Skip to content

Bouwens splitst babyboomer pensioenverlies in de maag

16 december 2016

___________________________________________

De heer Jan Bouwens is tegenwoordig hoogleraar accounting in Amsterdam. In het verleden verkondigde hij al eens baarlijke nonens toen hij had over de handen van rekenmeesters die te veel gebonden zouden zijn. Hij had het toen eerder over een uiterst gering deel van de accountants die hun handen en ogen in hun zak hadden.

Vandaag schreef hij een artikel in de Volkskrant met als titel “Terecht dat babyboomer pensioenverlies neemt”. Ook dit artikel rammelt aan alle kanten, zoals we hieronder zullen aantonen.

___________________________________________

In het artikel stelt Bouwens dat het rechtvaardig is dat de huidige pensioengerechtigden opdraaien voor de rendementstekorten.[1]

(1) Volgens mij hebben alle pensioendeelnemers een contract met hun werkgever en/of pensioenfonds en bepaalt dat contract in onze rechtsstaat wat de rechten en plichten van die pensioendeelnemers zijn en in elk geval hebben zij aan de heer Bouwens geen boodschap. Dit betekent dat artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM onverkort van toepassing is.[2]

(2) Dat er sprake is van “rendementstekorten” met lange termijn rendementen van b.v. 7% (ABP) en 8,2% (PFZW) en in het algemeen de in het verleden behaalde rendementen kun je ook moeilijk waarmaken. In de periode 2005-2015 maakten de pensioenfondsen gemiddeld 6,2% rendement, terwijl de grote fondsen wel een aanzienlijke indexatie-achterstand wisten op te bouwen door die belachelijke rekenrente. Er is sprake van een te lage dekkingsgraad doordat er een rekentekort is ontstaan veroorzaakt met de door DNB voorgeschreven rekenrente. Die rekenrente wordt door DNB bepaald op basis van uiterst arbitraire rekenmethoden die naar een gewenst resultaat (UFR) toewerken. Hierbij wordt met een schuin oog gekeken naar de positie van verzekeringsmaatschappijen die ook onder het DNB-toezicht vallen, anders pakte die rekenrente nog lager uit. Financiële druïden menen dat zij op grond van wiskundige kabbalistiek een uitspraak kunnen doen over de toekomstige rente-ontwikkeling. Onderstaande grafiek geeft enig inzicht in de lange termijn rente-ontwikkeling  sinds 1815 [7]:

255_6

(a) We zien hier dus wat sommige economen met This time is different bedoelen.

(3) Voor de vijf grote pensioenfondsen geldt dat het rendement in de periode 2008 – 2015 € 242 mld. bedroeg. Hiervan verdween € 306 mld. in het  zwarte gat dat rentermijnstructuur heet. Maar de vergelijking met een zwart gat is natuurlijk principeel onjuist: wat in het vat zit, verzuurt immers niet. Het gaat “alleen maar” om de verdeling over de pensioendeelnemers. De kernvraag is dus wie al die miljarden t.z.t. gaat opstrijken.

(3) In het artikel heet het ook nog dat “men pensioenen kan indexeren als de rendementen het toestaan”. Onder het FTK is dat natuurlijk helemaal niet zo, die indexering wordt uitsluitend toegestaan als de dekkingsgraad een bepaald niveau heeft bereikt. De dekkingsgraad is een functie van de over het algemeen uistekende rendementen en de belachelijk lage – van de werkelijkheid losgezongen – rekenrente. [6] Deze rente is risicovrij, de pensioenuitkering is dat niet en een groot deel van de beleggingen wordt ook niet risicovrij belegd. Voor het huidige pensioencontract geldt in het algemeen dat je garantie hebt tot de spreekwoordelijke deur, al werd de pensioendeelnemers lang wat anders voorgehouden.

Over de indexatie-achterstand rept Bouwens met geen woord. Voor het ABP geldt b.v. dat “de gemiste indexatie (op basis van de gemiddelde stijging van de lonen in de sectoren overheid en onderwijs) over 2008 tot en met 2015 maximaal 11,7% bedroeg”. Inmiddels zijn bijna alle pensioenfondsen op prijsindexatie i.p.v. welvaartsvast pensioen overgegaan, met de daling van de energieprijzen scoort dat ook beter. Welvaartsvast was onder de huidige omstandigheden trouwens niet veel moeilijker geweest.

(5) In de loop van het artikel sleept de heer Bouwens er ook nog een rekenvoorbeeld bij dat geheel losgezongen van het FTK is, maar dat natuurlijk wel van toepassing blijft. We zullen dit rekenvoorbeeld nader uitwerken en laten zien dat zijn voorbeeld alleen die zaken belicht die hij kan gebruiken.

(a) Als uitgangspunt voor de rekenrente nemen we 1,3%, de recente rekenrente van het ABP. Eind 2016K3 was die nog 0,9%. Het pensioen bedraagt € 1.200 per jaar en kennelijk wil de heer Bouwens met 4,2% indexeren (€ 50). Ik weet niet of de heer Bouwens de laatste jaren wel goed om zich heen heeft gekeken, maar het is een percentage dat ik niet zo snel thuis kan brengen. Ik begrijp dat 50 plus met 2% rekenrente wil werken zolang Draghi aan het roer zit, de logica daarvan is ook betrekkelijk omdat niet alleen in vastrentende waarden wordt belegd.

De gegevens voor zijn voorbeeld zonder indexatie:

255_1

(a) De impliciete rente in zijn voorbeeld is 4,3042% als je 10 jaar € 1.200 wilt uitkeren en geen cent overhouden. Het was handiger geweest als dit even in het VK-artikel was vermeld. Met 4,3% heb je niet echt een rendementstekort.

(b) Het naar voren halen van betalingen heeft naast het missen van rendement ook actuariële consequenties. Die nemen we in de berekeningen niet mee.

We geven nu eerst even het rekenvoorbeeld van Bouwens, als ik het goed begrijp:

255_7

(a) Om 50 plus even te pakken, wie schijft die blijft, past Bouwens even het een en ander aan: 4,2% (éénmalige ?) indexatie in jaar 1, een lager rendement over de hele looptijd van 4% en in jaar 1 een eenmalige rendementstegenvaller van € 100 of 1% van het pensioenvermogen. Omdat de indexatie alleen verleend mag worden als de uitbetaling ook in de toekomst zeker is, zou je die indexatie eigenlijk ook voor de overige jaren moeten toekennen. Je hoeft zo’n sommetje niet door te rekenen om te weten dat dit kansloos is bij 4,3% rendement, de uitgangspositie.

Het eindresultaat is dat er nominaal € 1.285 minder wordt uitgekeerd. Om dat elke casus altijd oplevert wat je erin stopt, hoeft dat niet te verbazen. De uitkomst had alleen wat transparanter in het artikel kunnen worden vermeld.

(b) Omdat de dekkingsgraad slechts 88,3% bedraagt,  kan de pensionado, en ook de andere pensioendeelnemers, elke vorm van indexatie onder het huidige FTK op hun buik schrijven.

(c) Met een rente van 2% zit er voor de 50+-aanhanger ook niet meer dan € 1.091 per jaar in de pot.  De dekkingsgraad is dan 97% zodat er ook niets valt te indexeren.

(d) De regels voor indexatie en na-indexatie hebben voorlopig een academisch karakter en zijn in samenhang met het herstelplan (V.E.V. ca 125%) niet eenduidig. Daarvoor is nog een flinke inspanning noodzakelijk.  [3]

Stel dat er een aantal politici in Den Haag zijn die de suggestie van de heer Bouwens om de babyboomers, maar zij niet alleen, voor het verlies te laten opdraaien zouden willen volgen. Die kans is vrij gering want politici nemen nooit enig besluit over de pensioenproblematiek. De uitkering wordt dan teruggebracht tot € 1.059. Het werkelijk rendement volgt natuurlijk zijn eigen loop maar stel dat dit 4,3% blijft. Het verloop voor de tien jaar pensioenuitkering wordt dan als volgt:

255_2

(a) Critici die de belangen van de oudere jongeren menen te  vertegenwoordigen hoor ik nooit over wie die € 1.786, na het einde van het tiende jaar, als de pensionado de pijp uit, is in zijn zak steekt.

(b) In elk geval gaat dan in het 6e jaar de indexatie weer spelen (dekkingsgraad > 110%), wat je onder het nieuwe FTK krijgt blijft vaag. Vuistregel is dat voor iedere tien procentpunt dekkingsgraadoverschot één procent toeslag mag worden toegekend. (CPB) Maar er is natuurlijk ook nog aanvulling van het reservetekort ( ca 125%) nodig conform het herstelplan. Van indexering zal derhalve de eerste zeven jaar geen sprake zijn. de na-indexering moet nog langer wachten.

(c) Voor de 67+’ers die al dat pensioengeld in hun zak staken waarvoor zij geen premie betaald hebben, geldt ook dat zij al die jaren rendement hebben gemaakt waarvan zij nauwelijks genoten. Ik wijs ik nog even op de volgende tabel:

240_7

Bovendien komt natuurlijk de vraag op of die gedempte pensioenpremie van de actieve deelnemers nu eindelijk eens kostendekkend kan worden. Aan zo’n valse start heb je natuurlijk helemaal niets.

Zoals de pensionado’s zich misschien nog moeizaam herinneren, gezien de indexatie-achterstanden, hebben al die opbrengsten het pensioenfonds niet verlaten maar zijn opgeslokt door de rentetermijnstructuur, en zoals we al aangaven wat in het vat zit verzuurt niet.  Zij zullen er echter nog maar weinig van merken, het is duidelijk wie er met de poet van door gaat als de rente t.z.t. weer gaat stijgen.

50 Plus wil gaan werken met een rekenrente van 2%, zolang Draghi aan het klooien is en kennelijk ook de pensioenrechten indexeren (dus ook die van de jongeren, dat “vergat” Bouwens even). Dat plaatje ziet er op basis van de casus als volgt uit:

255_3

(a) De uitkomst is dus eigenlijk niet om je over op te winden. In elk geval blijft er geen geld in de pot achter, hetgeen Bouwens ongetwijfeld zal betreuren.

Maar misschien moeten we de pensioenpotten maar verdelen en het huidge FTK-stelsel opdoeken. Die verdeling moet dan wel plaats vinden op basis van de gestorte pensioenpremies en de in het verleden behaalde rendementen.  Goed om te constateren dat Bouwens al weet hoe die verdeling uitpakt. Ik ben daar nog niet zo zeker van gezien het trackrecord van de pensioenfondsen. Tel daarbij nog die beroerde administratie en archieven in de oude jaren, die het proces aanzienlijk zullen bemoeilijken.

Uiteraard zullen dan de hogeropgeleiden met een groter aantal levensjaren en structurele loonsverhogingen na hun 45e levensjaar eindelijk ook eens een kostendekkende premie moeten gaan betalen.

De volgende tabel laat zien hoe dat mogelijk gaat aflopen als die € 10.000 de juiste uitgangssituatie is:

255_4

(1) De dekkingsgraad, berekend voor 1,3% rekenrente en 2% rekenrente op basis van de uitkering in jaar(t), wordt wel gegeven, maar speelt uiteraard geen enkele rol meer. DNB kan afslanken.

(2) Er zijn dan overigens nog een flink aantal zaken te regelen (o.a. doorsneepremieproblematiek, langlevenrisisco, verdeling pensioenpot, etc.) die allang geregeld hadden kunnen zijn als de politiek en de sociale partners niet op hun handen hadden gezeten.

In het artikel sleept de heer Bouwens er ook nog even de ontwikkeling van de huizenmarkt voor die hypotheekvrije huizen van die oudjes met de haren bij. Ik neem aan dat de heer Bouwens mede doelt op de ontwikkeling van de huizenmarkt begin jaren tachtig, of doet hij alleen maar aan cherry picking?[4] Hij doet of alleen de jongere ouderen door een huizencrisis getroffen worden, die zoals hij zich ongetwijfeld nog kan herinneren veroorzaakt werd door 125% hypotheken zonder aflossing of aanbetaling en een uiterst stompzinnig belastingregime? Zouden die jongeren bij de huidige uiterst lage rentestand die HRA echt nog nodig hebben of zullen we maar gewoon de belasting verlagen? Daar profiteren die ouderen dan ook nog mooi van. Het is overigens nog maar de vraag of voor al die grote eensgezinshuizen straks nog een markt is. De heer Bouwens heeft daar vast wel een mening over? Touwens de contante waarde van al die erfenissen onder het aloude oikos systeem valt natuurlijk ook niet te versmaden en valt die jongeren zo maar in de schoot als aanvullend pensioen.

De heer Bouwens moet natuurlijk geen sprookjes verkopen. Sinterklaas bestaat wel degelijk, zoals veel welgestelden kunnen beamen, met een fiscale wetgeving die volgens zijn voormalige collega uit Tilburg het karakter heeft van een glijbaan naar belastingvrijdom.[5]

________________

Laatst bijgewerkt 16 december 2016

Disclosure: ik ben geen partij in de pensioendiscussie want het woekerpolis karakter van het huidige pensioencontract onder het FTK is gelukkig materieel aan mij voorbijgegaan.

[1] Jan Bouwens, “Terecht dat babyboomer pensioenverlies neemt”, VK 16/12/2016, pagina 22.

[2] https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/12671/De+eigendomsbescherming+van+artikel+1+van+het+Eerste+Protocol+bij+het+EVRM+en+het+Nederlandse+bestuursrecht.pdf;jsessionid=ED6C82F8C6AD68394CB5664BED114AB5?sequence=2

[3] De regels van het ABP voor indexatie en na-indexatie.

♦ Gedeeltelijke indexatie is mogelijk bij een beleidsdekkingsgraad van 110% of hoger.

♦ Volledige indexatie is mogelijk bij een beleidsdekkingsgraad vanaf ongeveer 125%. (Afhankelijk van de rente en beleggingsmix kan deze grens verschuiven.)

Na-indexatie

♦ Voor na-indexatie moet ABP voldoen aan twee voorwaarden:
1. aan een beleidsdekkingsgraad vanaf ongeveer 125% (afhankelijk van de rente en beleggingsmix kan deze grens verschuiven).
2. aan de beleidsdekkingsgraad die hoort bij het vereist eigen vermogen (afhankelijk van de rente en beleggingsmix kan deze grens verschuiven).

♦ De hoogste van deze twee dekkingsgraden is bepalend. Maximaal 20% van de financiële reserve bóven de hoogste beleidsdekkingsgraad mag worden gebruikt voor na-indexatie.

[4] http://www.huizenmarkt-zeepbel.nl/12-05-2008/het-instorten-van-de-huizenprijzen-huizenmarkt-begin-jaren-80/

[5] Arie C. Rijkers, “Een inkomensbegrip voor de 21e eeuw”, https://www.tilburguniversity.edu/upload/6dfcaed5-d0de-4c63-9527-efd6d16ca07c_130562_oratie_A_Rijkers.pdf, Hoofdstuk VI Privileges.

[6] Bernard van Praag, Henk Hemmers, “Nederlandse pensioentoezichthouder is te voorzichtig in berekening dekkingsgraad”, Me Judice, 8 september 2016,

http://www.mejudice.nl/docs/default-source/bronmaterialen/rapport-rentetermijnstuctuur.pdf

[7] https://www.cpb.nl/cijfer/lange-tijdreeksen-overheidsfinancien

Deze grafiek is ook nog illustratief:

255_5

http://www.businessinsider.com/us-treasury-yields-at-historic-lows-2014-11?international=true&r=US&IR=T

Wie meer wil weten over de groei van de economie in de periode 1870- heden kan terecht bij:

Robert J. Gordon, The rise and fall of Americanb growth –  The U.S. Standard of Living Since the Civil War

 

Advertisements

From → 1. Actueel

One Comment
  1. Dhr JC Kortekaas permalink

    Zowel de ouderen als de jongeren worden bestolen!

    Pensioenpremies zijn te hoog en de pensioenen te laag.

    Waar de Amerikaanse pensioenfondsen failliet gaan met een rekenrente van 8%, barsten de Nederlandse pensioenfondsen uit hun vermogensvoegen met een rekenrente van 1%.

    Bij een rekenrente van 8% verdubbelt het vermogen in 9 jaar.
    Bij een rekenrente van 1% verdubbelt het vermogen in 72 jaar.
    Het mooie van dit voorbeeld is dat het gaat of na 72 jaar een euro 256 euro is geworden of 2 euro.
    Ja, het scheelt een factor 64.
    Verstandige calvinistische middenweg is een rekenrente van 4%.
    Kapitaal verdubbelt in 18 jaar. Na 72 jaar 16 euro.

    Een rekenrente van 4% is prudent, tenzij een pensioenfonds dat over de afgelopen 10 jaar niet heeft waargemaakt.( Let wel, er was crisis. ) Dan geldt het werkelijk behaalde lagere rendement.

    En nee, de grote fondsen krijgen geen toestemming met 7% rendement te rekenen.
    Wij blijven Hollanders, Calvinisten. Maar de Franz Kafka mentaliteit moet worden geliquideerd.

    De vermogensmix voor een miljonair is per 2017 5,5% waard in Box3.
    Multimiljardair ABP wordt afgerekend met 1,3% en kan zo huilend schatrijk worden.
    Wie verlost ABP van de overtollige 100 miljard?

    Stem 50plus.

    Na 7 vette jaren(rendement 7%) blijven de graanpakhuizen van de farao gesloten.
    Er moet nog meer worden opgeslagen. Boeren(premiebetalers) moet meer graan betalen en de hongerige bevolking(gepensioneerden) staan op rantsoen. Scrooge . We onttrekken zo te veel geld aan de economie die tergend langzaam op gang komt.

    Daarom zijn de burgers boos.
    De DNB- elite faalt.

    Zelfs in het buitenland vermaarde hoogleraren worden niet geloofd.

    http://www.mejudice.nl/docs/default-source/bronmaterialen/rapport-rentetermijnstuctuur.pdf

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: