Skip to content

Things as certain as death and taxes (Defoe)

24 juni 2018

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________

In een eerdere bijdrage lieten we al eens zien dat er een aantal anomalieën in het erfrecht waren. Het boek “Voor wie is de erfenis? – over vrijheid, gelijkheid en familiegevoel” is voor mij aanleiding daar nog eens op terug te komen.[1]

De conclusie die uit het boek voor mij opduikt is dat eerst de belasting op inkomen uit vermogen maar eens fundamenteel moet worden aangepakt. Daarna kan bekeken worden wat in de toekomst een meer rechtvaardig belastingsysteem is om de erfenis te belasten zo er dan nog aanleiding toe bestaat. De auteurs stellen dat het animo om de erfbelasting aan te pakken bij politici niet erg groot is getuige de parlementaire behandeling van wetswijziging in 2009, waarbij het tarief door de Jager flink werd verlaagd. (1, hfdst. 12] De populist Rutte noemde de erfbelasting de meest onrechtvaardige belasting die er bestaat en bij een VVD’er moet dat dus wel buitengewoon onrechtvaardig zijn. [1, blz. 217] Het animo om de belasting op inkomen uit vermogen aan te pakken is zo mogelijk nog geringer. De dividendbelasting hassle is daarvan slechts een voorproefje.

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________

§ Inleiding

Het erfbelasting tarief voor 2018 kan als volgt worden samengevat (m.u.z. ondernemingsvermogen):

♦ Het zal duidelijk zijn dat de vrijstellingen voor de kinderen van een calvinistische krenterigheid zijn. Aangezien deze tarieven ook gelden bij schenking zal die belasting op grote schaal worden ontdoken en daar vraagt de wetgever dan ook zelf om.

Ongeveer 40% van alle particuliere vermogens is afkomstig van erfenissen.[1, blz. 9] Dat deel van het vermogen is dus al eens met erfbelasting belast geweest en in die zin is voor dat deel sowieso sprake van dubbele belasting. Het geërfde vermogen is in het Nederlandse belastingstelsel zeer gebrekkig onderhevig geweest aan belasting op inkomen uit dat vermogen en er is dus alle reden om bij vererving daar een correctie op toe te passen. De kans dat die erfbelasting leidt tot een vermindering van de contante waarde van de toekomstige belastingopbrengsten op het weg belaste geërfde vermogen is in Nederland dan ook vrij gering. Toch levert een vermogensrendementsheffing op basis van 5,38% rendement op een erfenis die wordt aangehouden van € 100.000 al tegen een discontovoet van 3% voor 30 jaar zo’n 13% van dat vermogen aan belasting op. De erfbelasting moet dan hoger zijn dan dat percentage om meer belasting op te brengen. Zo niet dan is sprake van kapitaalvernietiging door de overheid.

Daarnaast belast de erfbelasting de draagkrachttoename, voor zover die niet door een rechtvaardige belasting op het inkomen uit vermogen wordt afgedekt. Mocht dit wel het geval zijn dan is sprake van een dubbele belasting op dat inkomen. We zullen in deze bijdrage nader ingaan op de erfbelasting vanuit het oogpunt van de erflater (boedelbelasting) en de erfgename (verkrijgingsbelasting).

Als 30% van de erfenis direct wordt uitgegeven [ 1, blz. 17] zal daar veelal indirecte belastingen (veelal 21% BTW) over worden betaald. In die zin is dan ook sprake van een dubbele belasting.

Bij de erfbelasting wordt al het vermogen over een kam geschoren ( m.u.z. van het familie ondernemingsvermogen) er bestaat echter alle aanleiding om een onderscheid te maken per vermogenscomponent gegeven ons belastingstelsel dat grote gelijkenis vertoont met een Emmentaler.

§ 2 Potentiële vermogens die in aanmerking komen voor erfbelasting

In de bijdrage erfbelasting gingen we al eens uitgebreid in op het cijfermateriaal. Omdat dat cijfermateriaal nog steeds actueel is volstaan we met onderstaand overzicht:

Tabel 1 Totaal en gemiddeld vermogen 65 jaar en ouder

♦ De 26,3 % huishoudens met een hoofdbewoner ouder dan 64 nemen  42,2% van het vermogen voor hun rekening.

♦ De hypotheekschuld loopt dus op voor de boven 64-jarige door wanbeleid van de staat. Als homo economicus kun je daarnaast in de vrije sector niet economisch verantwoord huren.

♦ Naast het particuliere vermogen laat de erflater natuurlijk ook zijn aandeel in het staatsvermogen na. Door de belastingclaim op het pensioenvermogen van ca € 600 mld. is dat een substantieel bedrag. Voor het eerst laat een generatie eindelijk eens geen staatsschuld na.

♦Recente data voor de erfbelasting zijn niet beschikbaar omdat de belastingheffing erfbelasting volledig in de soep is gedraaid.[8]

§ 3 Erfbelasting vanuit de verkrijger

Volgens onze economen kan een onderscheid gemaakt worden tussen een beoogde en een onbedoelde nalatenschap. Aangezien ca 25% niet beoogd is kun je dat deel tegen 100% wegbelasten. Je komt dan op een gemiddeld tarief van 25%. De Kam komt ook op een tarief van 25%, een verhoging van 227% t.o.v. het huidige tarief van gemiddeld 11%. [1, blz. 85], net als Jacobs. [3]

§3.1 Banktegoeden en vastrentende waarden.

Uitgaande van een inflatie van 1,7% en een interestpercentage van 0,3% banktegoeden en 0,53% (10 jarige obligaties) bedraagt het effectieve rendement tussen de -1,9% en -3,0%:

♦ Onze erflater is de laatste jaren dus aardig bestolen door de staat der Nederlanden en de erfgenamen hebben derhalve nog een flinke vordering op die staat waarover ze dan wel weer erfbelasting moeten afdragen. [4] Van “bescherming van het vermogen door de overheid” [1, blz. 48] is voor deze groep volstrekt niets terecht gekomen, de staat heeft eerder de Robin Hood taak overgenomen en pleegt dus wanprestatie. Naast een habituele leugenaar (zie het motto van deze site) kun je de staat ook terecht van diefstal beschuldigen en daarmee eigenlijk als criminele organisatie aanmerken.

♦ Alleen de banksaldi maken 24% van het vermogen van de boven 64-jarigen uit. Daar komen de vastrentende waarden nog bij.

♦ Het dividendinkomen uit aandelen (geen aanmerkelijk belang) wordt forfaitair belast. Voor zover dat rendement hoger dan het VRH-rendement is (maximaal 5,38%), wordt te weinig belasting geheven. Bij een lager rendement wordt te veel belasting geheven. Belasting op basis van werkelijk rendement is een eitje, behalve voor ons incompetente Ministerie van Financiën (cf CPB). [4]

§3.2 De eigen woning.

Caminada stelde, geciteerd in de Volkskrant dat

De Leidse hoogleraar Koen Caminada, die vindt dat het met de Nederlandse vermogensongelijkheid wel meevalt, steunt het pleidooi voor hogere erfbelasting. Caminada, niet betrokken bij het boek, voert nog een extra argument aan voor erfbelasting: de hypotheekrenteaftrek. Drie op de tien erflaters laten een huis na, goed voor 40 procent van de waarde van erfenissen. ‘Dat huis van opa en oma, bijna altijd vrij van hypotheek, gaat dan naar de kinderen, terwijl het deels uit de schatkist is betaald via de hypotheekrenteaftrek. Dan is het niet zo raar dat daar via de erfbelasting een correctie op plaatsvindt.’

Ook Asscher stelde namens het kabinet Rutte II dat “Het kabinet ziet op dit moment dan ook geen indicaties om te veronderstellen dat de vermogensverdeling onevenwichtig is”.

♦ Ten eerste valt het met de vermogensongelijkheid in Nederland helemaal niet mee. [5]. Ook het pensioenvermogen is immers zeer ongelijk verdeeld. De volgende grafiek met de cumulatieve vermogensverdeling per vermogens- en inkomensdeciel maakt dat duidelijk:

♦ Ten tweede kan gesteld worden dat opa en oma, als zij een beetje vermogen achterlieten die hypotheekrenteaftrek ten dele zelf betaald zullen hebben omdat zij meer belasting in box I moesten betalen om dat HRA-infuus op te brengen. Free lunches bestaan nu eenmaal niet. (idem pensioenpremieaftrek) Met een erfbelastingtarief van 25% wordt het hele HRA-infuus overigens dik terugbetaald. Dat “bijna altijd vrij van hypotheek” valt tegenwoordig ook nogal tegen (tabel 1). De eigen woning die onder water staat is een buitenkansje voor de staat: de HRA-vervalt. Wel zal de bank het boekverlies ten laste van zijn belastbare winst brengen.

♦ De € 100.000 vrijstelling schenkbelasting ter bevordering eigen woning bezit leidt enerzijds tot een derving van schenk- en/of erfbelasting,  anderzijds mogelijk tot een vermindering van het HRA-infuus door de overheid, zodat die twee elkaar redelijk compenseren. Schrappen levert dus aanzienlijk minder op dan De Kam voorstelt. [1, blz. 100]

♦ De erfenis eigen woning wordt sowieso bijna twintig procent te hoog voorgesteld omdat de huizenprijzen worden opgedreven door het HRA-infuus (Conijn) en daarenboven de grondpolitiek van de staat (= dus twee keer vangen).

§3.3 Voortzetting geërfde onderneming (bedrijfsopvolgingsregeling)

Een erflater die de geërfde onderneming voortzet kan een vrijstelling genieten ter groote van € 1.071.987 en 83% vrijstelling over de goingconcernwaarde boven € 1.071.987. Aan e.e.a. zijn een aantal voorwaarden verbonden, waarbij de aanslag in 10 jaar kan worden voldaan met invorderingsrente. [6] Als het bedrijf verkocht wordt, kan de financiering meestal eenvoudig geregeld worden, maar bij een erfenis moet natuurlijk het grootste deel van het familiekapitaal zeker gesteld worden. Dit is fundamenteel in strijd met het gelijkheidsbeginsel. [1, blz 92]. Maar ja, daar kennen we met de zelfstandigenaftrek en met name met de mkb-winstvrijstelling van 14% wel andere staaltjes van: de werknemer mag met zijn loonheffing het verschil aanzuiveren.

§3.4 Dubbele belasting

We wezen er al op dat 40% van het vermogen zijn oorsprong vond in een vorige erfenis.  Na drie generaties is er dus 51% van de oorspronkelijke erfenis over (20% erfbelasting) als het rendement wordt besteed aan consumptie en de vermogensbelasting. Ook wordt 30% van de erfenis direct uitgegeven en kunnen we de erfbelasting over dit deel van de erfenis ook aanmerken als een dubbele belasting omdat daar al indirecte belastingen over zal worden betaald.

§ 4 Erfbelasting vanuit de verkrijger.

In §3 zagen we dat de erflater eerst nog wat voorwaardelijke verplichtingen jegens de fiscus moest voldoen alvorens zijn vermogen beschikbaar kwam voor de erfgenaam. Voor zover de erflater niet van de gesignaleerde fiscale voordelen heeft geprofiteerd en de fiscus toch vangt is, sprake van regelrechte diefstal (art. 10 recht op eigendom EU).

Hier kunnen we de erfbelasting aanmerken als een up front aanbetaling op de belastingvoordelen die een vermogensbezitter zoal geniet binnen het Nederlandse belastingstelsel dat veel weg heeft van een glijbaan naar belastingvrijdom. [7] Realisatie van die voordelen is, gezien de politieke samenstelling van de Tweede Kamer, redelijk zeker hoewel de overheid natuurlijk habitueel graag naar zich toerekent, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de voorstellen om de AOW-premie achteraf te fiscaliseren en de VRH voor de lagere vermogens, die al zijn afgeroomd door belasting in box 1. (§3.1)  Een eenmalige heffing bij een toekomstige bankencrisis is ook niet uit te sluiten, tenslotte is er na de vorige crisis eigenlijk nog niets opgelost.

§ 5 Overige opmerkingen

♦ Van de in 2009 beloofde aanpak van de belastingontduiking (wetsvoorstel erfbelasting) is het voornemen thans in de regeringsverklaring Rutte III opgenomen. Zonder Trouw en het FD was daar tot voor kort weinig van terechtgekomen. De mankracht zal voorlopig wel ontbreken: ons belastingsysteem wordt immers met touwtjes bij elkaar gehouden.

♦ Op één van de constructies om de erfbelastingen te matigen wees ik al eens. Ongetwijfeld zijn er veel meer met buitenlandse trust e.d. De inkeerregeling laat zien dat er ook genoeg niet legale mogelijkheden zijn met uiterst lankmoedige sancties: je moet tenslotte je frauderende kiezersachterban tegemoet komen.

_________________________

Laatst bijgewerkt 26 juni 2018

[1] Paul de Beer, Jelle van der Meer, Janneke PLantenga & Wiemer Salverda (red.), Voor wie is de erfenis? – Over vrijheid, gelijkheid en familiegevoel, Amsterdam, juni 2018,

[2] VK, “Erfbelasting is helemaal niet doodzonde en ‘past bij het liberale idee van gelijke startkansen’”,

https://www.volkskrant.nl/economie/erfbelasting-is-helemaal-niet-doodzonde-en-past-bij-het-liberale-idee-van-gelijke-startkansen-~bf56a45b/

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/economen-pleiten-voor-hogere-erfbelasting-en-lagere-belasting-op-arbeid~bb6a6555/

[3] Bas Jacobs, “Fundamentele herziening van belastingen op kapitaalinkomen”,

https://personal.eur.nl/bjacobs/ESB_Jacobs_Prinsjesdag2017.pdf

Dat tarief kan volgens Jacobs ook fluctueren van 20-50% al naar gelang de politieke voorkeur in een ander artikel.

[4] De opeenvolgende staatssecretarissen de Jager, Weekers en Wiebes misten de noodzakelijke intelligentie c.q. politieke wil om deze vermogenscomponenten tegen werkelijk behaald rendement te belasten. Ook het CPB is van mening dat dit redelijk eenvoudig te implementeren valt.

[5] Wiemer Salverda, “Vermogensongelijkheid op recordhoogte”, Me Judice, 13 april 2015.

http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/vermogensongelijkheid-op-recordhoogte

[6] https://download.belastingdienst.nl/belastingdienst/docs/erf_schenkbel_bedropvolgingsreg_2018_suc0351z81fd.pdf

[7] Arie C. Rijkers, “Een inkomensbegrip voor de 21e eeuw”,

https://www.tilburguniversity.edu/upload/6dfcaed5-d0de-4c63-9527-efd6d16ca07c_130562_oratie_A_Rijkers.pdf

[8] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31066-393.html

Advertenties

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: