Spring naar inhoud

Nagelaten vermogen 2015

3 augustus 2018

______________________________________________________________________________________________________________________________________________

Het CBS liet de publicatie nagelaten vermogen 2015 recent het licht zien.  Deze bijdrage gaat nader in op de door het CBS gepubliceerde cijfers omdat het er natuurlijk niet omgaat om alleen te weten wat er feitelijk gebeurt™ maar ook wat achter de cijfers schuil gaat. Het CBS is echter nog niet te oud voor het spelletje schuilhokkie spelen. Dat geldt met name voor het ontbreken van een analyse van het verschil tussen de erfbelastinggegevens (30% van de sterfgevallen) en de CBS-vermogensstatistieken.

We roepen nog even in herinnering dat 40% van het geërfde vermogen uit overerving komt en dat ca 30% van de erfenis wordt opgestookt. Voor belasting op de erfenis zie ook deze bijdrage.

In 2015 is 3,4% van de erfenissen goed voor 38% van de waarde van de erfenissen; 13,9% van de erfenissen representeert 68% van die waarde. Met een beetje extra inspanning moet je het huidige lek in de belastinginning toch redelijk snel substantieel kunnen dichten.[5] Bij een beetje behoorlijke controle van die aangiftes erfbelasting (if any) zal er toch het echte handwerk aan te pas moeten komen.

______________________________________________________________________________________________________________________________________________

§1 Inleiding

Informatie is in deze jachtige tijd verouderd op het moment dat die gepubliceerd wordt. Dat geldt in het bijzonder voor de vernieuwde CBS statistiek nalatenschappen 2015, we citeren het CBS:

“De doorlooptijd van het invullen en definitief vaststellen van de aangifte successie is lang. Dat is de reden dat de meest recente cijfers betrekking hebben op nalatenschappen over 2015.” (1/8/2018)

Nu moet je de aangifte erfrecht binnen 8 maanden na het overlijden indienen en krijg je de definitieve aanslag theoretisch binnen 3 maanden na indiening. Gezien de perikelen bij de belastingdienst wordt thans gestreefd naar 6 maanden “voordat u bericht krijgt”. [2] Bedoeld zal zijn dat het bij de belastingdienst zo’n klerezooi is (met dank aan de heren De Jager, Weekers en Wiebes) en dat daarom de gegevens bijzonder lang op zich laten wachten.

Het CBS heeft een nieuwe opzet gemaakt van de statistiek nagelaten vermogen. De verschillen met de oude statistiek laten zich als volgt samenvatten:

Tabel 1 nalatenschappen nieuwe en oude stijl 2007-2015 in € mln. [1b;1c]

(a) De nieuwe opzet staat beschreven in [1a]. De wijziging komt primair doordat  het CBS thans integraal beschikt over alle vermogens per persoon dus ook per erflater, zodat de gegevens die niet uit de aangifte erfrecht blijken door het CBS kunnen worden aangevuld. Voor ongeveer dertig procent van de overledenen zijn gegevens over nalatenschappen beschikbaar uit de belastingaangiften successierecht op het moment van overlijden. De rest wordt aangevuld uit het Integraal Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV) van het CBS per 1 januari van het betreffende jaar (grotendeels gebaseerd op de vermogensrendementsheffing gegevens).

(b) In welke mate de gegevens volgens de aangifte erfrecht daadwerkelijk aansluiten met de IIV-gegevens  laat zich raden. In elk geval is de waardering van de activa en passiva in de aangifte erfrecht op basis van marktwaarde en worden er ook correcties gepleegd voor schenkingen in de zes maand periode voor overlijden. Ook komen goodwill en overige stille reserves eindelijk op tafel. In §2 wordt hier nader ingegaan. voorzover die verschillen mij bekend zijn. [1a] Voor zover de aangifte erfbelasting betrekking heeft op boven water gekomen zwart geld zal het geërfde vermogen hoger zijn dan het vermogen volgens de vermogensstatistiek. Tot voor kort werd dat zwarte geld gefaciliteerd met een uiterst coulante inkeerregeling: je moet tenslotte je kiezerscliëntèle te vriend houden.

(c) De oude en nieuwe cijfers voor de erfenissen > € 200.000 zijn in beide ontleend aan de aangifte erfrecht en zouden dus los van meer definitieve gegevens aan elkaar gelijk moeten zijn. Een toelichting op de verschillen gedurende de overgang ontbreekt echter. [1a]

Per 1/1/2016 kan de samenstelling van het vermogen van de huishoudens naar ouderdom hoofdbewoner als volgt worden gespecificeerd:

(a) De boven 74-jarigen nemen dus per 1/1/2016 17,2% van het vermogen voor hun rekening en dat vermogen bedroeg toen € 200 mld. De erfenissen in 2015 bedroegen € 15,5 mld.

De padvinders van het CBS menen de burgers de gegevens van het aanmerkelijk belang voor 75-85-jarigen te moeten onthouden maar door de rest van het totaal af te trekken krijg je dat bedrag toch redelijk snel boven tafel. (€ 11,7 mld.) [4]

(c) De ontwikkeling per jaar is als volgt:

Het aandeel in het vermogen van de boven 74-jarigen nam dus toe van 2006 12,9% naar 17,2% in 2016.

Voor de waardering van de activa geldt dat meestal moet worden uitgegaan van de waarde in het economische verkeer op de dag van overlijden. Dit is de hoogste prijs die u voor iets zou kunnen krijgen als u het op die dag verkocht. Het zal duidelijk zijn dat die waarde in een aantal gevallen zal afwijken van de waarde volgens de vermogensstatistieken. Voor een toelichting van de belastingdienst zie [3]. Daarnaast worden een aantal vermogenscomponenten wel in het erfrecht betrokken die niet in de vermogensstatistieken voorkomen. Het had dan ook voor de hand gelegen dat het CBS enig inzicht zou hebben gegevens in de totale afwijking van de waarde volgens de testamenten en de vermogensstatistiek gegevens voor de overledenen, nu het CBS deze cijfers per persoon integraal heeft verbijzonderd.

De samenstelling van het vermogen, exclusief overige schulden, valt voor het totale vermogen per 1/1/2016, het vermogen van de boven 74-jarigen en de erfenissen nieuwe stijl 2015 als volgt weer te geven:

(a) De schuldquote voor overige schulden in procenten van het vermogen exclusief eigen woning en ondernemingsvermogen bedraagt voor het totaal vermogen, vermogen boven 74-jarigen en erfenissen respectievelijk 18,3%, 8,5% en 10,6%.

(b) Voor overige bezittingen zie § 2.1.5.

(c) Op grond van de grafiek lijkt het dat een aantal vermogenscomponenten voor overlijden worden overgedragen tegen een hopelijk door de fiscus beoordeelde waarde.

§2 Enkele statistieken inzake nalatenschappen [1b]

§2.1 Samenstelling nalatenschap per vermogensgroep 2015

Per jaar is de omvang van de nalatenschappen als volgt:

1.500 erfgenamen nemen dus 23,4% van de waarde van de erfenissen voor hun rekening. De scheefheid van de verdeling blijkt uit de mediaan (midden van de verdeling).

2.1.1 Bank- en spaartegoeden

(a) De bank-en spaartegoeden maakten in 2015 ondanks de lage rente nog steeds 34% van het nagelaten vermogen uit en zelfs 61% van het vermogen exclusief eigen woning en ondernemingsvermogen. De ontwikkeling per jaar is als volgt:

(b) De tabel laat goed zien in welke mate de erflaters (en daarmee de erfgenamen) door de staat der Nederlanden in de afgelopen jaren voor de vermogenspost bank- en spaartegoeden met de vermogensrendementsheffing zijn bestolen. Dat geldt in het bijzonder als je de inflatie (2006 index: 85,82; 2015 index: 100 → inflatie 1,7% p.j.) mede in aanmerking neemt.

2.1.2 Effecten

Als de overledene aandelen of andere rechten had in ondernemingen die niet aan de effectenbeurs genoteerd staan, geldt voor het erfrecht de waarde in het economische verkeer.[3] Een vaststellingsovereenkomst met de belastingdienst is mogelijk omtrent de waarde van aandelen die niet verhandeld worden (incourante aandelen).

2.1.3. Eigen woning 2005 in € mln.

De eigen woning wordt voor de erfbelasting gewaardeerd tegen de WOZ-waarde aan het begin of naar keuze het einde van het jaar van overlijden. [3] Voor zover de erfbelasting niet van toepassing is, gaat het CBS uit van de WOZ-waarde aan het begin van het jaar.

2.1.3 Overig onroerend goed

Voor onroerende zaken in het buitenland, bijvoorbeeld een tweede woning, wordt voor de erfbelasting de waarde in het economisch verkeer aangehouden.[3] Een vaststellingsovereenkomst met de belastingdienst is mogelijk omtrent de waarde van onroerende zaken die niet worden gebruikt als woning en schepen.

2.1.4 Ondernemingsvermogen 2005 in € mln.

In de nalatenschap statistiek worden het ondernemingsvermogen en het aanmerkelijk belang vermogen bij elkaar geteld. De waardering voor het ondernemingsvermogen is  voor de erfbelasting op basis van going concern waarde of liquidatiewaarde., hierbij speelt de bedrijfsopvolging een belangrijke rol als glijbaan naar belastingvrijdom (A.C. Rijkers). Gegeven de zeer ruime vrijstelling in het kader van de bedrijfsopvolging (BOR) is het belang van de fiscus op een uiterst nauwkeurige waardebepaling beperkt. Een dergelijke waardering kent toch al een vrij grote bandbreedte. Onduidelijk is welke waarde het CBS aanhoudt. In elk geval zouden de stille reserves en goodwill naar voren moeten komen en die ontgaan het CBS in de vermogensstatistiek normaliter. Ook de waardering van het aanmerkelijk belang vermogen is niet nader toegelicht. [1a] Voor de volledig fiscaal gedreven  waardering van het aanmerkelijk belang vermogen in de vermogensstatistiek zie [noot 1a2]

Hier had een vergelijking tussen de vermogensstatistiek en de erfbelastinggegevens nadrukkelijk voor de hand gelegen: een gemiste kans van het CBS.

2.1.5 Overige bezittingen

Het gaat hierbij om zaken als [3]:
♦ een aandeel in een erfenis die nog niet is verdeeld
♦ lopende polissen
Dit zijn polissen die nog niet uitkeren. Hieronder vallen ook spaarbrieven en beleggingspolissen. U kunt de waarde van deze polissen op de datum van overlijden opvragen bij de instellingen waarbij de overledene de polissen heeft afgesloten. (voor de kapitaalverzekering gaat het in 2018 om een bedrag van ca € 135 mld. dat niet in de boeken van het CBS staat)
♦ rechten van vergunningen, octrooien, auteursrechten

♦  Een vaststellingsovereenkomst met de belastingdienst is mogelijk omtrent roerende zaken waarvan de waarde moeilijk is vast te stellen, zoals kunstvoorwerpen, antiek, machines en verzamelingen

Het zal duidelijk zijn dat deze posten niet in de vermogensstatistieken van het CBS voorkomen. In totaal gaat het voor de nalatenschappen om een bedrag van € 944,3 mln. aan overige bezittingen. Welk bedrag voor de vermogensstatistiek voor deze groep wordt aangehouden is niet bekend. Uiteraard valt de post relatief hoger uit in de erfenissen – zie grafiek inleiding.

§3 De nalatenschappen per vermogensklasse

Het geërfde vermogen per vermogensklasse voor 2015 en 2007 kan als volgt worden weergegeven:

(click op tabel of Ctrl+ om te vergroten)

(a) De mediaan (middelste waarde) begin pas bij een vermogen groter dan € 1 mln. substantieel van het gemiddelde vermogen af te wijken. De stijging van het vermogen boven de € 1 mln. valt op en is gezien het belang van ondernemingsvermogen en aanmerkelijk belang vermogen vermoedelijk nog veel hoger. Overigens is een stijging van het gemiddeld vermogen groter dan € 1 mln. van 0,5% per jaar nog steeds verwaarloosbaar, mede gezien de inflatie van 1,7% per jaar.

(b) Het belang van de eigen woning blijkt uit de volgende tabel:

(c) Het belang van het ondernemingsvermogen 2015 is als volgt inclusief leemten in statistieken:

De gebruikelijke padvinderij van het CBS blijkt uit de lege CBS-velden.

(d) De erfenissen exclusief eigen woning en ondernemingsvermogen zijn dan voor 2015 als volgt:

______________________________

Laatst bijgewerkt 10 augustus 2018

Bronnen

[1a] Onderzoeks beschrijving van de opnieuw opgezette statistiek over het nagelaten vermogen van overledenen in Nederland. Publicatiedatum statlinetabel: 24 juli 2017. Periode: 2007-2015.

https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/aanvullende%20onderzoeksbeschrijvingen/nalatenschappen

Deze paper houdt zich met name bezig met het optellen en rubriceren van de cijfertjes en besteed geen aandacht aan de afwijkende waardering en definiëring van de bezittingen onder het erfbelasting regime. Het niet nader toelichten van de verschillen tussen de waarde voor de erfbelasting en de vermogensstatistiek is een gemiste kans. Dat geldt in het bijzonder voor ondernemingsvermogen, aanmerkelijk belang, incourante aandelen en overige bezittingen (w.o. kunstvoorwerpen).

[1b] https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84242NED/table?ts=1533138060006

[1c] Oude statistiek: http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=81086NED&D1=a&D2=0&D3=0&D4=a&D5=l&HDR=G4,G1,G2,T&STB=G3&VW=T

[1d] https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83834NED/table?ts=1518009496921

[2] https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/prive/relatie_familie_en_gezondheid/erven/erfenis_krijgen/aangifte_erfbelasting_doen/aangifte_op_tijd_terugsturen

[3] https://download.belastingdienst.nl/belastingdienst/docs/toe_aangifte_erf_2017_suc0611t71fd.pdf

b.v. roerende zaken

Roerende zaken zijn bijvoorbeeld auto’s, boten, verzamelingen, inboedels, sieraden, kunst en antiek.
Vul hiervoor de waarde in het economische verkeer in.

 “Vindt u het moeilijk om deze waarde te bepalen? Kijk dan eens naar:
– catalogi van veilinghuizen

– verkoopsites als marktplaats.nl, ebay.nl of ebay.com

– waardevaststellingen door organisaties, zoals de ANWB/Bovag koerslijst voor auto’s

– verzekeringen die de overledene had voor waardevolle bezittingen, zoals kunst- of antiekverzamelingen. Bij dit soort verzekeringen zijn de bedragen waarvoor de
bezittingen zijn verzekerd, meestal een richtlijn om de werkelijke waarde te bepalen.

U kunt deze roerende zaken ook laten taxeren. In sommige gevallen kunt u de belastingdienst om een vaststellingsovereenkomst vragen.”

[4] Aanmerkelijk belang 75-85 jarigen:

Het aanmerkelijk belang bedrag is echter € 11,7 mld, met een gemiddeld ab-vermogen van € 4.043,5 mln.

Wat daar geheim aan is met 2.900 huishoudens moet het CBS nog maar eens uitleggen.

[5] https://www.businessinsider.nl/erfbelasting-aangifte-vrijstelling/

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: