Spring naar inhoud

Overheidsschuld

29 december 2019

__________________________________________________________________________________________________________________________________________

♦ De EMU-overheidsschuld bedraagt 30-9-2019 € 394,9 mld. De staat heeft echter een belastingclaim op het pensioenvermogen 30-9-2019 van € 641,9 mld., zodat in feite sprake is van een actief van € 247 mld.

♦ In de periode 2007-2018 maakte de staat een rendement van € 279,6 mld. op zijn belastingclaim op het pensioenvermogen. De rente op de overheidsschuld in die periode bedroeg € 133,6 mld., zodat de staat met € 146,1 mld. binnenliep op zijn staatsschuld. Van dat rendement staat helemaal niets in de boeken van de staat, de rentelasten werden wel in de vorm van belastingen bij de burger in rekening gebracht. In feite was hier sprake van dubbel vangen, die belastingen in box 1 waren daarmee onnodig hoog. (mismatch)

♦ Het gejeremieer  over de overheidsschuld van de afgelopen decennia komt hiermee in een geheel ander daglicht te staan. De appendix – Al is een leugen nog zo snel – geeft een opsomming van enkele van die jankverhalen en laat zien hoe de burger systematisch werd voorgelogen.

♦ Eind 2060 bedraagt de EMU-overheidsschuld volgens de CPB studie Zorg om morgen 100% van het bbp_2060. De belastingclaim op het pensioenvermogen kan dan worden geschat op 60% bbp, zodat de netto overheidsschuld 2060 dan nog steeds ruim binnen de grenzen van het Stability and Growth Pact (SGP) valt.

♦ Het houdbaarheidstekort bedraagt inmiddels 1,6% van het bruto binnenland product (bbp), oftewel € 16 mld.  Hiervan komt € 9 mld. voor rekening van Rutte III. Overigens moet dit houdbaarheidstekort met een grote zoutpot geconsumeerd worden.

______________________________________________________________________________________________________________________________________

§1 Inleiding

In Nederland kennen we de omkeerregel pensioenen die er voor zorgt dat het pensioenstelsel wordt gestimuleerd.  De pensioenpremie is aftrekbaar in box I en de gefaseerde pensioenuitkering (storno pensioenpremie en rendement op pensioenvermogen ± technische resultaten) wordt in box 1 belast.  De pensioenpremie aftrek vindt gemiddeld tegen een tarief van 52% plaats, terwijl de pensioenuitkering tegen gemiddeld 35% wordt belast. [2]  De omkeerregel pensioenen slaat, althans op papier als er niet ordentelijk wordt geboekhoud, de overheidsfinanciën fors uit het lood. Ogenschijnlijk bouwen we op deze wijze een forse overheidsschuld op die als sneeuw voor de zon verdwijnt als we dit stelsel opdoeken. De pensioendeelnemer betaalt extra belasting over zijn (inkomen minus pensioenpremie), de niet-pensioendeelnemer betaalt extra belasting over zijn inkomen om de gederfde en uitgestelde belasting door de omkeerregel pensioenen op te vangen.

In deze bijdrage bepalen we het verloop van de werkelijke overheidsschuld. Daarna gaan we nu hoeveel de staat ongeveer op zijn aandeel in het pensioenvermogen verdient. Ook plaatsen we het Stability and Growth Pact in historisch perspectief.  

De overheidsschuld loopt op tot 100% bbp in 2060. “Bij een structurele verbetering van de overheidsfinanciën van 1,6% bbp (€ 16 mld. 2025) zijn de overheidsfinanciën houdbaar en stabiliseert de schuld op ongeveer 25% bbp.” (3,blz 8). Wat er magisch is aan een overheidsschuld van 25% bbp vertelt het verhaal niet en in elk geval is een dergelijke lage overheidsschuld en lage interestlast (0,63% bbp) volstrekt ahistorisch, zoals we nog zullen zien.  De zogenaamde constante arrangementen gelden kennelijk niet voor de overheidsschuld.

§2 Verloop overheidsschuld

♦ Het verloop van de EMU-overheidsschuld en de werkelijke overheidsschuld onder aftrek van de belastingclaim op het pensioenvermogen blijkt uit bovenstaande grafiek.

♦ De 2008 bankencrisis dwong de overheid om € 84,2 mld. aan financiële vaste activa te verwerven, die later, met een redelijk rendement, weer grotendeels werden verkocht. Materieel is er dus eigenlijk sinds 2006 van een overheidsschuld geen sprake. Toen ik die kwaliteitskranten in die periode las, werd mij iets anders voorgeschoteld.

Meer in detail is het verloop van de overheidsschuld sinds 1995 als volgt:

♦ In de periode 2006-2020 neemt de belastingclaim met € 547,5 mld. toe en komt de netto overheidsschuld op een actief van € -399,2 mld. Je kunt dus eigenlijk voor de EMU-overheidsschuld praktisch gewoon een minnetje zetten.

♦ Het effect van de investeringen in financiële vaste activa is in totaal dus verwaarloosbaar en leidde alleen in 2008 tot een forse stijging van de overheidsschuld.

♦ De fors dalende rente maakt dat de overheid netto nog meer verdient op het rendement op de belastingclaim.

§3 Wat verdient de staat op de overheidsschuld?

♦ In de periode 2006-2018 streek de staat € 279,6 mld. aan rendement op zijn belastingclaim op. Hiervan werd niets in de boeken verantwoord, wel werd € 133,6 mld. aan rente bij de burgers in de vorm van belastingen in rekening gebracht.  Per saldo “verdiende” de staat dus € 146,1 mld. op zijn staatsschuld, maar streek en passant ook nog even de belasting voor de rentelast op. Kijk dat noemen wij dus dubbel vangen.

♦ Uitgaande van een belastingderving van 17% liep de overheid door de omkeerregel pensioenen in de periode 2006-2017 een bedrag van € 74,8 mld. aan belastingen mis. Daarnaast werd in de periode 2007-2018 een bedrag van € 269,2 mld. aan belastingheffing uitgesteld. Dat geld moest wel door de huidige belastingbetalers (ook niet-pensioendeelnemers) worden opgebracht bij een sluitende begroting. Het pensioenvermogen steeg in de periode 2007-2018 met 6,1% per jaar terwijl het bbp slechts met 2,4% steeg. Het gevolg was dat het besteedbaar inkomen stevig onder druk kwam te staan.

♦ Bij een evenuele rentestijging op de overheidsschuld, dienen dus ook de effecten op het rendement op de belastingclaim in aanmerking te worden genomen.

§4 Stand overheidsschuld 2060

Volgens de CPB-publicatie Zorg om morgen bedraagt  de overheidsschuld bij ongewijzigd beleid eind 2060 100% van het bbp_2060. Aannemend dat de publicatie Stabiliteitsprogramma 2019 van april 2019 nog voldoende actueel  is, bedraagt het pensioenvermogen pensioenfondsen dan 148,4% bbp en de belastingclaim dus 52 % bbp_2060. Als we aannemen dat het pensioenvermogen van de verzekeringsmaatschappijen een gelijke ontwikkeling doormaakt, komt daar eind 2060 23,7% bbp_2060 bij, zodat het totale pensioenvermogen 172,1% bbp_2060 bedraagt en de belastingclaim 60% bbp_2060 wordt. De werkelijke overheidsschuld bedraagt dan per saldo 40 % bbp_2060 zonder rekening te houden met de belastingclaim op de zgn. derde pensioenpijler.  De werkelijke schuld eind 2060 ligt dan dus nog steeds ruim onder de 60%-norm van het Stability and Growth Pact (SGP).

Overigens moet je dit soort cijfers niet al te serieus nemen. De publicatie Stabiliteitsprogramma 2019 ging april 2019 uit van een pensioenvermogen pensioenfondsen van 174% bbp in 2020. In werkelijkheid zal dat cijfer eind 2020 eerder 199 % bbp zijn. Dus in nog geen jaar tijd zat de overheid er ca 25% naast, mede door de werkelijke toename van het pensioenvermogen in 2019.

Bij een pensioenvermogen van € 1.926 mld. leidt elke procent belastingverlaging direct tot een afname van de belastingclaim met € 19,3 mld. (2,3% bbp_2020). Die € 16 mld. uit de CPB-houdbaarheidsstudie is dus relatief klein bier.

§5 Norm Stability and Growth Pact in historisch perspectief

De EMU-overheidsschuld en het EMU-overheidssaldo, de structurele begrotingsruimte en niet te vergeten het eerder genoemde Stabiliteits- en Groeipact krijgen door de bovengenoemde feiten een heel eigen betekenis voor de Nederlandse situatie. Deze begrippen zijn misbruikt om volstrekt onnodige bezuinigingen en ombuigingen onder valse voorwendselen af te dwingen waardoor ons bbp ook nog eens minder groeide. De medeplichtigen werden in de appendix vermeld.

Zelfs de officiële cijfers laten zien dat de SGP-schuldnorm van 60% bbp voor Nederland historisch gezien nergens op slaat. Alleen economie-kneuzen zonder enig historisch besef vallen je hiermee lastig {“This time is different” en het CPB (CEP 2009)}:

(click op de grafiek of CTRl+ om te vergroten)

Nederland voldeed slechts in 45 van de 207 jaren aan die EU-norm van 60% en het is dus een Gods wonder dat Nederland nog steeds bestaat.

Die EU-bobo’s houden met hun SGP-begrotingregeltjes daarnaast ook geen rekening met de inmiddels sterk gedaalde rente:

(click op de grafiek of CTRl+ om te vergroten)

Appendix – Al is een leugen nog zo snel

Onderstaand geven we enkele voorbeelden die laten zien hoe de burgers systematisch werden voorgelogen door de opeenvolgende regeringen, de koning, “ons” CBS en CPB en niet in de laatste plaats onze kwaliteitsmedia.

Rutte I, II en III

[1a] Het leugenachtige karakter van Teflon Rutte blijkt uit onderstaande video die we op grond van de cijfers en de Youtube video september 2009 moeten dateren. Eind 2009 was de officiële EMU-staatschuld € 354,7 mld. en geen € 380 mld. In werkelijkheid was die schuld toen slechts € 78,1 mld. De werkelijke schuld nam in 2010 met € 31,5 mld. af en niet met € 35 mld. toe zoals Rutte claimt. De belastingclaim bleef de daarop volgende jaren fors toenemen (tabel 1). We hadden eind 2009 alleen nog maar een schuld omdat de Nederlandse staat € 84,2 mld. in de banken had moeten stoppen. Dat geld kwam overigens grotendeel terug. Ook het rendement op het pensioenvermogen viel in 2008 wat tegen, maar dat grote verlies werd in 2009 procentueel al weer grotendeels goed gemaakt.  Het pensioenvermogen was eind 2009 weer op het niveau van eind 2007.

[1b] Onze Koning

Dat Koning Willem-Alexander door de regering Rutte-Asscher voor het Gouden Koets karretje gespannen werd om in de troonrede 2013 (miljoenennota 2014) de volgende tekst te moeten voorlezen is dan ook een grof schandaal:

“Momenteel betalen alle Nederlanders samen – zelfs bij de huidige lage rentestand – 11 miljard euro per jaar aan rente over de overheidsschuld. Als de schuld groeit en de rente stijgt, gaat die rentelast steeds zwaarder drukken op economische groei, op betaalbaarheid van voorzieningen en op de inkomens van mensen.”

Wat er dan gebeurt met de beleggingsinkomsten uit de belastingclaim op het pensioenvermogen mocht de koning van Rutte even niet zeggen. Het CPB had aan dat antwoord ook een hele kluif gehad. Dat die overheidsschuld al jaren fors daalde en historisch laag was mocht ook niet aan de grote klok gehangen worden. Maar ja, die tekst kwam dan ook uit de leugenachtige koker van [1a].

[1c] CPB

Laura van Geest , “Sound Public Finances Experience with Fiscal Institutions in the Netherlands “,

https://www.imf.org/external/np/seminars/eng/2015/capdr/pdf/lvangeest.pdf

Ik doel hierbij in het bijzonder op slide 7, een typisch geval van geschiedvervalsing.

Nu kan ik the past ook een klein beetje en ik roep nog even deze tekst van het CPB in herinnering:

“Het kan verstandig zijn om de staatsschuld niet te ver te laten oplopen om toekomstige negatieve schokken te kunnen opvangen (Lukkezen en Suyker, 2013a). Hoge schuldniveaus hangen samen met perioden van lage economische groei. Vanaf een niveau van 80% bbp lijkt het erop dat de staatsschuld de economische groei kan afremmen. Het is prudent om een marge aan te houden ten opzichte van dat niveau. In het pad zonder houdbaarheidsoverschot daalt de schuldquote tot 60% bbp in 2037, en daarna verder tot 40% bbp, ruim onder het niveau waarop effecten op de economische groei verwacht worden.” {CPB boek 12 Minder zorg om vergrijzing pg 14}

Ik heb toch echt een hele tijd in een deuk gelegen bij herlezing van zo veel onzin.

[1d] CBS

CBS, “Overheidsschuld overschrijdt 60 procentnorm”,

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2009/41/overheidsschuld-overschrijdt-60-procentnorm

[1e] De media

Ik verwijs naar deze brief in de bijdrage Onze staatschuld – mea culpa??.

[1f] Diverse politieke economen w.o.

Dat je in Amsterdam geen politieke economie moet gaan studeren blijkt uit het navolgende artikel:

Raymond Gradus, Roel Beetsma, “Bezuinigingen voor volgend kabinet zijn onontkoombaar”, Me Judice, 7 juli 2016.

https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/bezuinigingen-voor-volgend-kabinet-zijn-onontkoombaar

__________________________

Laatst bijgewerkt 29 december 2019

Noten

[1] CBS, “Saldo en schuld; overheidssectoren”, Gewijzigd op: 24 december 2019

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84118NED/table?ts=1568627658100

[2] CPB

[2a] CPB, “Lange tijdreeksen overheidsfinancien”, 19 september 2017

https://www.cpb.nl/cijfer/lange-tijdreeksen-overheidsfinancien

[2b] Raming december 2019, cijfers

https://www.cpb.nl/decemberraming-2019-vooruitzicht-2020

[3] Bij gebrek aan betere cijfers gebruiken we deze:

Bas Jacobs, “Pensioenen worden gesubsidieerd met 17 cent per gespaarde euro”

http://basjacobs.wordpress.com/2014/05/31/pensioenen-worden-gesubsidieerd-met-17-cent-per-gespaarde-euro/

Bij elke belastingwijziging veranderen deze cijfers.  Zo leidt de de overgang naar het tweeschijvenstelsel in de inkomstenbelasting in 2021 tot een belastingverlaging die ook direct doorwerkt in de hoogte van de belastingclaim.

 

From → 0. Permanent

2 reacties
  1. Dhr JC Kortekaas permalink

    Conclusie: juist
    De stelling dat de overheid met het innen van de belastingclaim op pensioenen de staatsschuld grotendeels kan aflossen is waar. We hebben hierboven echter ook betoogd dat een dergelijke ingreep niet noodzakelijk is.

    2015 Was het fenomeen al bekend.

    https://economie.rabobank.com/publicaties/2015/juni/nederland-aanzienlijke-belastingclaim-op-pensioenvermogen/

    In 2019 Koersen de pensioenfondsen richting een winst van 250 miljard.

    Q3 1558 ultimo 2018 1328 miljard

    https://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/statistisch-nieuws-2019/dnb386018.jsp

    https://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/statistisch-nieuws-2019/dnb381753.jsp

    Volgens de toezichthouder blijft de positie van de pensioenfondsen zich verslechteren.

    Tienjaarsrekente rond de -0,1%

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: