Skip to content

De Tax Gap en de Algemene Rekenkamer

5 december 2016
_________________________________________________________________

De algemene Rekenkamer (AR) publiceerde 30 november j.l. zijn rapport Handhaving belastingdienst. [1] Over dat rapport valt het nodige op te merken [10], maar we beperken ons hier tot de zogenaamde Tax gap, de mede door wanbeleid van de opeenvolgende staatssecretarissen gemiste belastingopbrengst, voor zover deze niet inherent is aan belastingheffing. De belastingheffing leidt immers op zichzelf soms al door het economisch handelen van de belastingplichtigen al tot een lagere belastingopbrengst volgens de optimale belastingtheorie.

Nu weten we de tax gap niet en als de overheid geen serieuze poging in het werk stelt om die gap te bepalen, zullen we die gap ook nooit weten. Van onze staatssecretaris hoeven we weinig actie te verwachten, immers elk probleem bij de belastinginning is een carreer damaging event en daar heeft hij er al genoeg van. Vandaar dat wij de interne controle-afdeling van de belastingdienst onbezoldigd geoutsourced hebben naar de Abvakabo (2012) en over diens bevindingen dan uiterst selectief laten rapporteren door de Algemene Rekenkamer (2016), die overigens deels zijn eigen vlees, weliswaar overdatum, keurt.[1]

Het helpt daarbij natuurlijk niet dat de belastingdienst naar mijn mening jaarlijks slechts ca 10% van de noodzakelijke boekenonderzoeken in het fraudegevoelige MKB-segment uitvoert. [10c]  Met € 252 per controle-uur opbrengst, kun je best wat extra controle-ambtenaren aannemen (voorkeur) of zelfs inhuren. [1, blz  21]

__________________________________________________________________

§1 Inleiding

“De tax gap is het verschil tussen de belastingen die op grond van de wet verschuldigd zijn en de daadwerkelijke belastingontvangsten, oftewel de gemiste belastingopbrengsten.” [1]

De Algemene rekenkamer {“AR”} concludeerde in zijn rapport:

“Schattingen van de totale tax gap, zoals beschikbaar voor de btw, leveren weliswaar geen directe aanknopingspunten op voor aanscherpingen van het handhavingsbeleid, maar kunnen een indicatieve waarde hebben voor trendanalyses of landenvergelijkingen. Mits er oog is voor de methodologische beperkingen, kunnen deze schattingen hiervoor gebruikt (blijven) worden.”[1, 69-70]

{waar gebruikt (blijven) worden op slaat is volstrekt onduidelijk en eerder onderdeel van de witwasoperatie door de AK, want die totale tax gap analyse heeft het MvF eenvoudig niet: “De Belastingdienst beschikt niet over een schatting van de totale tax gap in Nederland” [1,69]}

Staatssecretaris Wiebes antwoordde hierop: “Het rapport gaat niet nader in op nut en resultaten van de andere instrumenten als dienstverlening en horizontaal toezicht.” [1,79], een neoliberale erfenis uit 2005 die de belastingplichtigen als cliënten en de belastingafdracht als een brengschuld ging beschouwen.

Wiebes loopt met een grote boog om de aanbeveling de kwantificering ter hand te nemen heen, maar merkt nog wel even just for our records op dat “de kans groot is dat enkele onderzoeken grote correcties opleveren die het moeilijk maken trends over meerdere jaren te laten zien.”. [1,75&76] Ik zou zeggen zet wat meer gekwalificeerde belastingambtenaren in om die kennelijk grote kans per heden met meer onderzoeken in klinkende belastingmunt om te zetten. Maar dat past kennelijk niet in de VVD-filosofie.

We zouden natuurlijk ook botweg van belastingdiefstal kunnen spreken, maar daar staan van die hoge straffen op.[6] Het is opmerkelijk dat politici, die altijd voor zwaarder straffen plijten, de belastingontduiker met fluwelen handschoenen aanpakken, vaak nog ondersteund met een inkeerregeling.

Wie meer informatie wil hebben over de schaduweconomie kan niet om Friedrich Schneider heen, dus kennelijk de AK ook niet.[1;4] Visa, die er alle belang bij heeft om de contanten in het geldverkeer terug te dringen, publiceerde ook al eens een ATKearney-studie met diens medewerking.[4] In §3 gaan we nader op Schneider’s publicaties in en plaatsen de nodige kanttekeningen.

De jaarlijkse publicatie Measuring tax gaps 2016 – edition Tax gap estimates for 2014-15 geeft een aardig inkijkje in de bepaling van de tax gap voor de UK, waar Wiebes zijn belastingdienst een puntje aan kan zuigen.[2] Ook “ons” CBS en CPB zitten al vele jaren op hun handen als het om de bepaling van de schaduweconomie gaat. Gaan we uit van een percentage bbp van zo’n 10% dan missen beide instituten toch een niet onbelangrijk deel van de Nederlandse economie. Niet uit te sluiten valt overigens, dat dit percentage voor Nederland aanzienlijk lager ligt als we naar de UK-cijfers kijken, we weten het gewoon niet.

Het voordeel van het niet publiceren van een tax gap is natuurlijk dat een discussie daarover ook niet aan de orde komt. Zo is er in de UK nogal wat kritiek op die berekening. [5] Het cijfermateriaal dat beschikbaar is voor het bepalen van de tax gap is beperkt. Zo zitten de grote internationale taxgraaiers zoals Google c.s. niet in de tax gap cijfers. [9] Bovendien zorgen de grote verschillen tussen een belasting op grond van de huidige Nederlandse wetten en op grond van belastingwetten die wel alle vormen van inkomen, ongeacht de herkomst, naar hetzelfde tariefstelsel belast. Een “politieke belasting gap”, die al vele jaren om dichting vraagt. De huidige Nederlandse belastingwetten vormen voor selecte belastingplichtigen eerder een glijbaan naar de belastingvrijdom. [7]

Een groot bezwaar tegen de huidige opzet van de belastingdienst is dat handhaving en rapportage van de performance in één hand zitten. De huidige chaos in de organisatie is niet ontstaan, maar bestond al vele jaren onder het toeziend oog van de opeenvolgende staatssecretarissen (de Jager, Weekers en nu Wiebes) en natuurlijk ook de AR zelf. Het is kenmerkend voor die dienst dat ABVAKABO, als onbezoldigde intern controleur, nodig was om het lek boven tafel te krijgen. Het is dan ook verdiend dat ABVAKABO in noot 1 & 2 van het AR-report is opgenomen.[1]

§2 BTW gap

De meest recente cijfers (2014) van de BTW gap in Europa zijn als volgt:

253_2

(1) In totaal is de BTW gap € 160 mld. (Nederland € 4.956 mln.; UK € 17.756 mln.) Een indicatief effect op de EU-bijdrage is in §4 opgenomen.

(2) We kunnen dit,voor een aantal geselecteerde landen, ook in een tabel weergeven [3]:

253_3

(1) VTTL staat voor VAT Total Tax Liability, dat is de berekende totale BTW opbrengst inclusief de VAT gap.

(2) Aan de tabel zijn de Schneider schaduweconomie cijfers voor 2014 toegevoegd als % bbp. Zo geldt voor Nederland dat de BTW-gap 11,6% van de verantwoorde opbrengst is en 10,4% van de te verantwoorden BTW-opbrengst.  De BTW gap is € 5 mld. dat is 8,1% van de totale Schneider tax gap voor Nederland van € 61 mld.

De BTW-gap voor Nederland kan voor de jaren 2010-2014 als volgt worden weergegeven:

253_4

(1) Even wat kabbalistiek: als Nederland dezelfde ratio heeft voor VAT gap/ totale tax gap als de UK dan is voor 2014 ( § 3) de totale tax gap slechts € 13,5 mld. of 2 % bbp. Dat wijkt nogal af van Schneider’s cijfer van € 61 mld.

(2) De BTW gap is wel door de belastingdienst bepaald met medewerking van het CBS. Of het cijfer aansluit met de EEC-gegevens weet ik niet [1, blz 54, waarom daar van éénmalig wordt gesproken weet ik ook niet, of hebben we we al te maken met een NEXIT?]

§3 UK Tax gap

253_1

(1) Het HRMC-cijfer is ontleend aan [2]. Schneider’s cijfer is ontleend aan [4]. Het verschil valt door het gebrek aan details van Schneider’s cijfers niet te analyseren.

(2) De samenstelling van HRMC’s tax gap voor de jaren 2010-2014 is als volgt:

253_6

(1) Gegeven de hearings van de Public Accounts Commission (PAC) onder voorzitterschap van Mevrouw Margaret Hodge is het bedrag aan derving voor de vennootschapsbelasting van € 3,3 mld. lachwekkend te noemen. Er is veel kritiek op HRMC’s vasthoudendheid op het gebied van compliance bij multinationals. [5]

De UK VAT gap volgens de EU (kalenderjaar) kan als volgt worden weergegeven:

253_5

§4 Schneider’s publicaties

We hebben hier en daar al gebruik gemaakt van de ad nauseum geciteerde cijfers van Schneider, een vorm van Circular Reference.

Ook de AK citeert uitvoerig de bekende tabellen van Schneider inzake de shadow economie (“schatten economie”), die wereldwijd (Worldbank, OECD en Europese parlement, zelfs bij VISA) aftrek hebben gevonden. Daarbij werd overigens door de AR terecht de volgende kanttekeningen geplaatst:

“Resumerend hebben de kanttekeningen bij de macrobenadering vooral betrekking op de afhankelijkheid van de gebruikte methodiek en uitgangspunten en de kwaliteit van de nationale rekeningen. Daarnaast speelt een rol dat geen onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende economische activiteiten, die allemaal een eigen belastingtarief hebben. Tot slot hebben schattingen een onzekerheidsmarge, die niet altijd is aangegeven, maar in sommige gevallen aanzienlijk blijkt te zijn: 30% (Gemmel & Hasseldine, 2012).”

Als kanttekening zou ik dan nog willen plaatsen dat mij geen recente publicaties van het CBS noch van het CPB bekend zijn die een poging hebben gedaan om voor Nederland de tax gap, en daarmee de leemtes in hun eigen statistieken, die al te zeer op fiscale data zijn gebaseerd, in kaart te brengen.

Een vrij recente publicatie van Edgar L. Feige (02/2016) maakt dat ik de cijfers van Schneider eigenlijk alleen maar als vorm van amusement meeneem. Feige concludeerde dat:

“It does not speak well for our profession (CM uiteraard bedoelt hij hier economen mee) that these conceptually faulty, highly manipulated, and largely undocumented estimates continue to be repetitively published in our academic journals.” [zie verder noot 8 voor nadere details]

Het komt mij voor dat Schneider’s cijfers wat al te veel op kabbalistiek zijn gebaseerd en de locale economische instituten zullen het toch wel het beste weten, als ze daar tenminste zelf enige moeite voor (moeten) doen. Dat moeten tussen haakjes staat, is veelzeggend voor het belang dat “onze” politici hieraan hechten.

We zullen Schneider’s cijfers aan de hand van onderstaande tabel samenvatten:

253_7

(1) U mag raden op basis van welke waarde bovenstaande tabel gesorteerd is. In elk geval is de vergelijking met Schneider’s cijfers voor Zweden in samenhang met de VAT gap bizar. Dat zwart verdiende geld moet immers eens worden geconsumeerd.

(2) De verbetering staat tussen haakjes om dat Schneider’s cijfers van jaar tot jaar relatief zijn en je de jaren dus eigenlijk niet van elkaar mag aftrekken, zo je überhaupt wat met het cijfermateriaal mag doen. Ik schrijf die verklaring klakkeloos over, maar hij slaat natuurlijk nergens op als je de schaduweconomie in % bbp uitdrukt, een cijfer dat hopelijk wel ergens op slaat.

§5 EU-bijdragen

We roepen onderstaand overzicht voor de EU-bijdrage 2017 in herinnering:

250_1

Alleen voor de BTW kunnen we rekening houdend met de BTW gap de bijdrage als volgt herrekenen:

253_8

(1) NL zou dus € 27,5 mln minder betalen. De gevolgen van de Brexit worden nog een stukje gezelliger binnen de EU en die spaghetti-eters moeten eindelijk ook eens gaan werken en boekhouden.

2) De correctie van de bijdrage voor de gehele tax gap is anyone’s guess.

§6 Conclusie

Als de politiek het probleem van de schaduweconomie serieus neemt dan zou het CBS en CPB in samenwerking met het MvF de opdracht moeten krijgen om de Nederlandse schaduweconomie systematisch in kaart te brengen en daarover jaarlijks te rapporteren. Dat lijkt mij aanzienlijk nuttiger dan een prognose van het bbp over 40 jaar. De UK-rapportage vormt daarvoor in elk geval een aanzet.

Of onze staatsecretaris daarbij aanknopingspunten vindt voor zijn belastingheffing is primair volstrekt oninteressant, het gaat er in eerste instantie om vast te stellen wat zijn dienst aan belastinggeld laat liggen. Die dienst mag dan uit zijn hangmat komen om dat gat te dichten.

Europarlementariërs, die horen toe te zien op een evenwichtige bijdrage aan de EU-organen, zouden dit in Europees verband ook moeten afdwingen. De huidige allocatie is gezien alleen al de grote gaten in de BTW-verantwoording onacceptabel.

Als een commerciële organisatie als SAP brood ziet in het in kaart brengen van de tax gap met behulp van zijn software, dan moet Wiebes dat natuurlijk ook zien zitten: de markt heeft immers altijd gelijk? [9]

_______________

Laatst bijgewerkt 6 december 2016

[1] Algemene Rekenkamer, “Handhaving belastingdient”, http://www.rekenkamer.nl/dsresource?objectid=25006&type=org , 30 november 2016.

Met de triggering events:

Belastingambtenaren over slokposten, spookburgers en windhappers. Amsterdam: eigen uitgave FNV.

ABVAKABO FNV (2012). Miljarden voor het oprapen; Over slokposten, spookburgers en windhappers. Amsterdam: eigen uitgave FNV. ABVAKABO FNV (2013). Miljarden voor het oprapen (deel 2); (sic – ambtelijke molens malen langzaam)

Zembla, 25 september 2014:

http://content1a.omroep.nl/urishieldv2/l27m4100bc6106809c970058459bd3000000.35cf6a2cfd27bc73403b26aad19332b0/kro/documents/journalistiek/zembla/miljarden-voor-het-oprapen-belastingdienst.pdf

en als vervolg (concreter)

https://content1a.omroep.nl/urishieldv2/l27m43d34ac8706a1d280058459b6f000000.da5113170790ebaf815dbe38bc1fee00/kro/documents/journalistiek/zembla/belastingdienst-rapport-ii.pdf

Commentaar Weekers: “Je kunt niet achter elke boom een belastinginspecteur zetten”. Nu heeft de VVD ook nog het alternatief “het kappen van bomen, zodat het fijnstof beter kan verwaaien” in de aanbieding, zodat die belastinginspecteur nergens meer heen kan.

[2[ HMRC, “Measuring tax gaps 2016 edition Tax gap estimates for 2014-15”, https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/561312/HMRC-measuring-tax-gaps-2016.pdf

[3] Center for Social and Economic Research (Warsaw), “Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States: 2016 Final Report “, https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/2016-09_vat-gap-report_final.pdf , TAXUD/2015/CC/131

[4] Een selectie uit de Friederich Schneider literatuur:

[4a] Friederich Schneider, “Size and Development of the Shadow Economy of 31 European and 5 other OECD Countries from 2003 to 2015: Different Developments”, http://www.econ.jku.at/members/Schneider/files/publications/2015/ShadEcEurope31.pdf

[4b] http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2013/507454/IPOL-IMCO_ET(2013)507454_EN.pdf

[4c] http://www.oecd.org/std/na/new-standards-for-compiling-national-accounts-SNA2008-OECDSB20.pdf

[4d] https://www.atkearney.com/documents/10192/1743816/The+Shadow+Economy+in+Europe+2013.pdf

[5] Een selectie uit de kritiek op de UK tax gap:

[5a] https://www.theguardian.com/business/2016/oct/20/experts-dismiss-hmrcs-shrinking-tax-gap-estimate

http://taxwatch.org.au/wp-content/uploads/2016/09/Reforming-HMRC-making-it-fit-for-the-twenty-first-century.pdf

https://www.taxation.co.uk/Articles/2012/08/22/45591/whats-tax-gap

http://www.taxresearch.org.uk/Documents/PCSTaxGap2014Full.pdf

http://www.victoria.ac.nz/sacl/about/cpf/publications/pdfs/WP09_TaxGap_14092012.pdf

[6] Zoals eskimo’s vele woorden voor sneeuw schijnen te hebben zo is het aantal woorden voor belastingdiefstal ook vrij omvangrijk: tax evasion, tax avoidance, aggressive tax planning, tax mitigation, treaty shopping, tax exile, tax shelter en tot slot: Capitalism (Eric Schmidt Google).

[7] Arie C. Rijkers, “Een inkomensbegrip voor de 21e eeuw”, https://www.tilburguniversity.edu/upload/6dfcaed5-d0de-4c63-9527-efd6d16ca07c_130562_oratie_A_Rijkers.pdf

[8] Edgar L. Feige ,”Reflections on the meaning and measurement of Unobserved Economies: What do we really know about the ”Shadow Economy” “, https://mpra.ub.uni-muenchen.de/69271/1/MPRA_paper_69271.pdf

” To date, insufficient and inaccurate documentation concerning key data sources and procedures has precluded replication of his results. However, we know that his estimates critically depend upon his choice of indicator variables and the sign of their normalizing coefficients for which theory provides little guidance. The size and trend of his latent variable is arbitrary and fragile, its meaning is obscure, and his estimates bear no relationship to existing national accounting measurements of the non-observed economy component he claims to estimate. It is time to acknowledge that both the conceptual and empirical basis of Schneider’s shadow economy is insubstantial. The repeated use of his flawed MIMIC estimates as dependent variables in subsequent studies is empirically unjustified. These fundamental defects of the MIMIC applications documented by various researchers are increasingly acknowledged and cited by Schneider, but he chooses to ignore the implication of these critiques.”

Schneider’s naam komt 13 x in het AR-rapport voor en de tabel op pagina 84 (bijlage 4) wordt ongeclausuleerd opgenomen.

[8] https://www.theguardian.com/business/2016/nov/04/google-pays-47m-euros-tax-ireland-22bn-euros-revenue

[9] SAP, “Tax Gap Analysis Can Boost Government Revenues Without a Tax Increase”, http://fm.sap.com/data/upload/files/taxgap.pdf

[10] Enkele losse opmerkingen n.a.v. de overige zaken in het AR rapport.

(1) Zoals bij elk rapport van de overheid is er sprake van overmatig wollig taalgebruik om te verhullen dat acties uiterst laat worden opgepakt en het vereiste niet al te close reading van het feitenrelaas op blz 35-36 om te concluderen dat b.v. de aanpak van tien duizenden windhappers een faliekante mislukking werd (blz 36 van 43.499 → 430 → 109). De lamlendigheid bij de belastingdienst-“organisatie” straalt er vanaf. De windhapper affaire werd dus een storm in een glas water, maar ik ben niet overtuigd door de uitkomst als ik om mij heen kijk.

(a) Eerder besteden we al eens aandacht aan de ABVAkabo rapporten [1] en er staan nog een groot aantal vragen open. Dat ligt voornamelijk aan onze parlementariërs, want bijna alle partijen hebben pakjes boter op het hoofd.

(b) De presentatie van de steefproef aanpak (blz 21) is uitermate wollig en laat geen conclusie toe of er daadwerkelijk sprake is van intensivering. De aantallen overtuigen in elk geval niet echt in relatie tot de gehele massa. De afwerking van aselecte steekproeven is volstrekt onder de maat (blz 28) , waardoor kwantificering, het doel van die steekproeven, anders kun je beter kritische steekproeven nemen, niet mogelijk is. Dat was toch het doel van de zaligmakende bottom-up benadering (blz. 53)? AR: “Op basis van de steekproefresultaten kan de Belastingdienst een schatting maken van de nalevingstekorten”. Dat kan die dienst dus helemaal niet en dat wist de AR ook en toch schrijft de AR die nonsens op.

(c) MKB’ers, die kennelijk een potje maken van hun aangifte (blz 17), moet je natuurlijk beter achter de vodden zitten met gerichte boekencontroles. Met 1,7 miljoen (blz 28) MKB’ers, waarvan ca 1.476.000 zelfstandigen en dus 224.000 vpb’ers, en een bezoek met een frequentie van één keer in de vijf jaar betekent dat 340.000 boekenonderzoeken per jaar en niet slechts 37.100 (10,9%). (blz 28).

(d) En tot slot de vooraf ingevulde aangifte, die bij mij in 2015 voor het eerst werkte, daarvoor werden de bankrekeningen praktisch geheel vergeten, omdat het systeem niet meer dan 10 bankrekeningen aankon. De met veel tam-tam in 2013 ingevoerde introductie van voorafingevulde aangifte zou er anno 2015 toch voor moeten zorgen dat de volgende uitdraai per belastingplichtige mogelijk was:

253_9

Zelfs met een download op mijn PC zou een dergelijk rapport en de analyse van de cijfers met interrogation software een eitje moeten zijn. De AR had dan kunnen rapporteren hoe groot het gat tussen het totaal van de aangiftes 2015 en download is geweest. Uit het feit dat de AR dit niet rapporteert, moet ik opmaken dat dit nog niet kan. De IT-chaos bij de belastingdienst en de vervuiling van de bestanden zal daarvoor nog wel te groot zijn. Uit het wollige taalgebruik kon ik dat echter niet opmaken.

Overigens was in 2013 nog 10% van de voorafingevulde aangiftes fout volgesn de consumentenbond, hoe groot dat foutenpercentage nu is staat niet in het AR rapport.

Advertisements

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: