Skip to content

Pensioenen 2016

13 september 2016

______________________________________________________

In Nederland kennen we drie pensioenpijlers: (1) de AOW, (2) de aanvullende pensioenregeling tussen werkgevers en werknemers, (3) de individuele fiscaal gefaciliteerde pensioenfaciliteiten, zoals b.v. lijfrenten, FOR en pensioen in eigen beheer, pensioensparen, etc. Over de waardering van de AOW-aanspraken heeft het CBS al de nodige onzin gedebiteerd, we verwijzen daarvoor naar een afzonderlijke bijdrage. Hoewel het CBS het pensioenvermogen in Statline met een jezuïtische redenering niet als huishoudvermogen aanmerkt, is het 2e en 3e pijler pensioenvermogen toch als vermogen van huishoudens (65%) en staat (35%) aan te merken. De percentages geven het aandeel aan omdat de staat nog een belastingclaim van 35% op dat pensioenvermogen heeft. DNB, CPB en CBS kennen liever 100% van dat pensioenvermogen aan de huishoudens toe, omdat je anders immers geen overheidsschuld en overheidstekort meer overhoudt en hoe moet je je burgers anders bang maken?

In deze bijdrage zullen we aan de hand van de DNB-statistieken pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen en de CBS statline en andere CBS-publicaties trachten de omvang van het pensioenvermogen, zo goed en zo kwaad als dat gaat, te bepalen.[1;3] Zoals we nog zullen zien is het CBS-cijfermateriaal innerlijk niet consistent.

In een van de opties wordt het pensioenvermogen door het CBS eind 3e kwartaal 2015 op € 1,7 biljoen gesteld, dat is dus €1,1 biljoen voor de burgers en € 0,6 biljoen voor de staat. De staat zal eind 2017 een overheidsschuld hebben van € 438 mld., die dus fluitend kan worden afgelost als we de omkeerregel pensioenen eindelijk opdoeken. In onze opstelling komen we eind 3e kwartaal 2016 op ruwweg € 1.664 mld. pensioenvermogen. Op deze basis komen we eind 2017 ook op een pensioenvermogen van € 1,7 biljoen.

In §4 nemen we een duik in het verleden en in § 5 vergelijken we ons pensioenvermogen met het buitenland.

______________________________________________________

§1 Pensioenvermogen

Tabel 1 Pensioenvermogen

(click op tabel om te vergroten)

240_1

(1) De Pensioenvermogens van de pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen zijn ontleend aan de DNB-statistieken.[1] Hierbij zijn ook de algemene reserves van de pensioenfondsen meegenomen. Ter vergelijking is het pensioenvermogen van de huishoudens volgens het CBS opgenomen, dat ten onrechte exclusief de algemene reserves van de pensioenfondsen, die materieel aan de pensioendeelnemers toebehoort, wordt vermeld. [2] Tot 1/1/2016 publiceerde DNB ook de pensioenvermogens van de huishoudens. Een vergelijking van de cijfers met het CBS is in noot [3] opgenomen. Ten onrechte voeren CBS en DNB, maar ook het CPB de bruto pensioenvermogens als vermogen van de huishoudens op. Op dat vermogen rust immers nog een belastingclaim van zo’n 35% (CPB [5]) van de overheid en het pensioenvermogen wordt daarmee fors te hoog voorgesteld en het vermogen van de staat te laag. Naar we moeten aannemen is dit geen opzet maar onkunde, hoewel het natuurlijk “onze” staat wel helpt bij het afdwingen van bezuinigingen en ombuigingen.

(2) Tevens is voor het eerst een ruwe schatting van de zgn derde pensioenpijler opgenomen die arbitrair wordt geschat op 5/45 van de pensioenverplichtingen tweede pijler. [4] Het zou natuurlijk voor het inzicht helpen als de overheid zijn pensioenstatistiek wel op orde bracht. Het CBS komt in een afzonderlijke publicatie met de volgende pensioenlullepot op een pensioenvermogen (pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen) eind derde kwartaal 2015 van € 1,7 biljoen. [3] Uiteraard wordt dit bedrag zonder nadere vragen aan het CBS, klakkeloos door de media overgenomen.

Sinds kort weten we van Wiebes dat het bedrag aan pensioen eigen beheer (DGA – directie bv met tenminste 10% aandelen) in 2009 alleen al € 31 mld. bedroeg, latere cijfers zijn echter niet beschikbaar. [9]

 §2 Ontwikkeling pensioenfondsen

De ontwikkeling van de actuele dekkingsgraad van de pensioenfondsen valt als volgt weer te geven:

240_4

Die dekkingsdraad is een weinig zeggende grootheid waaraan onevenredig aandacht moet worden besteed door de stompzinnige bepalingen in het Financieel ToetsingsKader (FTK). Stompzinnig om twee redenen:

(a) de dekkingsraad is gebaseerd op een uiterst discutabele extrapolatie van de overigens volstrekt irrelevante risicovrije rekenrente;

(b) Het FTK staat, om de onzin van (a) te corrigeren, toe dat je een herstelplan schrijft waarbij je de aannames in (a) terugdraait door te mogen rekenen met (altijd) gedateerde rendementsparameters over een periode van 10 jaar in je herstelplan. Zo komt Jan Splinter door de winter en hoef je dan weer niet tot afstempeling over te gaan en wordt tevens het gedempte premietekort aangezuiverd. In elk geval schuif je zo elke vorm van indexering voor je uit en wat in het vat zit verzuurt niet.

Voor een uiterst kritische kanttekening bij de hele rekenrente systematiek zie het artikel van Van Praag en Hemmers op de Mejudice site. [7] Het geheel leidt ertoe dat niemand krijgt wat hem toekomt zolang niet wordt overgegaan tot individuele toerekening van de pensioenpot.

De jaarlijks groei van het pensioenvermogen met als vergelijking ABP als volgt worden weergegeven:

240_5

(1) De jaarlijkse stijging van het pensioenvermogen (7%) is derhalve fors t.o.v. de groei van het bbp (1,2%). Dat geldt onverminderd voor de groei van de belastingclaim.

(2) De knik in 2014 wordt mede veroorzaakt door de daling van de rente, en de daarmee samenhangende (ongerealiseerde stijging) van de vastrentende waarden. Een dergelijke ongeraliseerde stijging gaat ten koste van de toekomstige rendementen.

Het verloop van de rendementen is als volgt:

240_6

(1) De cumulatieve indirecte resultaten zijn 125% van de directe resultaten. Het totaal rendement 2007-2015 bedraagt € 474,3 mld.

(2) Ook hier springt 2014 eruit, net als 2008 overigens.

De beleggingsresultaten kunnen als volgt nader worden gespecificeerd [1]:

Tabel 2 Beleggingsresultaten

(click op tabel om te vergroten)

240_7

Indirecte beleggingsresultaten op vastrentende waarden gaan door het ontstane agio ten laste van toekomstige renteopbrengsten en drukken dan het toekomstig resultaat door de amortisatie van het agio. Helaas wordt deze informatie niet verstrekt.

Tot slot de mutaties in het pensioenvermogen om het beeld te completeren [1]:

Tabel 3 mutaties pensioenvermogen pensioenfondsen

240_8

§3 Omkeerregel pensioenen en vrijstelling VRH

Het pensioenvermogen is vrijgesteld van vermogensrendementsheffing. Daarmee worden pensioendeelnemers voorgetrokken ten opzichte van andere spaarders die voor hun pensioen sparen en over elke gespaarde euro vermogensrendementsheffing betalen. (2016: 1,2% van het vermogen aan het begin van het jaar) Een waardevast pensioen van € 10.000 heeft op 65-jarige leeftijd een vermogenswaarde van zo’n € 130.000 netto.

De omkeerregel pensioenen maakt dat de pensioenpremie van het belastbaar inkomen tegen ca 52% mag worden afgetrokken en t.z.t. bij uitbetaling tegen gemiddeld 35% wordt belast. [5] De genoemde cijfers zijn CPB-cijfers en moeten dus wel kloppen, hoewel het werkgeversdeel van de pensioenpremie veelal tegen 25% vennootschapsbelasting zal worden afgetrokken. Alleen als dat werkgeversdeel de werknemer toekomt, wat lang niet altijd het geval is, geldt het 52% tarief. Omdat de regering Rutte 2 de overheidsfinanciën volgens vriend en vijand zo goed op orde heeft gebracht is het goed om even na te gaan wat dit omkeergeintje de overheid in de periode 2013-2016 zo al gekost heeft aan belastingen en premies. We doen alsof de omkeerregel voor de periode 2013-2016 niet van toepassing is geweest en we dus voor de nieuwe pensioenpremies en de rendementen het stelsel afschaffen.

Tabel 4 Belastingderving en uitstel 2013-2016

240_2

(1) In totaal moesten de huidige belastingbetalers dus in de periode 2013-2016 ca € 193 meer belasting op tafel leggen om de begroting in evenwicht te houden.

(2) De pensioenpremie inclusief derde pijler is ontleend aan [4]. De VRH-vrijstelling is berekend over het pensioenvermogen na aftrek 35% belastingclaim van de staat, waarbij de VRH ook het vermogen vermindert. Het pensioenvermogen eind 2016 bedraagt het pensioenvermogen per 30/6/2016 + 2%. Het uitstel kost dus 35% van € 393 of € 137 mld. aan belasting. De belastingderving kost daar en boven € 55 mld.

Het huidige pensioenstelsel verstoort de overheidshuishouding en heeft een sterk negatief effect op het besteedbaar inkomen van de burgers. Dat effect wordt met name veroorzaakt door:

(a) Onnodig hoge pensioengrondslag door fiscale facilitering en verplichte winkelnering, nog eens versterkt door HRA (geringe neiging tot aflossen = vorm pensioensparen) ;

(b) Extra belastingheffing doordat de lagere belastingopbrengst pensioenstelsel moet worden aangevuld.

De omkeerregel pensioenen kan eenvoudig worden afgeschaft door een voorheffing van 30% in te voeren op alle mutaties in het pensioenvermogen bij het pensioenlichaam en die voorheffing te verrekenen bij uitbetaling, vergelijkbaar met de dividendbelasting. Per 1/1/2017 levert dit ca € 500 mld. op. De progressie bij uitkering blijft zo gehandhaafd. Een gelijke behandeling van alle vermogens brengt wel een VRH op de pensioenvermogens met zich mee, maar verlaagt natuurlijk wel de pensioenuitkeringen. De vermogensvrijstelling moet dan dus wel flink omhoog en de heffing is pas mogelijk als de pensioenvermogens per deelnemer zijn verbijzonderd.

§4 Een duik in het verleden

Zo goed of eerder zo kwaad als dat gaat zullen we ook een duik in het verleden nemen. We gaan daarbij terug tot 1987. Dat gaat slecht omdat ons CBS een bloedhekel heeft aan doorlopende cijferreeksen in Statline en ook niet erg behulpzaam is om deze informatie toegankelijk te maken. Statline is daarmee de 21e eeuwse internetversie van een doolhof.

We hebben de volgende informatie bij elkaar gescharreld aan de hand van DNB en CBS statistieken [10]. Aan de hand van deze opstelling is de volgende samenvatting te maken:

Tabel 5 Samenvatting bepaling pensioenvermogen 20001 – 2016K2

(click op tabel of Ctrl+ om te vergroten)

240_800

(1) De gegevens voor de jaren 2006-2016K3 zijn eerder in de tabel 1 opgenomen.

(2) De derde pensioenpijler is herleid op basis van de eerder genoemde ratio 5/45 van het pensioenvermogen van de tweede pijler exclusief algemene reserve pensioenfondsen. Dit is uit pure armoede omdat betere gegevens ontbreken. Gegeven het cijfer van Knot voor 2012 van € 181 mld. lijkt dat cijfer conservatief.

Aan de hand van deze gegevens kunnen we een aantal grafieken opstellen:

Grafiek 4.1. Pensioenvermogen eind van het jaar 1987-2016K2

240_901

(1) De toename van het pensioenvermogen bedroeg voor de periode 1988-2016K2 8,1 % per jaar. In die zelfde periode groeide het bbp, exclusief de stelselwijziging in 1995, met 4% per jaar.

Grafiek 4.2 Dekkingsgraad pensioenfondsen

240_902

(1) Uit de grafiek valt volgens sommige zelfbenoemde jongere pensioendeskundigen af te lezen dat de ouderen in het verleden veel te weinig premie zouden hebben betaald.

Grafiek 4.3 Pensioenpremie 1987 – 2015 in relatie bbp

240_903

(1) De relatief forse toename van de pensioenpremie (6,3% per jaar) heeft natuurlijk zijn tol geëist voor het besteedbaar inkomen en Rijk’s schatkist. De staat liet in de periode 1988 – 2016K2 ruwweg € 244 mld. (52%) aan belastingen over de pensioenpremie liggen, waarvan € 8o mld. (17%) aan permanente belastingderving. Daarnaast stelde de schatkist € 289 mld. (35%) aan belasting langdurig uit door overige toenames (voornamelijk rendement) van het pensioenvermogen. De niet pensioendeelnemers betaalden daar in die periode dus fors aan mee (totaal derving en uitstel € 533 mld.). De omkeerregel pensioenen is dus een uiterst dure Nederlandse hobby.

§5 Vergelijking met het buitenland [6]

oecd-2015-stand-2013

Op basis van de 2015 publicatie van de 2013 OECD-cijfers kunnen we dus concluderen dat Nederland relatief een van de grootste pensioenreserves heeft. Het is alleen jammer dat deze cijfers bij de toetsing aan het Europese Stabliteitspact onder tafel verdwijnen. Dit klemt te meer daar we ook nog de ambtenarenpensioenen hebben afgefinancierd, daar moet je in het buitenland eens om komen:

240_9

 ___________________

Laatst bijgewerkt 9 december 2016

[1] DNB, https://www.statistics.dnb.nl/financieele-instellingen/pensioenfondsen/macro-economische-statistiek-pensioenfondsen/index.jsp

DNB, Verzekeringsmaatschappijen, “Balans van verzekeringsinstellingen” , T7.1 Jaar/Kwartaal (XLS), https://www.statistics.dnb.nl/financieele-instellingen/verzekeraars/macro-economische-statistiek-verzekeraars/index.jsp

DNB T8.4 t/m 2014:

http://www.dnb.nl/statistiek/statistieken-dnb/financiele-instellingen/pensioenfondsen/toezichtgegevens-pensioenfondsen/index.jsp

[2] http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=82594NED&D1=44-45&D2=0-3,8,13,18,23,28,33,38,43,48,53,58,63,68,73,78,83,88-90&HDR=G1&STB=T&VW=T

http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=7118shfo&D1=2,8-10,12-13,25-26,28&D2=0&D3=a&HDR=G1,G2&STB=T&VW=T

[3] Pensioenvermogen CBS vs DNB en vs het CBS zlef die kennelijk niet weet of zij van voren of achteren leeft:

Deze statistiek is per 1/1/2016 gestaakt door DNB. De verschillen met de CBS-cijfers zijn als volgt:

240_3

http://www.dnb.nl/statistiek/statistieken-dnb/huishoudens/index.jsp

Onze Nationale Boekhouder komt ook nog met de volgende pensioenlullepot:

“Pensioenfondsen moeten sinds de crisis dus veel grotere vermogens aanhouden om aan de toekomstige verplichtingen te kunnen blijven voldoen. Het vermogen van pensioenfondsen en verzekeraars, die ook een deel van het pensioenvermogen beheren, steeg dus tussen eind 2008 en september 2015 met ruim 615 miljard euro naar € 1,7 biljoen.” 

We vatten de keuzes voor de hoogte van het pensioenvermogen even samen:

240_10

Met een pensioenvermogen van € 1.700 mld. is de belastingclaim ca 595 mld. Die € 1.700 is kennelijk een waardering door het CBS van de pensioenaanspraken, een soort different pensionreserves for different purposes. 

Het CBS heeft de huishoudvermogensstatistiek inzake pensioenen van DNB overgenomen, vooralsnog lijkt dat geen verbetering, DNB had tenminste nog enige consistentie in het cijfermateriaal. Het gaat tenslotte ook maar om de postzegelkas. Het CBS moet dus eerst maar eens de zaken op een rijtje zetten en zijn publicaties consistent maken.

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/08/nationaal-vermogen-gestegen-door-grotere-pensioenpot

[4] Het pensioenvermogen derde pensioenpijler is in Nederland een goed bewaard geheim.

Het CBS stelt dat:

Van de totale pensioenaanspraken in 2005 zit de helft in de eerste pijler1), 45 procent in de tweede en 5 procent in de derde.

https://www.cbs.nl/nr/rdonlyres/40a155e9-15e5-469b-95fe-f504a904c1d7/0/2008p19p155art.pdf , blz 198.

en nog eens bevestigd in:

https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2010/45/pensioenaanspraken-geld-van-nu-voor-later

Op die wat oude basis (2010) kom ik tot een ratio van 5/45.

Voor 2012 hebben we nog de volgende informatie:

De heer Knot kwam voor 2012 in totaal op 212% bbp, het geen ca 181 mld. voor de derde pijler overlaat. Dat is dus € 42 mld. hoger dan de 5/45 regel.

Klaas Knot, “De spaarzin en schuldenlast van de Familie NL”, http://www.dnb.nl/binaries/Speech%20afscheid%20Jan%20Hommen_tcm46-297055.pdf

Leen Preesman, “”, Onduidelijkheid over herkomst 300 miljard pensioenvermogen”, http://nederland.ipe.com/nederland-guest/onduidelijkheid-over-herkomst-300-miljard-nederlands-pensioenvermogen_58530.php#.UogKw8RWxcZ

Klaas Knot, “Stilstand op een hoog niveau”, http://www.dnb.nl/binaries/speech%20Klaas%20Knot%20-%20Stilstand%20%20op%20een%20hoog%20niveau_tcm46-297988.pdf , blz 5.

[5] https://basjacobs.wordpress.com/2014/05/31/pensioenen-worden-gesubsidieerd-met-17-cent-per-gespaarde-euro/

[6] http://www.oecd.org/publications/oecd-pensions-at-a-glance-19991363.htm

[7] Bernard van Praag, Henk Hemmers, “Nederlandse pensioentoezichthouder is te voorzichtig in berekening dekkingsgraad”, Me Judice, 8 september 2016,

http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/nederlandse-pensioentoezichthouder-is-te-voorzichtig-in-berekening-dekkingsgraad

of uitgebreider:

http://www.mejudice.nl/docs/default-source/bronmaterialen/rapport-rentetermijnstuctuur.pdf

Met wel erg grote stappen snel thuis is het effect:

“Gegeven de huidige door DNB voorgeschreven rekenrente van 1% tot 1,3% zou dit leiden tot een verhoging van de dekkingsgraad met ca. (4%-1,3)* 12 procentpunten. Bij een huidige dekkingsgraad van ca. 100% zou dit leiden tot een verhoging met ca. 30% tot 35% procentpunten.”

[8] https://fd.nl/economie-politiek/1167205/dijsselbloem-hekelt-begrotingsregels-eu

[9] https://www.rijksoverheid.nl/regering/inhoud/bewindspersonen/eric-wiebes/documenten/brieven/2016/10/25/nota-naar-aanleiding-van-het-verslag

[10]  Bepaling pensioenvermogen 2001-2016

Aan de hand van de statistieken [1]  is de volgende opstelling gemaakt:

(click op tabel of Ctrl+ om te vergroten)

240_900

De gegevens zijn niet compleet: de derde pensioenpijler onbreekt geheel, en ook de gegevens van de verzekeringsmaatschappijen zijn slechts beperkt beschikbaar. Deze gegevens zijn door mij voor 2006 en 2007 geschat.

 

Advertisements

From → 0. Permanent

3 reacties
  1. Dhr JC Kortekaas permalink

    Het was zuiver toeval.

    8 september verscheen het artikel in Me Judice.
    9 september stond ik op tegen Jort Kelder en zijn DNB-assenstelsel, waarmee hij de pensioenbestuurders frivool geselde.

    Eerder dit jaar was ik bij Bernard thuis, maar ik las zijn artikel pas na 9 september.
    Het had mijn inbreng in Het Spant niet veranderd.
    Zwitserland heeft Calvijn voortgebracht.
    Nederland gelooft niet meer in God, maar Calvijn regeert.

    En een VEV van 30%(dood geld) voor het ABP en de andere fondsen,
    En een rekenrendement van 1% in plaats van het 7%-gemiddelde tijdens de crisisjaren.
    Te veel Calvijn, te veel doemdenken.

    Het gezwel ettert door. Al het vermogen komt terecht via de omkeerregel in het grote Geldpakhuis, waar elk jaar 40 miljard premie in verdwijnt, 35 miljard wordt uitgekeerd en 100 miljard wordt verdiend met beleggen.

    Daar maakt Cees Grimbergen dan weer documentaires over.

    Zwarte Zwanen zijn beesten die echt bestaan en al het geld uit de samenleving zuigen.

    Amos W Steinhacker, bovenste bovenbaas, is anno 2016 toezichthouder op de pensioenfondsen van de Bovenste Tien. Secretaris Steenbreek legt Rommeldam uit dat de situatie somber is. Hij wordt daarvoor betaald. “Uit het hoofd” en “Noem me geen meneer!” aldus AWS.

  2. Geachte meneer Kortekaas

    Ik kan u dan ook het artikel van Van Praag en Hemmers op Mejudice van harte aanbevelen. De heren maken gehakt van het hele FTK en het sinds 2006 gevoerde beleid.

  3. Dhr JC Kortekaas permalink

    Afgelopen vrijdag in het jaarlijkse pensioenseminar van DNB in Het Spant zette dagleider Jort Kelder zijn kapiteinspet op en geselde de pensioenbestuurders met de DNB-dekkingsgraad-grafieken. “Houd Koers” was het dagthema.

    Een man stond op en stelde dat het assenstelsel niet klopt. Jort geloofde het niet maar de zaal beaamde de ingreep.

    Sinds de crisis groeien de pensioenvermogens met 100 miljard gemiddeld per jaar.
    Miljonairs worden afgerekend in dit land op 4% rendement, in 2017 zelfs op 5,55%.
    Miljardairs(pensioenfondsen) op een rekenrente van onder de 1%.
    DNB rekent de pensioenfondsen arm.

    Later op de dag stelde DNB nog wel dat in een nieuw pensioenstelsel een VEV van 30%(500 miljard dood geld) wel wat minder kan.

    Omdat het pensioenstelsel voorlopig niet verder wordt aangepakt groeit het pensioenfondsgeldgezwel gewoon door. Het geluksdubbeltje van de omkeerregel is de drijvende kracht. We werken 1 dag per week voor ons pensioen en het gemiddeld rendement is geen 1%(DNB) maar 7%.

    De Zwitsers hebben Calvijn gebaard, maar Nederland is zijn grootste fan.

    De Zwarte Zwanen van de filmende Cees Grimbergen zijn Zwarte Wanen geworden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: