Skip to content

De “beschouwing” van het CPB

12 maart 2016

_______________________________________________

Het CPB heeft om onduidelijke redenen gemeend een beschouwing aan de Raming CEP 2016 te moeten toevoegen, in het bijzonder over de intergenerationele verdeling van de kosten eigen woning en pensioenen. [1; blz 14-18] Onduidelijk is op wiens verzoek die beschouwing geschreven is en welke politieke motieven tot deze publicatie aanleiding hebben gegeven. In Z24 is een artikel verschenen dat aangeeft wat de de betekenis van de overgang van het huis naar box 3 betekent. Ik ga niet in detail op deze berekeningen in, maar verwijs naar noot [2].

Alle reden dus om aan deze problematiek enige aandacht te besteden.

Het CPB geeft aan het eind aan dat het onderwerp zich niet leent voor een achternamiddag, misschien wel om een begin te maken in een nieuw regeerakkoord, dat dan natuurlijk weer door het CPB wordt doorgerekend. Het CPB is misschien inmiddels vergeten hoe het in elkaar geflanste (b.v. zorgpremie) regeerakkoord Rutte- Samsom / Kamp-Bos tot stand kwam. Overigens kan de CPB-beschouwing ook niet meer dan een achternamiddag hebben gekost.

Een ouderwetse staatscommissie lijkt mij een betere aanpak om de gesignaleerde problematiek aan te pakken. De huidige CPB-notitie zal daarbij nauwelijks een rol spelen.

_______________________________________________

§1 Inleiding.

“De overheid heeft een flinke invloed op de wijze waarop wij ons inkomen over de levensloop kunnen spenderen. Dit beleid is vanuit oprechte paternalistische motieven gestart; mensen zijn kortzichtig en sommige vraagstukken zijn gewoon te ingewikkeld voor de niet-specialist.” [1, blz 18]

Omdat het met name over het eigen huis en de pensioenproblematiek gaat lijkt het mij relevanter om de douceurtjes die de Upper Middle Class ten goed komen eerst even op een rijtje te zetten. Dat ze vooral de oudere generatie bevoordelen zal daar ook wel iets mee te maken hebben, tenslotte hoopt het vermogen zich daar op. Mogelijk dat het CPB dit aanduidt met paternalistisch, ik zou het eerder naar je zelf toerekenen willen noemen.

Ca 23% van het vermogen is onderhevig aan de vermogensrendementsheffing., hiervan is dan nog eens 30% vrijgesteld zodat 16% van het vermogen huishoudens groot € 2.021 mld. (2013) wordt belast in box 3. Daarnaast wordt 2% belast als ondernemersinkomen in box 1 en 8% incidenteel “belast” in box 2 als aanmerkelijk belang inkomen. Grote bleeders in de vermogensbelasting opbrengst zijn het onbelaste pensioenvermogen (35%) en het HRA-infuus van de eigen woning (18%) [bron]

Pensioenen

(1) Tot voor kort werd 41% van de pensioenpremie afgetrokken door ca 7-8% van de bevolking tegen 52% belastingaftrek. Door de aftopping van € 100.000 zal dat thans minder zijn.

(2) Het pensioenvermogen (netto na aftrek belastingclaim van 35% eind Q4 2015 € 890 mld.) is vrijgesteld van 1,2% vermogensrendementsheffing (€ 10,7 mld.) Voor de topgroep in (1) is dat dus ca € 4,4 mld. per jaar. Daarbij is de derde pensioenpijler (b.v. pensioenen in eigen beheer AB-aandeelhouder) dan nog niet meegenomen. De commissie Van Weeghel wees destijds al op het oneigenlijke karakter van het pensioensparen voor de hoge inkomens. (vermogensvorming) Uiteraard gaat een VRH-heffing op pensioenvermogen voor 65% ten laste van de toekomstige pensioenuitkering en voor 35% ten laste van de belastingclaim op dat pensioenvermogen. Of dat wenselijk is onder de huidige kritieke pensioensituatie is de vraag, maar het leidt in elk geval wel tot een doelmatige gelijke behandeling van alle vermogenscomponenten.

Voor de VRH op pensioenen is het natuurlijk noodzakelijk om het pensioenvermogen naar pensioendeelnemer te verbijzonderen. Het CPB loopt met een grote boog om deze problematiek, een van de grootste makke in het huidige pensioensysteem, heen. Hiervoor moet u terecht bij Bernard van Praag die hierover behartenswaardige opmerkingen heeft geplaatst. [7]

(3) De pensioenpremie zou normaliter als loon worden belast tegen gemiddeld 52% inclusief sociale lasten. Bij de latere pensioenuitkering wordt gemiddeld 35% ingehouden. Op elke gestorte euro pensioenpremie verliest de staat dus € 0,17. Jaarlijks bedraagt de pensioenpremie inclusief derde pijler ca € 45 mld. en bedraagt de permanente belastingderving dus € 7,6 mld., praktisch de rente op de overheidsschuld. (€ 7,8 mld.)

(4) Door de doorsneepremie problematiek komen de fondsen momenteel uit dien hoofde ca € 100 mld. tekort. Dat is ca 10% van de pensioenreserves. Omdat dat tekort een verdeling betreft tussen de actieve deelnemers, moet je dit bedrag relateren aan ± de helft van de pensioenreserves. (De gepensioneerden “bezitten” ± de andere helft)

(5) Door de omkeerregel pensioenen betaalt de huidige generatie bij een sluitende begroting overigens twee keer belasting: één keer bij uitkering van de pensioenen en één keer om het ontstane gat door belastingderving in het lopende jaar van de begroting met aanvullende belasting op te hoesten. De belasting is daarmee onnodig hoog en we houden een staatsschuld aan en hebben een overheidstekort die we beide in feite niet hebben, al liegt mevrouw Laura van Geest, directeur van het CPB ons iets anders voor. Het rendement op de belastingclaim van 35% op het pensioenvermogen verschijnt ook niet in de boeken en dit maakt de betaalde rente op de staatsschuld (2016: € 7,8 mld.) meer dan goed. Politici misbruiken de zogenaamd uit het lood geslagen overheidsfinanciën om hun paradepaardjes te bereiden en “progressieve” hervormingen door te drijven, daarbij gesteund door het CPB.

Eigen huis

(1) De hypotheekrenteaftrek (HRA) leidt er toe dat de staat ca 19,9% (42% belasting) of 21,1% (52% belasting) van de koopprijs van de eigen woning in de schoot van de eigen woning bezitter gooit voor hij eindelijk eigenaar wordt. Hiermee is ook ongeveer aangegeven wat het effect is op de huizenprijzen als de eigen woning faciliteiten worden opgedoekt.

De voordelen betreffen 1) HRA, 2) Wet Hillen en 3) de vrijstelling vermogensrendementsheffing onder bijtelling van het eigen woning forfait. De besparingen zijn contant gemaakt tegen 3% rente op basis van een annuïteitenlening. Voor een niet aflosbare hypotheek is het voordeel hoger. Het VRH-voordeel bestaat uit het aflossen van de hypotheek (=sparen) en de vermogenstoename door waardestijging (incl. inflatie) van het eigen huis. De huurder die spaart betaalt immers gewoon VRH.

(2) Het eigen woning bezit bedraagt 1/1/2014 € 358,8 mld. bestaand uit bruto € 1.043,5 mld. en een hypotheekschuld van € 684,7 mld. Uitgaand van een marktconforme huur die de scheefwoners wordt voorgehouden zou het inkomen uit vermogen 4,5% € 1.043,5 mld. of € 47 mld. bedragen. Daar staat dan voor b.v. 2013 een aftrek voor rente hypotheek van € 33,3 mld. tegenover. Overigens is die 4,5% een aantal jaren geleden door het CPB berekend (5,7%) na door Conijn te zijn gecorrigeerd (4,5%) en geeft deze niet de actuele marktsituatie weer (b.v. rentestand). Gaan we met al die onder water staande hypotheken uit van 3% marktrente dan is de bijtelling € 31,3 mld.

(3) Zou de eigen woning in box 3 terechtkomen dan zou € 4,3 mld. VRH verschuldigd zijn. De wet Hillen vervalt dan (ca € 400 mln. – commissie Don) en ook het eigen woning forfait van ca € 2,9 mld. Uiteraard vervalt dan ook de HRA.

(4) Het bedrag aan kapitaalverzekeringen bedraagt in 2012 ruwweg € 80 mld. Hiervan heeft slechts het onwaarschijlijke lage bedrag van ca € 38 mld. betrekking op de eigen woning volgens het CPB in 2012. Het ligt in lijn dat bij overheveling naar box 3 van het eigen huis, dit soort verzekeringen ook onder box 3 gaan vallen.[2] Ook lijkt het dan logisch alle kapitaalverzekeringen in box 3 onder te brengen met een hogere belastingopbrengst van ca € 1,2 mld over ca € 104 mld. kapitaalverzekeringen eind 2015.

(5) De gemiddelde rente op de hypotheken was medio 2015 zo’n 4,16%. (DNB) Als de hypotheekrente door het zakkenvullersgilde dat wij in het spraakgebruik gemeenlijk banken plegen te noemen nog steeds ca 1% te hoog wordt vastgesteld in vergelijking met het buitenland dan is de renteaftrek van € 33,3 mld. ca € 8,0 mld. te hoog en kost dat de Nederlandse staat ook nog ca € 3,7 mld. belastingderving per jaar. Daar hoor ik het CPB, dat toch zo voor marktwerking is, ook niet meer over.

Voor zowel eigen woning als de pensioenen geldt dat het effect op de hoogte van de toeslagen door de verlaging van het verzamelinkomen niet is meegenomen. Het is natuurlijk van de zotte dat deze posten effect op de toeslagen kunnen hebben.

Onze overheid vat de effecten van de pensioenregeling en en het eigen woning regime in de miljoenenenota 2016 onder inkomsten beperkende maatregelen, geheel volgens het motto van deze site, als volgt samen:

203_1

(a) Jaarlijks ontbreekt een toelichting op de cijfers.

(b) Bij pensioenen wordt de belasting op de pensioenuitkeringen 2016 traditioneel bijgeplust, om het echte effect te verduisteren. Het 17% belastingdervingseffect ontbreekt ook. Die € 10,7 mld. slaat dus nergens op.

(c) Alleen de HRA en het eigen woning forfait bedraagt al € 14,5 mld. en in Caminada’s cijfers heb ik meer vertrouwen. [3] (De hypotheekrente in 2013 bedroeg € 33,3 mld. tegen ca 46% is dat ca € 15,3 mld. )

(d) Om zand in de ogen te strooien is bij pensioenen box 3 zogenaamd wel meegenomen (geen vermogen volgens CBS) en bij de eigen woning (wel vermogen volgens CBS) niet.

Hiermee is het cijfermateriaal, zo goed en zo kwaad als dat gaat, wel zo’n beetje bij elkaar geharkt. We gaan nu kijken wat het CPB ervan gebakken heeft.

§2 De eigen woning en het CPB

(1) Het valt te betreuren dat het CPB zich niet verdiept heeft in de toch zeker net zo schrijnende positie van de vooral jongere lagere inkomenscategorieën die geconfronteerd wordt met forse huurverhogingen om scheefwonen tegen te gaan. Dat scheefwonen is kennelijk bij uitsluiting voorbehouden aan de “hogere inkomenscategorieën”, met een HRA-infuus, waarvoor het CPB zo opkomt [1;14] Die jongeren worden immers ook geconfronteerd met door de HRA opgefokte huizenprijzen (zeker ca 20%) die tot een onnodig hoge huur in de vrije sector leiden, zo die al door de jongere huishoudens te betalen is. Vanaf een huur van € 710,68 per maand ontvangt de huurder geen enkele subsidie terwijl toch het overgrote deel van de huur uit rente bestaat. Artikel 1 van de grondwet wordt hier dan ook met voeten getreden.

(2) Het CPB wil de aflossingsplicht op de hypotheken beperken onder handhaving van de bestaande LTV en LTI. Het tijdpad van de aftrek en daarmee de omvang van de de fiscale subsidie stijgt daarbij niet (?) en ik heb dit voorbeeld dan ook niet in mijn spreadsheet kunnen narekenen. Als de eigenwoning naar box 3 gaat is er helemaal geen reden meer om eisen te stellen aan de aflossing. De hoogte van de hypotheek is dan een kwestie tussen de bank, eigen woning bezitter en DNB-bemoeial als toezichthouder. De executiewaarde van de woning lijkt mij dan een logisch ijkpunt. Mogelijk moet je dan wat meer eigen geld meebrengen. Voor de doelgroep van het CPB is dat geen enkel probleem, we hebben het immers over beter opgeleide en geïnformeerde personen zodat Pa en Ma meestal ook wel wat kunnen schuiven. Daar hebben onze politici immers leuke speeltjes voor bedacht?

(3) In een eerdere bijdrage gaven we een overzicht van een calculatieschema hypotheekrenteaftrek 2016. De gegevens kunnen we gebruiken om het volgende voorstel uit te werken:

  • De HRA wordt volledig afgeschaft;
  • Ook de cliëntelistische Wet Hillen wordt eindelijk opgedoekt;
  • VRH op eigen woning wordt ingevoerd uitgaande van 1,2%. We gaan daarbij niet in op de nieuwe wet en de met de hoogte van het vermogen variërende rendementspercentages. Het eigen huis zal ongetwijfedl zijn eigen rendementspercentage krijgen, dat logischerwijs nauw gekoppeld is aan de feitelijke gemiddelde hypotheekrente. Ook de consequenties voor de erfbelasting worden buiten beschouwing gelaten. Daarnaast zal dan vermoedelijk de vrijstelling in box 3 omhoog gaan.

In de grafiek laten we de nominale bate volgens de oude regeling zien naast de last volgens het voorstel voor het 42% box 1 tarief. Voor de aannames verwijs ik naar de bijdrage Calculatieschema hypotheekrenteaftrek 2016.

203_2

(1) De verschuiving naar “later in de levensloop” is dus voor een relatief eenvoudig huis al zeer aanzienlijk. De percentages hogere last voor 2041 en 2045 worden zinloos.

(2) Als de pensioendeelnemer zijn in de jonge jaren te weinig betaalde pensioenpremie moet gaan inhalen wordt het met de VRH eigen woning toch nog op een houtje bijten.

Ook heeft het CPB nog een suggestie mee om de aflossingsverplichting van een annuïteitenhypotheek de eerste 10 jaar te halveren. In het gegeven voorbeeld van een hypotheek van € 200.000 geeft dat tegen een hypotheekrente van 3% de volgende last inclusief aflossing over de looptijd van de lening:

203_4

(a) Eerlijkheidshalve hebben we ook het plaatje met VRH even meegenomen dat in de CPB-tekst ontbreekt en laten we ook de conseqenties van de uitgestelde aflossing even zien. De afvlakking vanaf 2039 is een gevolg van het “oude” regime onder de wet Hillen. In de VRH-versie is die niet langer van toepassing.

(b) Over de gevolgen voor de schatkist zwijgt het CPB (die was immers neutraal). De nominale hypotheekrenteaftrek stijgt echter met € 11.374 over de looptijd van de lening. Ook de VRH zal minder opbrengen. (voor CPB – zie §2.2 hierboven)

Het effect op de ratio hypotheekschuld/ WOZ-waarde eigen woning van de vertraagde aflossing is marginaal, maar mogelijk denkt DNB daar anders over:

203_5

Het HRA-belastingvoordeel wordt teruggegeven. In welke vorm is aan de politiek. Als dat niet genoeg smeergeld oplevert voor lang over tijd zijnde belastinghervormingen dan weet ik het niet meer. [6]

§3 Pensioenen en het CPB.

(1) Voor “opgeleide en geïnformeerde personen” is de noodzaak van overheidssturing minder. Dat is het CPB, kennelijk onder invloed van de Netspar lobby die graag met het CPB het particuliere initiatief (derde pijler) alle ruimte laat, althans aarzelend van mening.[4] Natuurlijk geen woord over de extra kosten die derde pijler pensioenen met zich meebrengen. [9] De auteur vergeet ook even dat we in Nederland te maken hebben met 7 miljoen woekerpolissen. De slachtoffers komen dan, na eerst de kleine lettertjes niet te hebben gelezen en/of begrepen, huilie-huilie doen bij diezelfde overheid. Ook de media bakken er in hun voorlichting inzake de pensioenproblematiek niet al te veel van. [5]

(2) De actuele dekkingsraad van enkele grote pensioenfondsen is momenteel rond de 90%. Pensioendeelnemers worden momenteel dus verplicht geld te storten in een fonds dat zijn nominale verplichtingen zelfs niet kan nakomen. Wat daar “oprecht paternalistisch”aan is, legt het CPB niet uit. In normaal spraakgebruik is dat autoritair dirigistisch en ook nog eens in strijd met het principe dat “eenieder het recht heeft de goederen die hij rechtmatig heeft verkregen, in eigendom te bezitten, te gebruiken, erover te beschikken en te vermaken”. Is de pensioenplicht bij 0,358% rente op een tienjarige staatslening eigenlijk nog wel houdbaar? Daar had ik de mening van het CPB wel eens over willen horen. In dat geval kun je je geld inderdaad beter geheel in je eigen huis steken, zolang daar nog een hypotheek op rust.

(3) Het CPB betreurt het zeer dat lenen tegen – onzeker toekomstig inkomen lastig is en doet allerlei voorstellen om dit te faciliteren en stelt zich dan ook de vraag met welke (fiscale) maatregelen een verschuiving van consumptiemogelijkheden van ‘oud naar jong’ kan worden bereikt. Een pleidooi voor een intergenerationele neutrale fiscale behandeling had meer voor de hand gelegen, we willen immers de 2008 bankencrisis niet nog een keertje overdoen.

(4) Pensioendeskundigen doen alle moeite om de jongeren uit te leggen dat je jong aan je pensioenopbouw moet beginnen omdat “de inleg van jongeren langer rendeert”, zoals ook het CPB zelf schrijft. Toch wordt voorgesteld om het geld dat normaliter aan pensioen wordt besteed voor 1/3 aan te wenden om de hypotheek af te lossen.

(5) De behandeling van de doorsneepremie problematiek op pagina 16 is ver beneden de maat. Als ik het goed begrijp bepleit het CPB een expropriatie van de rechten van de 44-67 jarige werknemers ten gunste van de jongeren, zonder schadevergoeding. Een greep in de pensioenpot om de hypotheek versneld af te lossen wordt wel heel erg simpel afgedaan en is in elk geval goed voor de schatkist die zijn niet in de boeken verantwoorde belastingclaim van ca 35% voortijdig int. Een goede actuaris weet hier ook wel een slaatje uit te slaan.

(6) Ik mis in het CPB verhaal een schatting van de kosten die de extra bijstandsuitkeringen met zich meebrengen als de “opgeleide en geïnformeerde personen” onder het motto après nous le déluge op zwart zaad komen te zitten. 

(7) Het CPB concentreert zich op de financiële kwetsbaarheid van de privé huishoudens en gaat voorbij aan de financiële kwetsbaarheid van de overheid. De belastingclaim op het pensioenvermogen groot € 472 mld. is een groot financieel risico. Met name de ontwikkeling in 2015 baart daarbij grote zorgen omdat na 31 maart 2015 ca € 38 mld. belastinggeld in het afvoerputje verdween. Hebt u daarover iets gelezen in onze kwaliteitsmedia?

Het CPB geeft aan het eind aan dat het onderwerp zich niet leent voor een achternamiddag, misschien wel om een begin te maken in een nieuw regeerakkoord, dat dan natuurlijk weer door het CPB wordt doorgerekend. Het CPB is misschien inmiddels vergeten hoe het in elkaar geflanste (b.v. zorgpremie) regeerakkoord Rutte- Samsom / Kamp-Bos tot stand kwam. Overigens kan de CPB-beschouwing ook niet meer dan een achternamiddag hebben gekost.

Een ouderwetse staatscommissie lijkt mij een betere aanpak om de gesignaleerde problematiek aan te pakken en daarbij direct beginnen.[8] De huidige CPB-notitie zal daarbij echter nauwelijks een rol spelen. De huidige staatsecretaris sociale zaken is uitsluitend in staat het witte garen zwart te maken en met Weekers was dat al niet beter. Van Wiebes heb ik tot op heden ook nog niets zinnigs gezien.

De ervaring leert dat de verkiezingsprogramma’s van de meeste politieke partijen, zelfs na doorrekening van het CPB, dermate vaag en onuitgewerkt zijn dat niet uit te sluiten valt dat de kiezer voor grote verassingen komt te staan. Voor de hier behandelde belangrijke onderwerpen eigen huis en pensioenen is dat zeker het geval, een democratisch deficit van de eerste orde.

________________

Bijgewerkt 14 maart 2016

[1] http://www.cpb.nl/publicatie/raming-cep-2016

[2] http://www.z24.nl/geld/huis-woning-box-3-vermogen-belasting-623803

Een storende fout in de tekst is dat het belastingpercentage van 38% voor de hoogste tariefgroep eerst in 2041 wordt bereikt en niet in 2028. Het effect van de HRA-maatregelen van Rutte II is dus ook aanzienlijk minder dan Samsom en vele anderen ons willen doen geloven.

Ook gaat de 55-plusser met een hypotheekvrij huis er geen € 3.500 op achteruit zoals klakkeloos van het CPB wordt overgepend [1 ; blz 16 noot 10] maar:

203_3

Of wil het CPB het EWF toch handhaven?, zoals Jasperien van Weerdt met mij terecht niet aanneemt?

[3] http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/de-tragiek-van-gefaalde-ambities-en-gemiste-kansen-rond-belastinghervorming

[4] Die invloed is ook merkbaar in het SER-advies waar Netspar liefst 26x wordt geciteerd.

[5] Zie de eerdere bijdragen P&W en de lege pensioenpot en Het verstand komt met de jaren.

[6] Koen Caminada, “De tragiek van gefaalde ambities en gemiste kansen rond belastinghervorming”, Me Judice, 23 september 2015,

http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/de-tragiek-van-gefaalde-ambities-en-gemiste-kansen-rond-belastinghervorming

[7] Bernard van Praag, “Pensioenkorting ouderen is geen structurele oplossing”, Me Judice, 3 oktober 2012., http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/pensioenkorting-ouderen-is-geen-structurele-oplossing

[8] Bernard van Praag, “Staatscommissie moet Nederlands pensioenstelsel tegen het licht houden”, Me Judice, 15 december 2012, http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/staatscommissie-moet-nederlands-pensioenstelsel-tegen-het-licht-houden

[9] http://www.volkskrant.nl/economie/lagere-kosten-bij-pensioenfondsen~a796744/

Advertenties

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: