen (66% van het totaal ab-vermogen) als volgt verdeeld [2].

Het bouwstenen rapport [2] bevat verder een behandeling van de fiscale faciliteiten en lezing van dat rapport beveel ik van harte aan. Met name de  bedrijfsopvolgingsregeling (BOR of BOF) geeft een aardig inkijkje op de matscultuur op het MvF en uiteraard de politiek.  A.C. Rijkers noemde dat in zijn afscheidsrede al de glijbaan naar belastingvrijdom.[10]

_______________________________________________________

Laatst bijgewerkt 23 september 2020

[1] CBS, “Vermogen van huishoudens; huishoudenskenmerken, vermogensbestanddelen”,18 november 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83834NED/table?ts=157813843123

[2] MvF, “Belasten van inkomen uit aanmerkelijk belang”, 1 mei 2020,

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/18/belasten-van-inkomen-uit-aanmerkelijk-belang

[3] CBS, “Documentatie Vermogens van huishoudens (revisie 2017)”,

https://www.cbs.nl/-/media/cbs%20op%20maat/microdatabestanden/documents/2016/53/integraal-vermogensbestand-microdata.pdf?la=nl-nl

Ik ga het warrige verhaal hier niet citeren. De mishandeling van de ab-vermogen en ab- inkomen cijfers valt op pagina 13 na te lezen. Met de werkelijkheid heeft e.e.a weinig uitstaande.

[4] Wiemer Salverda, Bas van Bavel, “CBS meet méér ongelijkheid, maar verkoopt het als mínder”, Me Judice, 4 april 2017.

https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/cbs-meet-meer-ongelijkheid-maar-verkoopt-het-als-minder

citaat:

“Het verdient aanbeveling, nu inkomens integraal worden waargenomen, dat het CBS afzonderlijk gaat rapporteren over huishoudens met vermogen als belangrijkste bron van inkomen. De groep mag klein zijn, het inkomen is aanzienlijk. Het is van groot belang om de inkomensverdeling met deze verbeterde definities, berekeningen en waarnemingen door te trekken naar de periode 2000-2011, om niet opnieuw een diep gat te slaan in de vergelijkbaarheid van de inkomensstatistiek over de tijd.”

[5] Verslag van een algemeen overleg Commissie Financiën, 14 januari 2015

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2014Z15849&did=2015D02444

Minister Asscher:

“Piketty heeft helaas niet specifiek naar Nederland gekeken, maar het CBS heeft wel degelijk heel veel informatie en data over de vermogensverdeling in Nederland. Op zichzelf heeft het kabinet geen aanleiding om aan te nemen dat daar nu grote gaten in zitten. Ook de gestelde onderschatting zie ik dus niet onderbouwd. Ik denk dat we met deze data voldoende in handen hebben om het beleid vorm te geven. Het is niet zo dat je alles weet. Je weet misschien niet alles wat je zou willen weten, maar het geeft wel een redelijk beeld.”

Staatssecretaris Wiebes:

“De Belastingdienst heeft natuurlijk alleen te maken met die gegevens die hij nodig heeft voor de belastingheffing, en dat is datgene wat in de jaarrekening staat over
waarde of waardeverandering. Daarop baseert de Belastingdienst zijn aangiften. Andere begrippen, die voor de Belastingdienst niet relevant zijn, gaan we zeker niet ophalen. Ten eerste hebben we daar de capaciteit niet voor en ten tweede is de Belastingdienst niet het CBS. Ik heb er een probleem mee dat de Belastingdienst als CBS moet gaan fungeren.”

(CM: Laat ik er nu moeite mee hebben te accepteren dat de belastingdienst niet de gegevens verzameld die voor een behoorlijke controle van de aangifte nodig zijn en die met het horizontaal toezicht op het bordje van de belastinggplichtige zijn gelegd.)

“De heer Merkies heeft een VAO aangekondigd dus we kunnen het er nog uitvoerig over hebben, maar het is nuttig om te weten dat het CBS zich zeker niet alleen op de Belastingdienst baseert, maar juist ook op gedeponeerde jaarrekeningen [ CM: if any) en op zijn eigen uitvraag en enquêtes. De Belastingdienst is dus niet noodzakelijkerwijs de monopolist voor de gegevenstoelevering aan het CBS. Het is ook echt de intentie van de Belastingdienst om informatie op te halen die nodig is voor de belastingheffing. Daar hebben wij het al druk genoeg mee. 

(CM: Zoals bekend is de informatieverplichting van de belastingplichtige een brengschuld en mede afhankelijk van het feit of je een 9 tot 5 belastinginspecteur treft die uit zijn hangmat de aangifte controleert.)

Minister Asscher:

Excuus, ik had de vraag van Klaver zonet al moeten beantwoorden. Geen misverstand: het is een goede zaak dat het CBS dieper graaft. Alleen moeten we niet de illusie hebben dat we daarmee alle witte vlekken gevuld hebben, en ook niet dat we zonder dat die witte vlekken gevuld zijn, niet voldoende weten om beleid te kunnen maken. Dat was de portee van mijn opmerking. Zeker zijn we daar nieuwsgierig naar. Waar het kan, denken we ook mee met het CBS. Verder verwijs ik naar het antwoord van de Staatssecretaris over het aanmerkelijk  belang, waarnaar gekeken wordt door het CBS. Daar sluit ik mij uiteraard van harte bij aan.

[6] Advies Commissie-Parameters

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/06/11/advies-commissie-parameters , blz. 25.

[7] https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/81837NED/table?ts=1599337450347

[8] https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/81837NED/table?ts=1599337450347

[9] CBS  “Miljonairs in cijfers 2019”, Onderzoek naar miljonairshuishoudens op verzoek van Van Lanschot, Koos Arts (CBS), April, 2019

https://www.cbs.nl/-/media/_pdf/2019/26/rapport2019.pdf

[8] Arie C. Rijkers, “Een inkomensbegrip voor de 21e eeuw”, https://www.tilburguniversity.edu/upload/6dfcaed5-d0de-4c63-9527-efd6d16ca07c_130562_oratie_A_Rijkers.pdf

Hier nog fysiek wel te vinden: https://www.bibliotheek.nl/catalogus/titel.364512466.html/een-inkomensbegrip-voor-de-21e-eeuw/

of hier – zo lang het duurt

https://docplayer.nl/8716277-Een-inkomensbegrip-voor-de-21e-eeuw.html

[9]Oxfamnovib, “TAX BATTLES -The dangerous global Race to the Bottom on Corporate Tax”

https://www.oxfamnovib.nl/Redactie/Downloads/Rapporten/20161212%20bp-race-to-bottom-corporate-tax-121216-en-EMBARGO.pdf

From → 0. Permanent

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: