Spring naar inhoud

Overheidsbalans

19 september 2019

_____________________________________________________________________________________________________

Het wordt weer tijd de draad weer op te pakken waar we vorige keer met de overheidsbalans 2016/2017 gebleven waren. Sinds 13 augustus 2017 was er immers bij het CBS niets meer gebeurd.[1] Voor de overheidsbalansen 2006-2016 zie de bijdrage Overheidsbalans 2016/2017.

Historisch leverde de Algemene Rekenkamer de overheidsbalans op met een behoorlijke toelichting. Toen de CBS dit overnam verdween de toelichting en moest je de cijfers bij elkaar harken. Met ingang van 2019 wordt met veel tam tam weer een overheids- en staatsbalans per eind 2018 opgesteld dit keer wel met een behoorlijke toelichting. Door eerst een achteruitgang te bewerkstelligen kun je nu weer vooruitgang maken. Deze balansen zijn in hoofstuk 8 van de bijlagen bij de miljoennennota opgenomen. [2]

_____________________________________________________________________________________________________

§1 Inleiding

Het Ministerie van Financiën concludeert dat de overheidsbalans toegevoegde waarde heeft, zij het een beperkte. [2] De beperking kun je deels wegnemen door wel een fatsoenlijke balans op te stellen, zoals ook in het verleden op deze site het geval was. Zoals het MvF terecht stelt heeft de staatsbalans geen toegevoegde waarde, waarom het dan toch dure ambtenaren inzet om die onzin op te stellen blijft een raadsel. Naast die staatsbalans kunnen we dus ook de Adviescommissie Verslaglegging Rijksoverheid (Avro) verder opdoeken en de namen van de leden in die commissie onthouden.[4].

§2 Overheidsbalans 2015-2018

De overheidsbalansen 2015-2018 in € mld. kunnen als volgt worden weergegeven:

(a) Ter vergelijking zijn de cijfers 2015 en 2016 uit de vorige bijdrage opgenomen. Deze cijfers zijn vòòr de nauwelijks materiële CBS-revisie die in [2] op blz 76 nader wordt toegelicht.

(b) Om een beter inzicht te geven in het werkelijk vermogen eind 2018 van ca € 817 mld. i.p.v. het getal in de Miljoenennotacijfer van € 222 mld. zijn de volgende gegevens onder aan de tabel toegevoegd:

(b1) Het 35% aandeel van de staat in het pensioenvermogen exclusief derde pensioenpijler bedraagt € 542,5 mld. eind 2018.

(b2) De overheidsschuld is in de overheidsbalans tegen marktwaarde opgenomen. Omdat de overheidsschuld tot vervaldatum wordt aangehouden is in bovenstaande opstelling de schuld per saldo tegen nominale waarde gewaardeerd en is deze haute finance kabbalistiek teruggedraaid. De schuld wordt daarmee eind 2018 € 52,7 mld. lager. [3]

Het overheidsvermogen wordt daarmee € 817 mld. i.p.v. de door het  Ministerie van Financiën gepretendeerde € 222 mld. (371% hoger). “De balans geeft slechts een momentopname van wat je op een specifiek moment bezit en verplicht bent en zegt weinig over de toekomstige houdbaarheid van de financiën” [2, blz 89]. Dat geldt natuurlijk in het bijzonder als je kennelijk niet in staat bent om een behoorlijke balans op te stellen. Overigens maakte het CPB met een reële rente van 3% en een indexatie van de pensioenuitkeringen (sic!) in zijn houdbaarheidssommetjes heel graag gebruik van die belastingclaim op het pensioenvermogen.

Eind 2008 bedroeg de waarde van winstrechten minerale reserves nog € 203,2 mld. en deze namen dus met € 184,5 mld. af t/m 2018. Die houdbaarheidssommetjes van het CPB zullen wel van andere cijfers zijn uitgegaan. De belastingclaim was toen 2008 € 244,3 mld. en deze nam dus met € 303,9  mld. toe in dezelfde periode.

Overige kanttekeningen bij de balans

Het is voor eenvoudige burger natuurlijk volstrekt ondoenlijk om een totaal overzicht van de mogelijke kanttekeningen op basis van al het beschikbare documentatiemateriaal te maken. De overheid maakt er immers een gewoonte van om het een en ander onder de pet te houden of in een WOB-procedure weg te lakken.

(1) AOW-verplichtingen

De overheid heeft een forse AOW-verplichting waarvoor in de balans, zoals toegelicht, geen voorziening is gemaakt. Daar staat overigens een vordering van gelijke omvang op de toekomstige generatie tegenover die ook niet op de balans staat.  Het CBS heeft enkele jaren geleden een gebrekkige berekening van de hoogte van de voorziening gemaakt, waarbij zoveel kanttekeningen te plaatsen waren, dat toen de conclusie wel gemaakt moest worden dat het CBS niet kon rekenen.

(2) Waardering olie- en gasreserves

De waarde van de gasreserve is in hoge mate afhankelijk van Wiebes’plannen en valt daarmee per definitie niet te bepalen. Ook bestaan er nog verplichtingen naar de Groningse bevolking waarvan de omvang zich ook nauwelijks laten inschatten.  Het enige wat je van die verplichting kan zeggen dat de overheid zijn uiterste best doet om die verplichting zo langlopend mogelijk te maken.

In de balans is er nog vanuit gegaan dat de winning van het gas in 2030 stopt. Inmiddels weten we dat dit per medio 2022 het plan is. Aangezien de balans op 17/9/2019 werd gepubliceerd is dat een gebeurtenis na balansdatum die nadere informatie geeft over de toestand per balansdatum.  Over de verplichtingen uit hoofde van de gaswinning heb ik overigens ook geen informatie in de toelichting op de balans aangetroffen.

Ik mis overigens de waardering van de zonne-energie en de windenergie in de balans. Als we de hele minerale rechten, ook als ze niet van overheid zijn [2], aan de overheid toerekenen, moet je dat voor die nieuwe energiesoorten  natuurlijk ook (niet) doen. De zon gaat ca 5 mld. jaar mee en de wind zal ook wel blijven waaien, dus eeuwigdurend geeft dat een leuke contante waarde.

(3) Waardering vaste activa (“Kapitaalgoederenvoorraad”)

De recente gebeurtenissen rond de inventaris bij het koninklijkhuis doen vermoeden dat het vaste activa register van de overheid nauwelijks op orde is en dat dit “ons” Koninklijk Huis en “onze” minister-president wel goed uitkomt. Hoe je op een dergelijke basis een vaste activa administratie kan voeren is zo maar een vraag, waarop ik het antwoord wel weet. De ervaringen bij defensie geven aan dat die omissie zich niet tot het koninklijk huis beperkt.

Voor een juist inzicht in de waarde van de vaste activa komt overigens gezien de importantie natuurlijk alleen de vervangingswaarde in aanmerking. Bijlage 8 heeft ruim 2 pagina’s nodig om te beschrijven hoe de vaste activa met allerelei redelijk arbitraire rekensommetjes (b.v. PIM beschreven in een document uit 2009) wordt “bepaald”. Ik ben zo vrij om daar een beperkte waarde aan toe te kennen. Het bestaan van die vaste activa is op basis van deze methodiek natuurlijk helemaal fragwürdig.

Bijzondere waardeverminderingen moeten natuurlijk tijdig worden verwerkt. Zo kan b.v. de vraag worden gesteld in welke mate de huidige klimaatverandering b.v. invloed heeft op de waardering van de Deltawerken, die toch voor 100 jaar gebouwd werden. Als de waterkeringen door de stijging van de zeespiegel bijna het hele jaar dicht moeten, hebben we b.v. geen brakwatervoorziening en getijregeling meer en kunnen we met een eenvoudige dijk volstaan.

§3 Staatsbalans 2017-2018

Naast de overheidsbalans schijnt ook de staatsbalans, de balans van het rijk alleen, relevant te zijn. Vooralsnog ontgaat mij die relevantie: we hebben immers voldoende aan geconsolideerde cijfers. Die cijfers zijn als volgt:

Uit de omvang van de restposten zal het duidelijk zijn dat de staatsbalans inderdaad volstrekt nutteloos is. De leningen zouden zo te zien ook beter kunnen worden geëlimineerd.

________________

Laatst bijgewerkt 19 september 2019

[1]CBS, “Niet-financiële balansen; nationale rekeningen 1995-2016”, Gewijzigd op: 11 augustus 2017

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82641NED/table?ts=1546167938945 ,laatst geraadpleegd op 19 september 2019

[2] MN 2020, bijlagen, paragraaf 8

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/begrotingen/2019/09/17/bijlagen-miljoenennota-2020

[3] CBS, “Overheidsschuld; schuldtitel, geldgever, waarderingsgrondslag, sectoren”,

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84119ned/table?ts=1568895299699

[4] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-867441.pdf

From → 0. Permanent

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: