Spring naar inhoud

4. Verdeling vermogen en inkomen uit vermogen huishoudens

2 september 2020

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Deze bijdrage maakt onderdeel uit van de Serie Vermogen huishoudens.

In deze bijdrage behandelen we de vermogensverdeling naar inkomens- en vermogensdeciel. Zoals we zullen zien wijken die verdeling naar inkomens- en vermogensdeciel  nogal van elkaar af. De onjuiste en onvolledige inkomensstatistieken van het inkomen uit vermogen is daar ongetwijfeld mede debet aan. Een belangrijkere reden is echter dat ca. 40% van het vermogen zijn oorsprong vindt bij erfenissen.[5]

Tevens wordt ingegaan op de verdeling van het inkomen uit vermogen naar vermogensdeciel.

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

§1 Vermogensverdeling naar vermogensdeciel 2018

De vermogenverdeling naar vermogensdeciel voor het jaar 2018 laat zich als volgt weergeven op basis van de CBS statistieken:

(click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

(a) Deze cijfers zijn ontleend aan CBS statline, dat betekent dat slechts voor 49,3% van het huishoudvermogen een verdeling wordt gegeven door het CBS. In §3 komen we daarop terug. We trekken dan ook geen conclusie over die vermogensverdeling, hoewel zij ogenschijnlijk, uitsluitend op basis van deze cijfers, uiterst onevenwichtig lijkt.

§2 Vermogensverdeling naar inkomensdeciel 2018

Een zelfde opstelling als in §1 valt ook te maken van de vermogensverdeling naar inkomensdeciel:

(click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

(a) De verschillen tussen beide vermogensverdelingen kan deels worden toegeschreven aan het onjuiste inkomen uit vermogen in de CBS-statistieken.  We zullen hier bij de behandeling van enkele belangrijke vermogenscomponenten nader op terugkomen. Belangrijker is echter dat ca. 40% van het vermogen voortkomt uit erfenissen en dat vermogen heeft dus geen directe relatie met het inkomen van de vermogensbezitter.[5]

§3 Verdeling inkomen uit vermogen

Voor zover de verdeling van het vermogen en het inkomen uit vermogen per inkomensdeciel en vermogensdeciel bekend is kan de toerekening van de aanvullingen op dat inkomen uit vermogen  ook voor de aanpassingen berekend worden. Op deze wijze krijgen we de verdeling inclusief aangepaste cijfers. Het inkomen uit het aangepaste vermogen aanmerkelijk belang laat zich niet per CBS-inkomens- en vermogendeciel verbijzonderen aangezien die verdeling niet bekend is. Dat geldt ook voor inkomen uit vermogen kapitaal- en levensvezekeringen. Het inkomen uit pensioenvermogen voor 2018 is niet materieel.

Per saldo is van zoveel inkomen uit vermogen de verdeling niet bekend dat bepaling van het effect op de verdeling van het bruto-inkomen en besteedbaar inkomen 2014-2018 niet zinnig is. Gezien de aard van de correctieposten is het aannemelijk dat die verdeling schever wordt en dat de aanpassingen onevenredig bij de hogere vermogensdecielen terecht komen. Wel kunnen we het effect op de verdeling van het inkomen uit vermogen voor de bekende posten bepalen:

(click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

(a) Het effect van het rendement pensioenvermogen is voor 2018 verwaarloosbaar. Voor het substantiële effect voor de jaren 2014-2018 zie de bijdrage Inkomen uit vermogen. 

§4 Toelichting aanvulling op de CBS cijfers

In de bijdrage vermogen huishoudens lieten we zien dat het vermogen huishoudens eerder € 2.872 mld. bedraagt i.p.v. de € 1.417 mld. volgens het CBS. Voor het deel dat betrekking heeft op levensverzekeringen en kapitaalverzekeringen heb ik geen flauw benul van de verdeling van dat additionele vermogen, hoewel dat vermogen qua aard voor het grootste deel aan de hogere vermogens zal toevallen. Voor het aanmerkelijk belang vermogen en het pensioenvermogen kunnen we wel wat additionele informatie verschaffen. Voor het pensioenvermogen geldt overigens dat die verdeling door mij  alleen indicatief netto na aftrek van 35% belastingen slechts benaderd kan worden gegeven. Bij toerekening van de echte box 1 progressieve belasting valt de verdeling anders uit (hogere inkomens krijgen een relatief lager pensioenvermogen).

§4.1 Aanmerkelijk belang vermogen

Circa 80% (€ 320 mld.) van het aanmerkelijk belang is in handen van de top 1% rijkste huishoudens en is daar ook de belangrijkste vermogenscomponent. [6, blz. 11]

Van het aanmerkelijk belang vermogen ad € 400 mld. (2017) is slechts de volgende verdeling bekend:

(click op de tabel of Ctrl+ om te vergroten)

(a) De CBS cijfers zijn gebaseerd op de verdeling van het totale vermogen. De MvF-cijfers geven de verdeling van het aanmerkelijk belang vermogen sec. De twee vermogensverdelingen zijn dus volstrekt niet vergelijkbaar: het grootste deel van het MvF ab-vermogen kan gewoon aan het echte 10e vermogensdeciel worden toegewezen.

(b) Het inkomen uit ab-vermogen ad € 28 is arbitrair bepaald op 7% van dat vermogen cf. de bijdrage inkomen uit vermogen.

§4.2 Pensioenvermogen

Het pensioenvermogen laat zich aan de hand van de premiestortingen 2001-2018 per inkomensdeciel ongeveer als volgt verdelen:

(a) Aangenomen is dat de verdeling van de gestorte pensioenpremie 2001-2018 per inkomensdeciel ook terug te vinden in de verdeling van het pensioenvermogen 1/1/2018 aangezien ook het rendement daaraan gerelateerd is.

(b) Veelal wordt betoogd dat de vermogensverdeling per vermogensdeciel positief beïnvloed wordt als je het pensioenvermogen meeneemt.  Zoals we in de tabel kunnen zien neemt de top 30%  bijna 70% van de pensioenpremie voor zijn rekening. Daarnaast werd 41% van de pensioenpremie tegen het 52% belastingtarief afgetrokken. De eerst vijf inkomensdecielen nemen slechts 11,3% van de pensioenpremie voor hun rekening.

(c) In dit verband wordt een artikel van Caminada c.s. [3]  vaak geciteerd waarbij gesteld wordt dat door het pensioenvermogen mee te nemen “de vermogensongelijkheid in belangrijke mate afneemt.”[3]

Voor de goede orde citeren we nog even uit het zelfde artikel:

Alle bedragen zijn bruto berekend. Zowel op privaat vermogen als op aanvullende pensioenrechten rust een belastingclaim, zij het in verschillende mate (mede afhankelijk van de precieze samenstelling van het private vermogen). Het is niet op voorhand duidelijk welk effect (uitgestelde) belastingheffing zou kunnen hebben op de mate van scheefheid van de vermogensverdeling.”

Van de belastingclaim op het private vermogen kan ik mij niet zo goed een voorstelling maken, tenzij je belasting berekent tot over het graf. Voor de pensioenrechten laat zich dat natuurlijk per inkomensdeciel wel een beetje benaderen als je toegang hebt tot de pensioenrechten database (een omissie in het artikel). Indicatief wordt bij een fors pensioen tussen de € 150.000 – € 200.000  zo’n 44%- 46% belasting en premies ingehouden. In elk geval is het methodologisch onjuist om het pensioenvermogen simpelweg bruto mee te laten tellen en daarmee te veel te laten meewegen. Het belastingeffect maakt de pensioenvermogensverdeling overigens m.i.z. natuurlijk gelijkmatiger.

Verder is de lage inschatting van het aanmerkelijk belang vermogen ook aan de auteurs voorbij gegaan, terwijl een eenvoudige cijferbeoordeling dit aan het licht had kunnen brengen. (dat geldt ook voor  het MvF en het Ministerie voor sociale zaken [4])

§5 Grafiek verdeling vermogen 1/1/2018

De verdeling van het vermogen naar deciel kan als volgt grafisch worden weergegeven:

(a) Het pensioenvermogen is hier weergegeven na aftrek van gemiddeld 35% belasting. Dit houdt geen rekening met de progressie in box 1 maar zorgt ervoor dat het pensioenvermogen in totaal het juiste gewicht krijgt t.o.v. het overige vermogen. De verdeling van het pensioenvermogen is dus ongelijker dan de verdeling per inkomensdeciel. Gezien de hoge pensioenpremies van de hoge inkomens (spaarpotje commissie Van Weeghel) hoeft dat niet te verbazen.

(b) Vijftig procent van Nederlandse bevolking doet voor spek en bonen mee volgens de vermogensverdeling per vermogensdeciel (zie pijl in grafiek), hoewel je daar, maar dat mag niet van het CBS, nog wel het pensioenvermogen (inmiddels eind 2019 bruto € 1800 mld., netto € 1.170,8 mld.) bij moet betrekken.

(c) De vermogensverdeling per inkomensdeciel wordt dus minder gelijk door de toevoeging van het pensioenvermogen (lijn onder de lichtblauwe lijn) . De verdeling per vermogensdeciel van het pensioenvermogen kennen we echter niet.

§6 Hoogste vermogens

In opdracht van de Volkskrant stelt het CBS jaarlijks maatwerk op  over het vermogen en de vermogensopbouw van particuliere huishoudens voor alle 1%-groepen van het vermogen voor de jaren 2011-2018. Ook wordt het vermogen en de vermogensopbouw van de 1 en 0,1 procent huishoudens met de hoogste vermogens getoond. Inmiddels zal de Volkskrant zich een beetje bekocht voelen aangezien dat CBS-materiaal geenszins volledig is.[8]

U kunt die cijfers in [7] zelf verder bekijken.  De volgende tabel vat wat hoogtepunten samen:

♦ Van € 1.263 mld. vermogen weten we dus niets over de verdeling per vermogensdeciel.

♦ De bijgestelde cijfers van het aanmerkelijk belang vermogen, maken de relevantie voor de vermogensverdeling duidelijk.

_________________________________________

Laatst bijgewerkt 23 september 2020

[1] CBS, “Vermogen van huishoudens; huishoudenskenmerken, vermogensbestanddelen”, 18 november 2019,

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83834NED/table?ts=1578138431231

[2] CBS, “Inkomen van huishoudens; inkomensbestanddelen, huishoudenskenmerken”, 13 november 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84493NED/table?ts=1598815886283

[3] Koen Caminada, Kees Goudswaard, Marike Knoef, “Vermogen in Nederland gelijker verdeeld sinds eind negentiende eeuw”, Me Judice, 27 juni 2014.

https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/vermogen-in-nederland-gelijker-verdeeld-sinds-eind-negentiende-eeuw

[4] Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2014)

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33752-R.html

Ook hier wordt ten onrechte met bruto pensioenvemogen bedragen gewerkt., een hangmat klusje van het MvF dat natuurlijk betere cijfers heeft.

De brief geeft tevens een aardig inkijkje in het denkraam van deze Minster van Sociale Zaken (Asscher), die zijn oren te veel heeft laten hangen naar de op hun handen zittende ambtenaren op Financiën.

[5] 2]  P. de Beer c.s., Voor wie is de erfenis? over vrijheid, gelijkheid en familiegevoel, Van Gennep, Amsterdam, 2018

[6] MvF, “Belasten van vermogen”, 1 mei 2020

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/18/belasten-van-vermogen

[7] CBS, “Vermogen van huishoudens, hoogste vermogens, 2011-2018”, 1 juli 2020

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/27/vermogen-van-huishoudens-hoogste-vermogens-2011-2018

met het volgende cijferbrei maatwerk:

[8]

https://www.volkskrant.nl/economie/waar-zijn-de-miljarden-van-de-rijksten-nu-er-een-bijdrage-nodig-is-door-de-coronacrisis~b8c20a2fe/

From → 0. Permanent

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: