Spring naar inhoud

Zogenaamd “ongebruikelijke” transacties

2 augustus 2019

______________________________________________________________________________________________________________________

Met 753.352 ongebruikelijk transacties (“OT’s) in 2018 (2017: 361.015) , dus 2.886 (2017:1.383) per werkdag, kun je eigenlijk nauwelijks van ongebruikelijk spreken. Die ongebreidelde toename was te danken aan de  ondoordachte invoering van het uitvoeringsbesluit Wwft 2018. [3] In een VK-artikel van Tromp werd nader ingegaan op het FUI-Nederland jaarverslag 2018 en dat artikel (lezen!) deed bij mij een aantal vragen rijzen. [1] Alle reden om wat uitgebreider op dat jaarverslag in te gaan. [2]

Als minister Grapperhaus in het Parool stelt dat ‘we wel successen boeken’, dan blijkt dat in elk geval niet uit het cijfermateriaal, als je successen tenminste definieert als het daadwerkelijk afpakken van crimineel geld en het achter de tralies zetten van de verdachten die verdachte transacties uitvoeren c.q. misschien nog wel belangrijker laten uitvoeren. Het systeem is inmiddels een hele grote trechter waar af en toe een druppeltje uitvloeit en met die druppel wordt door het ontbreken van een adequaat uitgerust overheidsapparaat dan ook nog bijzonder weinig gedaan. Ondanks de inspanningen is nauwelijks sprake van een substantiële toename van het criminele geld dat bij elkaar wordt geharkt.  De boete en ontneming  bij ING flatteren de gerapporteerde cijfers.

Het Caribisch gebied wordt in deze bijdrage niet behandeld, daar is een transactie eerder bijzonder als hij gewoon is.

______________________________________________________________________________________________________________________

§1 Wat cijfers

De cijfers spreken in belangrijke mate voor zichzelf zodat we met de cijfers beginnen:

1.1 Tabellen met enkele kerncijfers

(a) Uit de tabel blijkt direct hoe effectief die nieuwe in 2018 geïntroduceerde  Wwft-wetgeving is met een scoringskans van 0,062%. Helaas ontbreekt de waarde van alle OT’s in het jaarverslag. Tevens blijkt direct dat je met 0,9% van de als verdacht aangemerkte  105 transacties bijna 78 procent van het totaal van de verdachte transacties afdekt. Hoeveel transacties en geld Justitie sowieso al op het spoor was vertellen de statistieken niet. Hoeveel geld men al met een effectievere fiscale controle op het spoor had kunnen komen, ook niet.

(b) In 2018 werd de totale bedrag dat werd witgewassen als gevolg van in Nederland gepleegde criminaliteit geschat op € 16 mld, waarvan € 9,1 mld. uit het buitenland. [19] In 2014 was de totale omvang volgens de aangepaste cijfers € 13 mld. Het criminele geld is voor 90 procent afkomstig van drugshandel en fraude en het gaat om ca 2,5% van het bbp. Het gat tussen deze cijfers, die je met een flinke pot zout moet hanteren, en die van FIU Nederland is dus nog niet gedicht.

(c) De omvang van de Nederlandse schaduweconomie, met veel slagen om de arm en vermoedelijk te hoog, kun je ruwweg (Schneider) stellen op 9% bbp dus voor 2018 op ca € 70 mld. Vraag mij niet hoe je dit cijfer moet relateren aan de FIU-cijfers voor ongebruikelijke transacties.  In elk geval hebben we hier te maken met de som van zwart geld en andere criminiele activiteiten, en daarnaast onvolledige statistieken, mede gefaciliteerd door een gebrekkig belastingstelsel met navenante controle. Overigens zijn die schaduweconomie cijfers helemaal niet ongebruikelijk en voor Nederland internationaal vergeleken zelfs aan de lage kant. Zowel de belastingdienst als het CBS en CPB doen er nauwelijks een moer aan om het lek in de bbp-cijfers boven tafel te krijgen.

Per meldplichtige sector is het staatje 2016-2018 als volgt:

(a) Het aantal van de (geautomatisserde) meldingen door betaaldienstverleners is duidelijk substatieel.

(b) De toename van het aantal meldingen door banken blijkt duidelijk. “Vermoedelijk is dit het gevolg van een toenemende mate van aandacht voor de verplichtingen uit de Wwft”. [2a] Aangezien deze wet materieel een voortzetting is van de Wet betreffende melding ongebruikelijke transacties bij financiële dienstverlening van 16 december 1993, hadden de toezichthouders wel iets eerder uit hun wintersplaap mogen ontwaken. Iedere Nederlander is voor de wet gelijk, maar alleen jongeren met een Iphone op de fiets worden op dag 1 van de strafbaarstelling beboet. Het OM en de Nationale Politie hebben zo hun eigen prioriteiten.

1.2 De FIU-Nederland Unit

Nationaal is de FIU-Nederland volgens de Wwft wetgeving aangewezen als enige dienst in Nederland bij welke de meldplichtige instellingen hun ongebruikelijke transacties dienen te melden. FIU-Nederland is organisatorisch ondergebracht bij de nationale politie en is een zelfstandig orgaan van de Staat der Nederlanden.

De unit heeft een formatie van 63 fte en een jaarbudget van € 5,9 mln.  Dit is inclusief een uiterst geringe verhoging van het aantal fte’s (6) en geld (€ 0,6 mln) van de FIU voor de komende jaren. Gegeven het feit dat er 30 verschillende soorten instanties melden met in totaal 1.000 melders, laat het zich aanzien dat deze dienst redelijk onderbemand is. Met de komst van een (bedoeld zal zijn één (sic!)) data scientist is in 2018 begonnen om “ongebruikelijke transacties op een slimme manier te kunnen analyseren”. [2a, blz. 8]. Aangezien de dienst sinds 2006 bestaat, is dat rijkelijk laat en inadequaat, zoals je dat overigens van een overheidsinstantie kunt verwachten.

Door de beperkte capaciteit moeten bewust keuzes worden gemaakt, een eufemisme voor dweilen met de kraan open. De FUI-unit levert alleen verdachte transacties aan. De opvolging is in handen van de Nationale politie, het Openbaar Ministerie, de FIOD met de belastingdienst, allemaal organisaties die, zoals we weten, een voortreffelijke staat van dienst hebben met een organisatie in wanorde. Tromp’s VK-artikel suggereert dan ook dat daar niet al te veel van terecht komt. [1]

§2 Enkele kanttekeningen

We gaan eerst in op het bijzondere karakter van de Nederlandse situatie om vervolgens de bevindingen bij enkele instellingen te behandelen.

Dat Nederland in de prijzen valt voor wat betreft het aantal OT’s hoeft niet te verbazen. Als London immers voor het Monaco-on-Thames doorgaat dan is de Amsterdamse Zuidas het Monaco aan de Amstel.  Nederland is natuurlijk al vele jaren een belastingparadijs, hoewel Nederland om duidelijke redenen niet voorkomt op de EU-listing. [4] Niet geheel toevallig komen de landen met een soepel belastingregime ook veelal voor op de lijst met landen die als risicovol uit het oogpunt van witwassen en criminele financiële activiteiten worden aangemerkt.[5]

Bijzondere Financiële Instellingen (BFI’s)

De deelnemingsvrijstelling zorgt ervoor dat Nederland wordt gebruikt om transacties op het gebied van leningen, dividenden, royalties e.d. door te sluizen tegen fiscaal aantrekkelijke voorwaarden. Hoewel een belangrijk deel alleen voor belastingplanningsdoeleinden zullen worden gebruikt zullen daar ook wel niet zo goshere transacties bij zitten. Die belastingplanning is een door onze (internationale) politici al vele jaren oogluikend gesanctioneerde activiteit die veelal ook een semi-crimineel karakter heeft (ordinaire diefstal), een faciliteit waar gewone burgers niet aan toe komen. “Tax avoidance – legitimate tax arrangements- are capitalism”, is een veel geciteerde uitspraak van Googles topman Eric Schmidt en het zijn dan weer “onze” parlementariërs  die deze wetten maken.

Voor Nederland geldt immers, net als voor de UK in het geval van b.v. de Russische mafia:

“there is a view that basically we—the UK—are suckers, and that you can take advantage of all the freedoms and legal protections you have here while stealing at home. So you steal in a place of legal nihilism and you offshore in a place of legal solidity” [6]

We gaan even nader in op de bijzondere financiële instellingen (BFI’s), een atypisch Nederlands fenomeen, en citeren DNB [7]:

In Nederland zijn ongeveer 15.000 bijzondere financiële instellingen (bfi’s), zogenoemde brievenbusmaatschappijen, gevestigd. Met een balanstotaal van EUR 3.609 mld per eind 2017 (C.M. meestal gewaardeerd tegen kostprijs) vormen bfi’s de grootste Nederlandse financiële sector, groter dan de bancaire sector (EUR 2.281 mld).

 In de periode 2013-2016 stroomde er jaarlijks circa EUR 180 mld aan fiscaal relevante inkomens (dividenden, rentes en royalty’s) via bfi’s door Nederland heen. Bij ongeveer een derde van zowel de instroom als de uitstroom van fiscaal relevante inkomens was er sprake van een transactie met een land dat voorkomt op de lijst van landen met een laag tot zeer laag vennootschapsbelastingtarief (conform Congressional Research Service, OECD of FSF-IMF, zie bijlage), in de volksmond belastingparadijzen genoemd.

Onder het motto “wiens brood men eet, diens woord men spreekt”, trachtte  Barbara Baarsma aan te tonen dat Nederland er goed aan deed de zuidas-industie rond BFI’s te handhaven.[7]

Het zal duidelijk zijn dat je een niet onaanzienlijk deel van die transacties direct kan gaan melden op basis van de bezopen 2018 Wwft-richtlijnen, zonder dat het melden van die transacties iets toevoegt aan het beeld t.b.v. de criminaliteitsbestrijding.

Openbaar Ministerie (OM)

De leiding van het OM, drukke bezigheden buiten huis hebbende, kwam in 2018 nauwelijks toe aan het afpakken van crimineel geld. We citeren hier even de Telegraaf omdat de informatie door het OM zelf nogal onvolledig en daarmee misleidend is [9]:

Vorig jaar werd ruim 171 miljoen euro afgepakt van criminelen, waarmee wel de doelstelling voor het zevende jaar op rij werd gehaald, aldus het OM. Maar in 2017 werd nog 221 miljoen euro afgepakt. Er is volgens het OM dan ook onvrede over, dat het afpakcijfer voor 2018 lager ligt. Daarbij is een groot deel van de 171 miljoen euro te danken aan de schikking die het OM met ING heeft getroffen wegens nalatigheid bij het voorkomen van witwassen.” [10; voor ING 11]

We zijn er wat dieper ingedoken en aan het jaarbericht 2018 ontlenen we het volgende staatje [16, blz. 30):

Aan de effectiviteit van de toewijzing valt door het OM kennelijk dus nog wel het e.e.a. te verbeteren.

Belastingdienst

Dankzij de opeenvolgende kneuzen van staatssecretarissen van Financiën (de Jager, Weekers en Wiebes)  is de huidige belastingdienst een bordeel dat nauwelijks meer iets controleert. Een parlementaire enquête naar de rommelige belastingdienst is dan ook lang over tijd. [17] Voor de onderbouwing daarvan verwijs ik ook naar enkele bijdragen op deze site [12]. Een effectieve belastingcontrole is veelal doelmatiger dan een onwijs grote Tutti Frutti database opbouwen, die alleen maar voor veel onnodig werk zorgt, dat overigens niet wordt uitgevoerd. [1]

Banken

Robin de Jongh en Adriaan van Dorp van ABN Amro in de NRC [15]:

“Bij de grote Nederlandse banken samen houden zo’n 4.500 mensen zich bezig met opsporing van financiële criminaliteit. Drie keer zoveel medewerkers en budget als bij opsporingsdienst FIOD. En vier keer zoveel als bij de Landelijke Recherche”

De banken hebben er door de wetgeving een puist extra werk gekregen, Deels komt dat door hun coulante cliëntacceptatie proces deels door het aanhouden van vestigingen in landen die nauwelijk enig economisch nut opleveren maar worden aangehouden om hun clientèle al dan niet fiscaal te behagen.  Als de banken wat kieskeuriger zouden zijn in hun clientacceptatie zouden overigens enkele Nederlandse bedrijfstakken het grotendeels zonder bankier moeten doen. Een zelfde redenering kun je opzetten voor andere financiële dienstverleners.

De ING-boete en ontneming van € 775 mln. zorgde ervoor dat de banken hun taak wat serieuzer zijn gaan nemen. Inmiddels heeft ING meer dan 3000 werknemers (Q2 2019) in dienst  die zich bezig houden met het know your customer (KYC) enhancement programme.

Ook ABN-Amro trok Q4 2018 € 85 mln. uit om zijn cliëntendossiers op orde te brengen ( Customer Due Diligence (CDD) remediation programmes). Ruim duizend medewerkers van ABN AMRO houden zich dagelijks bezig met het beoordelen van nieuwe en bestaande klanten (‘client due diligence’) of met het opsporen van ongebruikelijke transacties (‘transaction monitoring’). Daar komen in 2019 nog eens vierhonderd collega’s bij. In het 2e kwartaal 2019 werd nog eens € 114 mln. vrijgemaakt om de 5 mln. klanten door te lichten. Bestuursvoorzitter Kees van Dijkhuizen zegt (CM: uiterst ongeloofwaardig) tijdens een persconferentie dinsdagochtend dat hij het „betreurt” dat ABN Amro dit van DNB te horen heeft gekregen. „Liever kom je zelf tot zo’n conclusie.”[22] Ik voeg daar aan toe: “Jammer dat de 56% aandeelhouder, de Staat der Nederlanden” , daar ook sinds 2008 niets van gezegd heeft. Maar die benoemde Zalm (ex DSB) onder Bos dan ook als bestuursvoorzitter.

Wegens gebrekkige dossiervorming kreeg de Rabobank september vorig jaar een boete van € 1 mln. Rabobank is zo ver ik kan nagaan wat minder scheutig met info en hield tenslotte die boete wat al te lang onder de pet. Ook daar werken zo’n 1.000 mensen aan het signaleren van dubieuze betalingen bezig. [18]

De banken zijn sterk gebaat bij het onderling uitwisselen van informatie en het gaat er misschien eindelijk toch van komen.[21] Het privacy argument wordt daarbij door mensen die kennelijk belang hebben bij het ontgaan van belastingen en sociale premies en het verrichten van criminele activiteiten wat al te vaak als excuus gebruikt.

Hopelijk vinden die ruim 5.000 werknemers die zich bij de financiële dienstverleners met meldingsactiviteiten bezig houden binnenkort een baan die maatschappelijk gezien meer nut oplevert. Het bankmanagemnt kan daar veel aan doen door het cliëntenbestand op te schonen.

Plan van aanpak witwassen (2019)

Het voorkomen en bestrijden van witwassen is van groot belang voor de effectieve preventie en repressie van allerlei vormen van (ondermijnende) criminaliteit en daartoe is een plan opgesteld dat een aantal zaken aanpakt. De doelen laat zich als volgt samenvatten [14] :

Het ‘waar mogelijk aanpak hiervan’ belooft niet veel voor de toekomst. Met de huidige mankracht en denkkracht van de instanties die dit uit moeten voeren gaat dat in elk geval niet lukken. De frustratie van de direct betrokkenen die het uit moeten voeren valt in het VK-artikel na te lezen. [1]. De eerdere genoemde uiterst geringe toename van het FIU mankracht spreekt in dit verband boekdelen en geeft de werkelijke politieke intenties weer.

____________________

Laatst bijgewerkt 7 augustus 2019

[1] VK, “9,5 miljard aan fout geld ontdekt in Nederland (en dat is slechts het topje van de ijsberg)”

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/9-5-miljard-aan-fout-geld-ontdekt-in-nederland-en-dat-is-slechts-het-topje-van-de-ijsberg~b87fc731/

[2] Jaaroverzichten algemeen – we worden al sinds 2006 verblijd met dit soort jaarberichten:

https://www.fiu-nederland.nl/nl/over-fiu/jaaroverzicht

Voor 2018:

[2a]  FUI-Nederland jaarverslag 2018

https://www.fiu-nederland.nl/sites/www.fiu-nederland.nl/files/documenten/jaaroverzicht_fiu-nederland_2018.pdf

[3] Regeling – Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme – BWBR0024282

https://wetten.overheid.nl/BWBR0024282/2019-01-01

[4] https://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-19-1629_en.htm

Naast de EU-lijst hanteert Nederlnd nog een eigen lijst, die je alleen onverkort uit de staatscourant kan halen:

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/12/28/nederland-stelt-zelf-lijst-laagbelastende-landen-vast-in-strijd-tegen-belastingontwijking

“Ook Europese lidstaten dreigen niet op de lijst terecht te komen. Het Oxfam-rapport stelt opnieuw vast dat vijf EU-lidstaten – Cyprus, Ierland, Luxemburg, Malta en Nederland – op de zwarte lijst zouden staan als de EU haar eigen criteria zou toepassen op EU-lidstaten.”

https://www.oxfamnovib.nl/nieuws/eu-gaat-belastingparadijzen-van-zwarte-lijst-schrappen

[5] List of countries in the scope of the EU assessment on high risk third countries under Directive (EU) 2015/849 and list of priority 1 countries (for assessment in 2018)

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/list_of_scoping-priority-hrtc_aml-cft-14112018.pdf

[6] https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmfaff/932/9320

[7] DNBulletin: Bijzondere financiële instellingen van beperkt belang voor Nederlandse economie

https://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/DNBulletin2018/dnb379675.jsp

[8] https://www.quotenet.nl/zakelijk/a77343/dubieuze-stellingnames-en-rekenfout-in-seo-rapport-over-belastingparadijs-nederland-77343/

[9] OM,https://www.om.nl/onderwerpen/afpakken/

“In 2018 is meer dan 171 miljoen euro afgepakt. Dit bedrag aan afgepakt crimineel vermogen is het gezamenlijk resultaat van de samenwerking tussen het OM, politie, bijzondere opsporingsdiensten, Douane, Domeinen roerende zaken, het CJIB en vele andere partners.”

Voor 2016:

https://www.om.nl/publish/pages/4588/afpakken.pdf

[10] https://www.telegraaf.nl/nieuws/3057134/justitie-nieuwe-strategie-voor-afpakken-geld?utm_source=google&utm_medium=organic

[11] https://www.om.nl/publish/pages/58352/transactie_overeenkomst.pdf

Het gaat daarbij om € 100 mld., ik neem aan dat dit bedrag verhullend onderdeel uitmaakt van de € 171 mld.

zie ook – https://www.om.nl/publish/pages/58352/feitenrelaas_houston.pdf

[12] Bijvoorbeeld de volgende bijdragen:

De belastingdienst (revisited) on 17 december 2017

De belastingdienst is een bordeel on 29 maart 2015

♦  Het datamijnenveld bij de belastingdienst on 25 april 2013

[13] https://www.telegraph.co.uk/technology/google/9739039/Googles-tax-avoidance-is-called-capitalism-says-chairman-Eric-Schmidt.html

[14] Bijlage kamerbrief plan van aanpak witwassen

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2019/06/30/plan-van-aanpak-witwassen/plan-van-aanpak-witwassen.pdf

[15] NRC,”‘Wij kunnen met 4.500 man justitie bijstaan, maar wel vanuit vertrouwen’”,

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/07/04/wij-kunnen-met-4500-man-justitie-bijstaan-maar-wel-vanuit-vertrouwen-a3966150

[16] OM jaarbericht 2018

https://www.om.nl/publish/pages/60079/om_jaarbericht_2018_aanklikbaar.pdf

[17] https://www.sp.nl/nieuws/2019/06/sp-wil-parlementaire-enquete-naar-rommelige-belastingdienst

[18] https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/ook-rabobank-kreeg-een-boete-voor-slechte-controle-op-witwassen~ba8c0332/

[19]WODC – Management samenvatting

Zie figuur 0.4 op pagina 13/15

https://www.wodc.nl/binaries/2790_Samenvatting_tcm28-354716.pdf

en

https://www.trouw.nl/nieuws/nog-altijd-wassen-criminelen-in-nederland-miljarden-euro-s-wit~be172327/

[21] https://www.knb.nl/nieuwsberichten/ministers-stimuleren-info-uitwisseling-tussen-wwft-instellingen

[22] https://www.nrc.nl/nieuws/2019/08/07/abn-amro-investeert-opnieuw-miljoenen-om-beter-zicht-te-krijgen-op-klant-a3969359

 

Advertenties

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: