Spring naar inhoud

De werkelijke overheidsschuld

28 maart 2020

__________________________________________________________________________________________________________________________________________

De cijfers in deze bijlage geven de werkelijke stand van overheidsschuld weer per eind 2019. De EMU-cijfers zijn ontleend aan de CBS publicatie [1a] , zoals die ook klakkeloos is overgenomen door o.a. de Volkskrant.[1b] Als we echter wel rekening houden met de 35% belastingclaim op het pensioenvermogen van de overheid ontstaat voor 2019 het navolgende sterk gewijzigde beeld [1c]:

♦ Het jaar 2019 was dus een uitzonderlijk goed jaar met een overheidsoverschot van € 106,8 mld. of  13,2% bbp. [kolom c in tabel]

♦De belastingclaim op het pensioenvermogen bedraagt eind 2019 € 635 mld. en de overheidsschuld is daarmee in werkelijkheid een actief van € 241 mld.

♦ Het gejeremieer  over de overheidsschuld van de afgelopen twaalf jaar komt hiermee in een geheel ander daglicht te staan. De appendix – Al is een leugen nog zo snel – geeft een opsomming van enkele van die jankverhalen en laat zien hoe de burger systematisch werd voorgelogen. We zijn dus gewaarschuwd voor de volgende crisis.

♦ Door de Corona crisis zal het beeld aanzienlijk verslechteren en raakte Hoekstra t/m eind februari 2020 al zo’n € 50 mld. aan belastingclaim kwijt. Het CPB gaat in zijn “zwaarste scenario” uit van een overheidsschuld eind 2021 van 73,6% bbp. [1d] Zo stonden we er eind 1995, zes jaar voor de introductie van de euro, met een schuld van 73,1% bbp ook voor. De rentelast op de staatschuld bedroeg toen echter wel € 16,2 mld. en nu een fractie. Uiteraard zul je in die CPB scenario’s geen woord aantreffen over de kwantitatieve effecten op het pensioenvermogen eind 2021 en daarmee op de werkelijke overheidsschuld. Wel gaat het CPB er, nogal optimistisch, van uit dat niet gekort wordt op de pensioenuitkeringen, “ondanks de klap die de pensioensector in alle scenario’s oploopt”. “De schuld komt uit op 73% bbp, wat volgens economische studies nog niet zorgt voor hogere rente en nog geen belemmering vormt voor de economische groei”.{1d] Ook werd die 2009 onzin over de hoogte van de overheidsschuld dus weer uit de kast gehaald. (vergelijk CEP 2009).

______________________________________________________________________________________________________________________________________

§1 Inleiding

In Nederland kennen we de omkeerregel pensioenen die er voor zorgt dat het pensioenstelsel wordt gesubsidieerd.  De pensioenpremie is aftrekbaar in box I en de gefaseerde pensioenuitkering (storno pensioenpremie en rendement op pensioenvermogen ± technische resultaten) wordt in box 1 belast.  De pensioenpremie aftrek vindt gemiddeld tegen een belastingtarief van 52% plaats, terwijl de pensioenuitkering tegen gemiddeld 35% wordt belast.

De omkeerregel pensioenen slaat, althans op papier als er niet ordentelijk wordt geboekhoud, de overheidsfinanciën fors uit het lood. De  belasting over de pensioenpremie wordt uitgesteld (35%) of afgesteld (17%). De belasting over het rendement wordt ook uitgesteld tot de pensioenuitkering. Tezamen gaat dit om enorme belastingbedragen die inmiddels een buitenproportionele omvang hebben aangenomen. In tegenstelling tot wat vaak, zelfs door hooggeleerde heren, beweerd wordt, brengt de belastingdienst wel degelijk belasting over dat rendement op het pensioenvermogen in rekening en wel in box 1 in plaats van box 3 (VRH). Het valt nog te bezien welke belastingvorm op inkomen uit vermogen hoger uitvalt, daar ga ik nog wel eens een bijdrage aan wijden.

Ogenschijnlijk bouwen we op deze wijze een forse overheidsschuld op die als sneeuw voor de zon verdwijnt als we dit stelsel opdoeken. De pensioendeelnemer betaalt extra belasting over zijn (inkomen minus pensioenpremie), de niet-pensioendeelnemer betaalt extra belasting over zijn inkomen om de gederfde en uitgestelde belasting door de omkeerregel pensioenen op te vangen.

In deze bijdrage bepalen we het verloop van de werkelijke overheidsschuld. Daarna gaan we na hoeveel de staat ongeveer op zijn aandeel in het pensioenvermogen verdient. Ook plaatsen we het Stability and Growth Pact in historisch perspectief.  

De overheidsschuld loopt op tot 100% bbp in 2060. “Bij een structurele verbetering van de overheidsfinanciën van 1,6% bbp (€ 16 mld. 2025) zijn de overheidsfinanciën houdbaar en stabiliseert de schuld op ongeveer 25% bbp.” Wat er magisch is aan een overheidsschuld van 25% bbp vertelt het verhaal niet en in elk geval is een dergelijke lage overheidsschuld en lage interestlast (0,63% bbp) volstrekt ahistorisch, zoals we nog zullen zien.  De zogenaamde constante arrangementen gelden kennelijk niet voor de overheidsschuld. Overigens is het houdbaarheidstekort inmiddels (CEP 2020) gehalveerd en dat zal ook wel zijn effect hebben op de overheidsschuld in 2060.

§2 Verloop overheidsschuld

De verloop van de overheidsschuld 1995-2019 kan als volgt worden weergegeven:

♦ Het verloop van de EMU-overheidsschuld (rood) en de werkelijke overheidsschuld onder aftrek van de belastingclaim (groen) op het pensioenvermogen blijkt uit bovenstaande grafiek. De EMU-overheidsschuld heeft dus niets met de werkelijke situatie uitstaande.

♦ In de periode 2006-2018 maakte de staat een rendement van € 280 mld. op zijn belastingclaim op het pensioenvermogen. De rente op de overheidsschuld in die periode bedroeg € 138 mld., zodat de staat met € 143 mld. (begrepen in de belastingclaim) binnenliep op zijn staatsschuld. Van dat rendement staat helemaal niets in de boeken van de staat, de rentelasten werden wel in de vorm van belastingen bij de burger in rekening gebracht. In feite is hier sprake van dubbel vangen, die belastingen in box 1 waren daarmee onnodig hoog. (mismatch)

Meer in detail is het verloop van de overheidsschuld sinds 1995 als volgt:

♦ Kennelijk heb ik in de media gemist dat de “staatsschuld” in 2019 in één jaar met ca. € 106 mld. is gedaald. Wel werd een hoop drukte gemaakt over het houdbaarheidstekort dat ineens weer uit het niets opdook en inmiddels al weer in ruim twee maanden tijd is gehalveerd. Nu viel er eigenlijk ook niets meer te schrijven over onze staatsschuld, want die hebben we sinds 2006 materieel eigenlijk niet meer, maar ik had niet de indruk dat dit tot de media was doorgedrongen.

♦ Het effect van de investeringen in financiële vaste activa is in totaal dus verwaarloosbaar en leidde alleen in 2008 tot een forse stijging van de overheidsschuld, die al vrij snel substantieel werd afgebouwd. De 2008 bankencrisis dwong de overheid om € 84,2 mld. aan financiële vaste activa te verwerven, die later, met een redelijk rendement, weer grotendeels werden verkocht. Materieel is er dus eigenlijk sinds 2006 geen sprake van een overheidsschuld. Toen ik die kwaliteitskranten in die periode las, werd mij iets heel anders voorgeschoteld om over de leugenachtige overheid maar te zwijgen.

♦ Jaarlijks betalen de pensioenfondsen zo’n € 31 mld. aan pensioenuitkeringen. Door de opgelopen indexatie-achterstanden van een groot deel van de pensioenfondsen  wordt een deel van de rendementen onnodig opgepot in het pensioenvermogen en loopt de fiscus die belastingen voorlopig mis. Ook dat bedrag moet jaarlijks worden opgebracht door alle belastingbetalers. Als het CBS zich echt bezig hield met “Wat er feitelijk gebeurt!”, dan had het hieraan al eens een notitie gewijd.

♦ De fors dalende rente maakt dat de overheid netto steeds meer verdient op het rendement op de belastingclaim.

§3 Wat verdient de staat op de overheidsschuld?

(click op tabel of Ctrl+ om te vergroten)

♦ In de periode 2006-2018 streek de staat € 280 mld. aan rendement op zijn belastingclaim op. Hiervan werd niets in de boeken verantwoord, wel werd € 136 mld. aan rente bij de burgers in de vorm van belastingen in rekening gebracht.  Per saldo “verdiende” de staat dus € 143 mld. op zijn staatsschuld, maar streek en passant kleptomaan ook nog even de geïnde belasting voor de rentelast van zijn burgers op. Kijk dat noemen wij dus dubbel vangen.

♦ De belastingderving en uitstel is gebaseerd op de gegevens van het CBS besteedbaar inkomen t/m 2012 en daarna gebaseerd op de miljoennenota cijfers  afgeleid volgens bijdrage 1.2 Belastingdruk pensioenvermogen. Het blauwe kleur onderscheid in de tabel geeft dit aan. De eerste cijferreeks is te laag, de tweede overigens ook: de pensioenpremie schommelt de laatste jaren eerder rond de € 45 mld.

♦Uitgaande van een belastingderving van 17% liep de overheid door de omkeerregel pensioenen in de periode 2006-2018 een bedrag van € 81 mld. aan belastingen mis. Daarnaast werd in de periode 2007-2018 een bedrag van € 167 mld. aan belastingheffing over de pensioenpremie uitgesteld, terwijl de belastingclaim in totaal met € 269 mld. toenam. Bij een sluitende begroting moest dat geld wel door de huidige belastingbetalers (ook niet-pensioendeelnemers) worden opgebracht.

♦ Het pensioenvermogen steeg in de periode 2007-2019 (inclusief 2008), met 7,5% per jaar terwijl het bbp slechts met 2,8% steeg. Het gevolg was dat het besteedbaar inkomen stevig onder druk kwam te staan.

♦ Bij een eventuele rentestijging op de overheidsschuld, dienen dus ook de effecten op het rendement op de belastingclaim in aanmerking te worden genomen. Uiteraard hebben onze politici het daar nooit daarover, zoals ook altijd gezwegen wordt over het forse beleggingsrisico dat de overheid over de belastingclaim op het pensioenvermogen loopt.

♦ Mocht de overheid de belastingen verlagen dan heeft dat ook direct gevolgen voor de grootte van de belastingclaim. Ik zie het CPB dat nooit in zijn beschouwingen meenemen, tenzij impliciet als het CPB zich onledig houdt met zijn houdbaarheidssommetjes.

§4 Stand overheidsschuld 2060

Volgens de CPB-publicatie Zorg om morgen bedraagt  de overheidsschuld bij ongewijzigd beleid eind 2060 100% van het bbp_2060. Aannemend dat de publicatie Stabiliteitsprogramma 2019 van april 2019 nog voldoende actueel  is, bedraagt het pensioenvermogen pensioenfondsen dan 148,4% bbp en de belastingclaim dus 52 % bbp_2060. Als we aannemen dat het pensioenvermogen van de verzekeringsmaatschappijen een gelijke ontwikkeling doormaakt, komt daar eind 2060 23,7% bbp_2060 bij, zodat het totale pensioenvermogen 172,1% bbp_2060 bedraagt en de belastingclaim ca 60% bbp_2060 wordt. De werkelijke overheidsschuld bedraagt dan per saldo 40 % bbp_2060 zonder rekening te houden met de belastingclaim op de zgn. derde pensioenpijler.  De werkelijke schuld eind 2060 ligt dan dus nog steeds ruim onder de 60%-norm van het Stability and Growth Pact (SGP).

Overigens moet je dit soort cijfers niet al te serieus nemen. De publicatie Stabiliteitsprogramma 2019 ging april 2019 uit van een pensioenvermogen pensioenfondsen van 148,4% bbp in 2020. In werkelijkheid zal dat cijfer eerder 202 % bbp zijn mede door de forse toename (17,1%) in 2019. Dus in nog geen jaar tijd zat de overheid er al weer ca 50% bbp naast.

Bij een pensioenvermogen van € 1.815 mld. leidt elke procent belastingverlaging direct tot een afname van de belastingclaim met € 18,2 mld. (2,2% bbp_2020). Die € 8 mld. houdbaarheidstekort (CEP 2020) is dus relatief klein bier. Rutte/ Hoekstra gooien zo’n bedrag moeiteloos over de balk om de kiezers alvast gunstig te stemmen.

Dit zijn allemaal cijfers van voor de Corona crisis en deze cijfers kunnen dus eigenlijk linea directa het ronde archief in.

§5 Norm Stability and Growth Pact in historisch perspectief

Nederland heeft in internationaal perspectief een enorme pensioenpot, waarmee de overheid gezien zijn belastingclaim (directe en indirecte belastingen) zijn voordeel zou kunnen doen.

De EMU-overheidsschuld en het EMU-overheidssaldo, de structurele begrotingsruimte en niet te vergeten het eerder genoemde Stabiliteits- en Groeipact krijgen door de bovengenoemde feiten een heel eigen betekenis voor de Nederlandse situatie. Deze begrippen zijn misbruikt om volstrekt onnodige bezuinigingen en ombuigingen onder valse voorwendselen af te dwingen waardoor ons bbp ook nog eens minder groeide. De medeplichtigen werden in de appendix vermeld.

Zelfs de officiële cijfers laten zien dat de SGP-schuldnorm van 60% bbp voor Nederland historisch gezien nergens op slaat. Alleen economie-kneuzen zonder enig historisch besef vallen je hiermee lastig {“This time is different” en het CPB (CEP 2009)}. [2a]

De grafiek van de overheidsschuld in % bbp voor de jaren 1814-2019 laat zien dat de 60%-SGP-norm een EU invented tradition (Eric Hobsbawm & Terence Ranger) is  [2b;2d]::

(click op de grafiek of CTRl+ om te vergroten)

Nederland voldeed slechts in 45 van de 206 jaren aan die EU-norm van 60% en het is dus een Godswonder dat Nederland nog steeds bestaat.

Die EU-bobo’s houden met hun SGP-begrotingregeltjes daarnaast ook geen rekening met de inmiddels sterk gedaalde rente [2b;2d]:

(click op de grafiek of CTRl+ om te vergroten)

Appendix – Al is een leugen nog zo snel

Onderstaand geven we enkele voorbeelden die laten zien hoe de burgers systematisch werden voorgelogen door de opeenvolgende regeringen, de koning, “ons” CBS en CPB en niet in de laatste plaats onze kwaliteitsmedia.

Rutte I, II en III

[1a] Het leugenachtige karakter van Teflon Rutte blijkt uit onderstaande video die we op grond van de cijfers en de Youtube video september 2009 moeten dateren. Eind 2009 was de officiële EMU-staatschuld € 354,7 mld. en geen € 380 mld. In werkelijkheid was die schuld toen slechts € 78,1 mld. De werkelijke schuld nam in 2010 met € 31,5 mld. af en niet met € 35 mld. toe zoals Rutte claimt. De belastingclaim bleef de daarop volgende jaren fors toenemen (tabel 1). We hadden eind 2009 alleen nog maar een schuld omdat de Nederlandse staat € 84,2 mld. in de banken had moeten stoppen. Dat geld kwam overigens grotendeel terug. Ook het rendement op het pensioenvermogen viel in 2008 wat tegen, maar dat grote verlies werd in 2009 procentueel al weer grotendeels goed gemaakt.  Het pensioenvermogen was eind 2009 weer op het niveau van eind 2007.

[1b] Onze Koning

Dat Koning Willem-Alexander door de regering Rutte-Asscher voor het Gouden Koets karretje gespannen werd om in de troonrede 2013 (miljoenennota 2014) de volgende tekst te moeten voorlezen is dan ook een grof schandaal:

“Momenteel betalen alle Nederlanders samen – zelfs bij de huidige lage rentestand – 11 miljard euro per jaar aan rente over de overheidsschuld. Als de schuld groeit en de rente stijgt, gaat die rentelast steeds zwaarder drukken op economische groei, op betaalbaarheid van voorzieningen en op de inkomens van mensen.”

Wat er dan gebeurt met de beleggingsinkomsten uit de belastingclaim op het pensioenvermogen mocht de koning van Rutte even niet zeggen. Het CPB had aan dat antwoord ook een hele kluif gehad. Dat die overheidsschuld al jaren fors daalde en historisch laag was mocht ook niet aan de grote klok gehangen worden. Maar ja, die tekst kwam dan ook uit de leugenachtige koker van [1a].

[1c] CPB

Laura van Geest , “Sound Public Finances Experience with Fiscal Institutions in the Netherlands “,

https://www.imf.org/external/np/seminars/eng/2015/capdr/pdf/lvangeest.pdf

Ik doel hierbij in het bijzonder op slide 7, een typisch geval van geschiedvervalsing.

Nu kan ik the past ook een klein beetje en ik roep nog even deze tekst van het CPB in herinnering:

“Het kan verstandig zijn om de staatsschuld niet te ver te laten oplopen om toekomstige negatieve schokken te kunnen opvangen (Lukkezen en Suyker, 2013a). Hoge schuldniveaus hangen samen met perioden van lage economische groei. Vanaf een niveau van 80% bbp lijkt het erop dat de staatsschuld de economische groei kan afremmen. Het is prudent om een marge aan te houden ten opzichte van dat niveau. In het pad zonder houdbaarheidsoverschot daalt de schuldquote tot 60% bbp in 2037, en daarna verder tot 40% bbp, ruim onder het niveau waarop effecten op de economische groei verwacht worden.” {CPB boek 12 Minder zorg om vergrijzing pg 14}

Ik heb toch echt een hele tijd in een deuk gelegen bij herlezing van zo veel onzin.

[1d] CBS

CBS, “Overheidsschuld overschrijdt 60 procentnorm”,

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2009/41/overheidsschuld-overschrijdt-60-procentnorm

[1e] De media

Ik verwijs naar deze brief in de bijdrage Onze staatschuld – mea culpa??.

en dan heb je ook nog die cry wolf figuren zoals daar zijn:

412 euro per seconde: zo snel stijgt de staatsschuld

en de staatsschuld meter die allang achteruit had moeten lopen in het rood:

https://www.destaatsschuldmeter.nl/

[1f] Diverse politieke economen w.o.

Dat je in Amsterdam geen politieke economie moet gaan studeren blijkt uit het navolgende artikel:

Raymond Gradus, Roel Beetsma, “Bezuinigingen voor volgend kabinet zijn onontkoombaar”, Me Judice, 7 juli 2016.

https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/bezuinigingen-voor-volgend-kabinet-zijn-onontkoombaar

 

__________________________

Laatst bijgewerkt 4 april 2020

Noten

[1a] CBS, “Overheid hield 14 miljard euro over in 2019”

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/13/overheid-hield-14-miljard-euro-over-in-2019

[1b] Volkskrant,”2019 was een economisch topjaar waarin iedereen profiteerde”
Hèèl Nederland? Welnee, een groot deel van Nederland heeft hier nauwelijks iets van gemerkt. [http://tinyurl.com/ybocgb49]

[1c] CBS, “Saldo en schuld; overheidssectoren”, Gewijzigd op: 25 maart 2020

[2] CPB

[2a] CPB, “CEP 2009”, blz. 139.

https://cormol.wordpress.com/wp-admin/post.php?post=41671&action=edit

[2b] CPB, “Lange tijdreeksen overheidsfinancien”, 19 september 2017

https://www.cpb.nl/cijfer/lange-tijdreeksen-overheidsfinancien

[2c] Raming december 2019, cijfers

https://www.cpb.nl/decemberraming-2019-vooruitzicht-2020

[2d] CPB, “Verzamelde bijlagen 1970-2025”, 17 maart 2020.

https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/verzamelde-bijlagen-CEP-2020.xlsx

 

From → 0. Permanent

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: