Skip to content

Het succes van Dijsselbloem

15 januari 2017

________________________________________________

We gaan deze bijdrage wijden aan het begrotingsbeleid en “het succes dat Dijsselbloem niet louter op eigen conto kan schrijven”. [1;2] Dit naar aanleiding van het artikel van Philip de Witt Wijnen in de NRC, onze slijpsteen van de geest, van afgelopen zaterdag. Nu hadden we van dit artikel gegeven het niveau van de financiële redactie van de NRC niet al te veel verwacht en in die verwachting zijn we dan ook niet beschaamd. Gelukkig gaat onze redacteur ook nog wel bij Bas Jacobs te rade zodat hij nog kan aanvoeren dat “het gevoerde beleid sinds 2011 voor 4 tot 5 procent minder economische groei had gezorgd.” [1; 3]

We zullen nader op diens cijfers ingaan. Zoals we zullen zien zijn de overheidsfinanciën als we alleen naar de overheidsschuld en het overheidstekort kijken inderdaad zeer substantieel verbeterd t.o.v. 2012 en dan hebben we het niet over die luttele bedragen die je zelf via de grafieken niet uit het NRC-artikel kunt halen maar over echt geld. Maar of we daar blij mee moeten zijn is nog maar de vraag. Als Dijsselbloem een betere boekhouding had bijgehouden, met dank aan het CBS, CPB en DNB, en de media ook hun werk hadden gedaan, hadden we immers geweten dat we allang geen schuld meer hebben en binnenlopen op het rendement op die belastingclaim. Die geforceerde en ondoordachte bezuinigingen waren niet nodig geweest en de hervormingen hadden dan in normaal tempo evenwichtig en weloverwogen kunnen plaats vinden. Het besteedbaar inkomen had niet onnodig onder druk gestaan en ons bbp was vergelijkbaar met het buitenland gestegen.

Misschien kan de NRC of een serieuze krant nog eens doorvragen in de komende verkiezingscampagne bij Dijsselbloem, Asscher en niet te vergeten onze premier, of Nederland er echt zo slecht voorstond als Rutte II claimde toen de regering aantrad, of dat sprake was van een redenering pour les besoins de la cause?

________________________________________________

§1 Algemeen

De rode draad van het begrotingsbeleid is dat Nederland moet voldoen aan het Stabiliteits en Groeipact (“SGP“) van 1997 dat sinds de bankencrisis 2008 een soort heilige EU-graal is geworden, waarbij Dijsselbloem regelmatig ambtshalve zijn vermanende vinger opsteekt. Waarom mag Joost weten (This time is different) want Nederland heeft in de periode 1814-2017 maar 40 van de 202 jaren aan die “harde” norm voldaan:

17_004_100

Als de socialisten in de regering zitten doen ze altijd aan potverteren (Sahara) en de VVD ministers hielden volgens Dijsselbloem vooral hun hand op als er geld voor defensie, veiligheid en infrastructuur moest komen.[1] Hoe je de belasting professioneel moest innen wisten de in Rutte I en II elkaar opvolgende VVD-staatssecretarissen ook al niet.

De omkeerregel pensioenen, waarbij de pensioenpremie zonder belasting- en premieheffing (52%) naar het pensioenlichaam verdwijnt en er pas bij uitkering tegen een veelal lager tarief (35%) uitkomt, verstoort de overheidsfinanciën door archaïsch boekhouden op basis van het kasstelsel.[3d] Het pensioenvermogen is daarnaast vrij van vermogensrendementsheffing, een fors gat in de belastingheffing op vermogens. [9] In de periode 2012-2017 zal het pensioenvermogen met ca € 660 mld. toenemen en de belastingclaim met € 231 mld. Voor de periode 2012-2015 bedroeg de pensioenpremie voor de pensioenfondsen € 127 mld. en het rendement op dat pensioenvermogen van die fondsen netto €331 mld. [5] Het zal duidelijk zijn dat deze bedragen grote invloed hebben op de overheidsfinanciën en het besteedbaar inkomen van de burgers. De gederfde belasting op het genoten inkomen dat in de pensioenpot verdwijnt en waarvoor de prestaties in de periode 2012-2017 geleverd worden, moet wel alsnog worden opgebracht om de overheidsfinanciën in evenwicht te houden. Primair is dit mede de oorzaak van de Nederlandse overheids-“tekorten”.

§2 Overheids-“schuld”

Het is altijd gevaarlijk om zonder doorrekening van het cijfermateriaal op losstaande tabelletjes en grafieken af te gaan, zoals die door de NRC worden gepresenteerd. De integrale mutaties in de overheidsschuld 2012-2017 kunnen als volgt worden weergegeven:

17_0004_125

(1) De overheidsschuld zal dus in de periode 2012 – 2017 met ca € 32,5 mld. toenemen, waarvan € 64,9 mld. door het EMU-tekort. Daar staat dan een opbrengst van ca € 32 mld. aan verkoop staatsdeelnemingen tegenover. In 2008 investeerde de staat ca € 85 mld. in staatsdeelnemingen en leningen om de banken (inclusief DNB!), uit de brand te helpen. Uiteraard verhoogde dit de overheidsschuld. De decemberraming 2017 van het CPB geeft geen cijfers voor de geschatte opbrengst van een deel van de deelnemingen ABN-AMRO en ASR. Gezien het kleine verschil met de totale mutatie van € 64,5 mld., gaan we verder van het EMU-tekort uit.

Onderstaande grafiek geeft de standen van de overheidsschuld voor de periode 2012-2017:

17_0004_100

(1) Voor het gemak hebben we de NRC-grafiek aan de top van de grafiek links maar rechts wat uitvergroot. Dat mag je natuurlijk eigenlijk niet doen, maar dan zie je in elke geval wat er gebeurt.

In werkelijkheid is sprake van een zeer spectaculaire daling van de overheidsschuld met € 180 mld. in de periode 2012-2017, een verschil met de NRC-cijfers, die deze klakkeloos van het CBS en CPB overpent zonder zelf na te denken, van € 233 mld. Dit wordt mede veroorzaakt door de hoge rendementen van de pensioenfondsen, waarvan de deelnemers dankzij Dijsselbloems’s partijgenote Klijnsma overigens nauwelijks iets terugzien:

17_0004_105

(1) De overheidsschuld is immers materieel belegd in het pensioenvermogen dat ca. € 1.725 zal bedragen eind 2017. Hierop heeft de staat een belasting- en premieclaim van ca 35% en die claim overstijgt de overheidsschuld inmiddels fors. Dat pensioenvermogen groeit jaarlijks aanzienlijk (ca 7%) door rendement en gestorte pensioenpremies en de belastingclaim dus ook, zonder dat daarvan iets in de boeken van de staat verschijnt. De rente op de overheidsschuld (2017: € 6,8 mld.) wordt jaarlijks wèl als last genomen, een mismatch waarop we in §5 nader terugkomen.

Als je kennis neemt van de mltv 2017 van het CPB blijkt dat we in 2040 als we zo doorgaan, bij ongewijzigd beleid, geen schuld meer hebben maar een actief van € 5 mld. Eind 2060 is dat actief zelfs € 31 mld. [mltv blz. 45] Deze cijfers zijn dan zonder rekening te houden met de belastingclaim op het pensioenvermogen in respectievelijk 2040 en 2060, waarvan de omvang lekker alleen aan het CPB bekend is. {zie noot [4]} Daar had ik nu graag wat over in de miljoenennota 2017 gelezen, want welke generatie is zo gek om geen overheidsschuld meer na te laten maar alleen een vette claim op de pensioenpot?

De eerder verstrekte tabel kunnen we nu als volgt aanvullen:

17_0004_130

(1) Die netto schulden in 2012 en 2013 waren maar betrekkelijk, er stonden immers financiële vaste activa tegenover die met die schuld gekocht werden. Onder Dijsselbloem is de netto schuld dus omgezet in een actief van € 175 mld. Daar had Philip de Witt Wijnen minister Dijsselbloem best eens mee mogen feliciteren. Hoewel of het een felicitatie waard is, blijft natuurlijk maar de vraag, je kunt op die basis natuurlijk geen hervormingen meer afdwingen.

In elk geval blijkt uit de risico-analyse van zijn de department niet dat het beleggings- en inningsrisico inzake die belastingclaim van zo’n € 600 miljard, zonder enige vorm van zeggenschap over het beleid, voldoende wordt onderkend. Ook het veel geroemde 15e Rapport Studiegroep Begrotingsruimte besteed tittel of jota aandacht aan deze problematiek.[8]

§3 Overheids-“tekort”

In de periode 2012-2017 zal het overheidstekort van 3,9% bbp (2012) afnemen naar nihil (2017) volgens onderstaande grafiek:

17_0004_110

(1) We hebben de NRC-cijfers maar even aan de hand van de CPB-decemberraming geactualiseerd. Van die cijfers klopt overigens geen hout aangezien je natuurlijk de mutatie in de belastingclaim op het pensioenvermogen moet meenemen. Het plaatje van het werkelijke “tekort” wordt dan als volgt:

17_0004_115

Of pregnanter als je naar de cumulatieve cijfers kijkt:

17_0004_120

§4 Groei bbp

Hiervoor geeft de NRC de volgende cijfers:

17_00412

(1) In de inleiding werd al gerefereerd aan de artikelenreeks van Bas Jacobs, die het effect initieel wel wat fink aanzette.[3] We kunnen twee grafieken putten uit de bijdrage bbp 1950-2017 die ook grofweg een beeld geven van het effect van de 2008 crisis:

De volgende grafiek laat zie dat een ruwe schatting van het gat in het bbp door Rutte I en II beleid in 2015 ca € 57 mld. bedraagt.

242_1000

(1) Voor een toelichting zie de eerder geciteerde bijdrage. Een gat van € 57 mld. in 2015 komt overeen met ca € 60 mld. in 2017 op basis 2% groei en 1% inflatie. (8,5 % bbp_2017). Dat scheelt de overheid jaarlijks ca € 23 mld. aan inkomsten.

De 2008 crisis was voor Nederland op geen enkele wijze vergelijkbaar met de crisis in de dertiger jaren (§7 aldaar). In vergelijking twee recente dipjes in de conjunctuur is het verloop als volgt:

17_0003_1000

(1) In alle drie de periodes vormen de jaren 1993, 2002 en 2009 met ▼ het dieptepunt. Het kardinale verschil van de 2008 crisis met de eerdere dipjes is de noodrem van Rutte I en II en de inmiddels forse impact van het krakkemikkige pensioenstelsel op het besteedbaar inkomen. Toegevoegd is ook de crisis (▼1935) van de jaren 1929 – WOII om de huidige crisis een beetje in perspectief te plaatsen. Onze politici en de millenials moeten nu niet gaan doen of ze een echte crisis meegemaakt hebben.

Het bezuinigingsbeleid van Rutte I en II, dat geframed wordt als een noodzakelijk hervormingsbeleid, had dus mede in het licht van § 2 en §3 wel een tandje minder gekund.

§5 Interest

De NRC besteed geen aandacht aan de rente-ontwikkeling op onze staatsschuld. In 1997, het jaar van introductie van het SGP, bedroeg de interestlast op onze overheidsschuld € 16,3 mld. of 4,47 % bbp. In 2021 zal deze ca € 5,22 mld. of 0,65 % bbp bedragen. Zou die 4,47% bbp van toepassing zijn op 2021 dan betaalden we dan € 35,7 mld. aan rente. In 1997 betaalden we fluitend onze rente en groeide de economie flink onder Kok I. Rutte zal ongetwijfeld in de komende verkiezingscampagne weer zaniken over onze rentelast en overheidsschuld, eerder maakte hij er, samen met de RTL-staatsschuld leugenmeter, helemaal een potje van. [10]

De rentelast daalde van € 10,6 mld. in 2012 naar € 6,8 mld. in 2017. De overheid profiteerde dus in elk geval drie keer van de rentedaling: 1) de rentedaling op zijn schuld; 2) het rendement op de belastingclaim op het pensioenvermogen 3) de vermogensrendementsheffing kreeg voor de lagere spaarvermogens het karakter van een expropriatie, ook onder het nieuwe Wiebes regime. De burger zag van dit alles niets terug in zijn belastingaanslag.

Uiteraard maakt de overheid een fors rendement op zijn belastingclaim van € 600 op het oprentende pensioenvermogen. Dat getal mag u zelf invullen en ligt in een orde van grootte van € 30 – 42 mld. per jaar.

§6 Banengroei

17_00413

De overheid kan natuurlijk maar beperkt werkgelegenheid scheppen, zij kan heel goed banen vernietigen:

252_1

(1) Met de NRC-kop “beleid Nederland is land van trage verandering” valt het voor de zorg en de bouw nogal mee. Daar zijn door Rutte II heel wat banen in een oogwenk in het afvoerputje verdwenen.

(2) Als je vroeger minder dan 40 uur werkte, lanterfanterde je. Tegenwoordig het je als je meer dan 12 uur per week werkt een baan in de CBS-statistieken.

(3) Dat de groei van het aantal flexbanen “niet te stuiten” valt, is natuurlijk voor een belangrijk deel te wijten aan het fiscale klimaat voor de factor arbeid en het feit dat geen aanvaardbare en faire oplossing kon worden gevonden voor de doorbetaling tijdens ziekte.

§7 Belastingdienst

De NRC gaat in het artikel niet in op het desfunctioneren van de belastingdienst. In Nederland is het te doen gebruikelijk om hoofdpijndossiers onder te brengen bij een staatssecretaris en daarmee de minister uit de wind te houden. Het Kabinet Rutte II excelleerde daarin (b.v. NS, langdurige zorg, immigratiebeleid, pensioenvraagstuk en belastingen). [6] Opeenvolgende staatssecretarissen hebben van de belastingdienst een bordeel gemaakt en studierapporten ter verbetering van ons belastingstelsel in een bureaulade doen verdwijnen.(Van Weeghel, Van Dijkhuizen I & II)

Volgens de gebruikelijke opvattingen in het staatsrecht kan de minister van financiën nog steeds mede verantwoordelijk worden gehouden voor het beleid van zijn staatssecretaris en daar is in de gevallen Weekers en Wiebes alle aanleiding toe. [6] In elk geval is Dijsselbloem mede verantwoordelijk voor het internationaal systematisch saboteren van het aanpakken van internationale belastingconstructies. [7]

De oproep tot verhoging van het vennootschapsbelastingtarief overtuigt ook niet echt gegeven zijn track record. Dijsselbloem is immers een typische late vertegenwoordiger van de Third Way. In de afgelopen jaren is de upper middle class ook door Rutte II in de watten gelegd. (b.v. recent met de box II pensioenen in eigen beheer excercitie, de knipperlicht vrijstelling giften eigen woning € 100.000, etc.).

____________

Laatst bijgewerkt 16 januari 2017

[1] NRC, “Begrotingsbeleid – Succes dat Dijsselbloem niet louter op eigen konto kan schrijven”, Special De balans van Rutte II, blz 10.

[2] Het succes wordt hier breed uitgemeten en moet de lezer zelf maar lezen.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2016/09/20/toespraak-van-minister-dijsselbloem-bij-miljoenennota-2017

[3] Bas Jacobs in diverse artikelen:

[3a] https://basjacobs.wordpress.com/2016/09/19/de-rekening-van-rutte/

[3b] https://basjacobs.wordpress.com/2015/11/26/overheid-heeft-met-falend-begrotingsbeleid-een-derde-van-de-grote-recessie-veroorzaakt-kosten-tientallen-miljarden-euros-per-jaar-en-honderdduizenden-banen/

[3c] https://basjacobs.wordpress.com/2016/09/17/ing-heeft-gelijk-overheidsbeleid-in-de-periode-2011-2017-kostte-volgens-het-cpb-ongeveer-365-000-banen/

en relevant voor het vervolg inzake pensioenen:

[3d]https://basjacobs.wordpress.com/2014/05/31/pensioenen-worden-gesubsidieerd-met-17-cent-per-gespaarde-euro/

[4] CPB,https://www.cpb.nl/cijfer/lange-tijdreeksen-overheidsfinancien

[5] Voor een onderbouwing van de cijfers zie de bijdrage Pensioenen 2016.

[6] https://www.montesquieu-instituut.nl/id/vj9vmircu25j/de_staatssecretaris_een_deerniswekkend

(7) http://ewaldengelen.blogspot.nl/2017/01/junckerleaks_1.html

[8] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/07/01/15e-rapport-studiegroep-begrotingsruimte-van-saldosturing-naar-stabilisatie

[9] Zoals bekend werd tot voor kort 41% van de pensioenpremie door 7-8% van de bevolking tegen het 52% belastingtarief afgetrokken. Ook de aftopping van de aftrek mag je mede op conto van Dijsselbloem schrijven, al kwam daar natuurlijk wel een netto pensioenfaciliteit voor in de plaats met vrijstelling VRH.

[10] http://www.rtlnieuws.nl/economie/rutte-worstelt-met-hoogte-staatsschuld

en deze brief.

 

Advertenties

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: