Skip to content

Vermogen Nederlanders

17 december 2014

———————————————————————————————————————————————————————————–

Door te lezen kom je er pas echt achter hoeveel je ongelezen kunt laten.[1] Voor 2014 geldt dit in hoge mate voor het boek van Victor Broers over Pikety, dat hier de moeite van het bespreken niet waard is.[2] Lezing van het gratis Wiardi Beckman Pikety dossier geeft aanzienlijk meer cijfermatige informatie, in het bijzonder het artikel van Wiemer Salverda.[3]

In deze bijdrage vatten we traditiegetrouw de gegevens uit een aantal eerdere bijdragen over de vermogens in Nederland voor de 21e eeuw nog eens samen. [4] Allereerst laten we een grove benadering van het vermogensrendement voor de periode 2000-2013 zien. Deze periode wordt gekenmerkt door twee serieuze crisissen: de internet bubble in de zogenaamde New Economy (2000) en de bankencrisis (2008) van een nog veel nieuwere economie. Leve de vooruitgang, zou ik zeggen: de financiële markten zijn inderdaad inmiddels door en door verrot.[5] Onze benchmark is het APB-rendement. Vervolgens gaan we in op de huidige stand van de vermogens en de veelal onderbelichte mishandeling daarvan in ons belastingstelsel, dat de upper middle class in hoge mate bevoordeelt.

_________________________________________________________________________________________________________

§ 1 Rendement vermogen

Private bankers die het rendement van het ABP pensioenfonds niet kunnen evenaren zouden zich en masse bij het UWV dienen te vervoegen en we zullen dit rendement dus als benchmark gebruiken. In de periode 2000-2013 zou men op een vermogen van € 100.000 dan het volgende rendement moeten hebben kunnen maken [6]:

131 samenvatting netto rendement

(1) Corrigeert men het bruto rendement 2000-2013 voor de voor belastingen geschoonde inflatie dan komt dat netto rendement voor vermogensrendementsheffing (VRH) op €80.542 uit of gemiddeld meetkundig 4,3 %. Dat is dus meer dan de 4% vermogensrendementsheffing waarover altijd zo geklaagd wordt.[7]

(2) Ons bbp steeg in dezelfde periode van € 386.193 mln (1999) naar € 602.658 of met 3,2% nominaal per jaar.

Zetten we dit rendement in een grafiek en vergelijken we dit met de ontwikkeling van het bbp en het cao-loon per uur dan ontstaat het volgende beeld.

Gtafiek rendement bbp en cao loon

(1) Dankzij de bezuinigings- en ombuigingsoperaties van Balkenende IV en Rutte I en II om onze zogenaamde staatsschuld te beperken, groeide ons bbp deels als een koeienstaart. Onder die omstandigheden is het niet moeilijk om r>g te houden, zeker daar een groot deel van het vermogen in het buitenland aanwending vindt.

(2) Het rendement (r=5,2%) is in elk geval aanzienlijk groter dan de toename van het gemiddeld CAO-uurloon (2,2%) voor de periode 2000-2013.[8] De voor belastingen geschoonde inflatie inflatie bedroeg in dezelfde periode 1,9%, ongeschoond incl. belastingen 2,2%.

(3) Het rendement in de periode 2000-2013 werd in elk geval positief beïnvloed door de wereldwijde daling van de vennootschapstarieven. Voor Nederland was die daling 10% (2000 – 35%). Dit heeft een positief effect op de aandelenkoersen bij een gelijke P/E ratio van ruim 15% (75/65). De vele fiscale faciliteiten en constructies verhogen dit effect, hoewel het effect bij de AEX-fondsen voornamelijk door buitenlandse fiscale faciliteiten lager uitvalt.

§ 2 Het huishoudvermogen.

Het huishoudvermogen is in deze bijdrage uitvoerig behandeld. Herhaaldelijk worden we echter lastig gevallen door onjuiste en onvolledige informatie zodat ik hier nog maar eens een samenvatting geef. Zoals eerder vermeld zijn de vermogensstatistieken van de Nederlandse huishoudens nogal gebrekkig. en ik geef dan ook hier maar weer mijn beste schatting aan de hand van de statistieken van het CBS-, DNB- en CPB-gegevens weer:

114 Alles op een rijtje

(1) Voor de noodzakelijkerwijs uitgebreide toelichting verwijs is naar deze bijdrage.

(2) Het vermogen aan pensioenen exclusief levensverzekeringen bedroeg eind september 2014 € 1.271 mld. Dit bedrag is als volgt samengesteld:

113 pensioenvermogen

Daar moet dan nog wel een bedrag van zo’n kleine 190 mld. (2012) aan pensioenvermogen bij zoals die door Knot eerder zijn gemeld., zodat het pensioenvermogen globaal op € 1.460 mld. kan worden gesteld. Veelal rekent men (CBS, DNB en CPB) geheel ten onrechte het gehele pensioenvermogen aan de huishoudens toe, terwijl de fiscus toch een claim heeft van zo’n 35% of € 511 mld. Maae ja, dan heb je geen overheidsschuld meer en dat kunnen onze politici niet gebruiken. Ook Victor Broers begaat deze fout, terwijl hij toch met die jaren op het departement van financiën beter zou moeten weten. [2, blz. 99]

Indien we er van uitgaan dat de pensioenpremies onder de omkeeregel pensioenen tegen gemiddeld 46% van de belasting worden afgetrokken (commissie Don) en de uitkeringen tegen 35% gemiddeld (CPB vergrijzingsstudie) worden belast, dan is de overheid over die € 1.460 pensioenvermogen eerst € 672 mld. belasting misgelopen, die toch door de burgers moest worden opgebracht en dus het belastingtarief verhoogden, om vervolgens bij uitbetaling slechts € 511 mld. te ontvangen. De $ 64.000 question is dus wie het verschil ad € 161 mld. in zijn zak zal steken? [zie ook Bas Jacobs noot 14],

Deze vraag laat zich overigens niet door het artikel van Jacobs beantwoorden. De hoge inkomens trekken immers de pensioen- en lijfrente-premies weliswaar tegen het toptarief van 52% af, maar betalen ook dat toptarief bij uitkering. Alleen indien zij in het verleden de premies tegen 60% of zelfs 72% ( de grijze golf dus) hebben afgetrokken genieten zij een IB-belastingvoordeel. De sociale premies spelen voor deze groep geen enkele rol. De aftrek pensioenpremie kostte overigens geen € 17,8 mld  in 2012 (Jacobs), maar  € 20 mld (46% van € 43 mld, inclusief derde pijler). Dat is exclusief de vrijstelling vermogensrendementsheffing die ca  € 9,9 mld. kostte (€ 1.272*0,65*1,2%).[14]  Al dat gemiste belastinggeld van totaal ca €30 mld. moet wel door de huidige belastingbetaler worden opgehoest en verhoogt dus de huidige belastingtarieven onnodig. Effectief wordt door de huidige generatie dus twee keer belasting betaald over het inkomen dat aan pensioenen wordt besteed.  Het Ministerie van Financiën  wil ons in de Miljoenennota 2015 misleidend doen geloven dat de derving voor 2015 slechts € 13,3 mld. zal bedragen. [15]

[3] De huishoud vermogensstatistieken zijn overigens van een bedenkelijke kwaliteit zoals ik in De makke van de CBS-vermogensstatistiek reeds betoogde en heeft dus niet de waarde die hier gewoonlijk door de media en politici aan wordt toegekend.

§ 3 Vermogensverdeling

Het vermogen is zo mogelijk nog schever verdeeld dan de inkomens.

(click op tabel om te vergroten)

P1460 Vermogen naar decielen

(1) Uit de tabel valt af te lezen dat de top 10% vermogens 72,2% van het vermogen bezit en de top 10% inkomens 29,2% van het vermogen. De vermogensverdeling is dus nog veel schever dan de inkomensverdeling. Slechts een derde van de huishoudens in de vermogens-top 10% heeft ook een inkomen in de inkomens top 10%. [3, blz. 57]. Dit zegt overigens meer over de kwaliteit van het cijfermateriaal en het begrippenapparaat dan over de feitelijke verdeling.

(2) Volgens velen wordt dat verschil gemitigeerd door het pensioenvermogen.[9] Aangezien het 10e inkomensdeciel 40% van de pensioenpremie-aftrek voor zijn rekening neemt en de top 30% zelfs 78%, is dit niet zo aannemelijk.[10] Daarbij komt nog dat de echt lage inkomens nauwelijks pensioen opbouwen door de AOW-franchise. Salverda [3, blz 53[ stelt dan ook:

De opbouw van rechten is sterk geconcentreerd bij de topinkomens. In 2012 wordt 45 % van alle door de werkgever betaalde pensioenpremies uitgegeven aan arbeidsinkomens in de top 10 % en 9 % in de top 1 %; voor het werknemersaandeel in de premies zal het niet veel anders zijn. Ten behoeve van de complete onderste helft van de inkomensverdeling wordt niet meer dan 3 % van alle pensioenpremies afgedragen

§ 4 Belastingen op vermogen

De onder economen opgelaaide discussie over de vraag of r inderdaad groter dan g is, leidt de aandacht af van de gebrekkige belastingheffing op vermogen, die toch de belangrijkste oorzaak van de veelal onbelaste vermogenstoename is. Het Nederlandse systeem is dan wel niet zo rot als het Amerikaanse, waarbij Warren Buffet $6,938,744 inkomstenbelasting betaalde over $39.877.839 belastbaar inkomen, toch valt er nog veel te verbeteren.[11] Het cliëntelisme, waarbij de Nederlandse politici over het algemeen goed voor de belangen van de hogere middenklasse opkomen waartoe zij zelf behoren, maakt dat wij voorlopig weinig van die politici kunnen verwachten.

Eerder schreven we:

De vermogensrendementsheffing (“VRH”) wordt geheven over bepaalde vermogenscomponenten per 1 januari van het jaar tegen een forfaitair tarief van 1,2%. (30% van 4% van dat vermogen na aftrek van vrijstellingen). Er wordt geen VRH geheven over ondernememingsvermogen w.o. aanmerkelijk belang, de eigen woning en de daarop rustende hypotheek en pensioenreserves. Deze posten maakten in 2011 tezamen 74% van het vermogen van particuliere huishoudens uit (€ 1.440 mld.) , zodat slechts 26% van het vermogen onder de VRH valt (€ 504 mld.). Roerende zaken zoals auto’s, boten, persoonlijke sieraden en kunstvoorwerpen voor eigen gebruik zijn vrijgesteld. Ongeveer 2 miljoen huishoudens hebben een vermogen dat boven de heffingsvrijstelling uitkomt.

De volgende anomalieën kunnen inzake de belasting op vermogen in Nederland worden aangegeven:

(a) De forfaitaire 30% van 4% VRH leidt voor de lage inkomens (spaargeld) tot een te hoge belasting en voor de grote vermogens tot een te lage belasting. Heffing op basis van het werkelijk rendement ligt aanzienlijk meer voor de hand bij de huidige stand van de automatisering.

(b) Het eigenwoningforfait van ruwweg 0,7% is veel te laag.[12] De huurder betaalt een marktconforme huur als hij 4,5% van de WOZ-waarde betaalt. Niet in te zien is waarom dit percentage niet gehanteerd wordt om het woongenot te belasten, nu de HRA bijna ongemoeid blijft.

(c) De Wet Hillen maakt dat geen eigen woningforfait hoeft te worden bijgeteld bij een kleine hypotheekschuld. Met de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld is volgens de miljoennota 2015 een bedrag van €451 mln. gemoeid. Na eerst ca 25% van de koopprijs van de eigen woning als HRA-infuus te hebben ontvangen is het nog even nagenieten met deze aftrek.

(d) Het rendement op pensioenvermogen is onbelast. 1,2% over het pensioenvermogen exclusief de belastingclaim van de overheid zou € 11,4 mld. opleveren. Zoals de commissie van Weeghel al stelde is “de pensioenopbouw in voorkomende gevallen zodanig groot dat deze niet meer als hoofddoel het bieden van een oudedagsvoorziening heeft, maar dat er veel meer sprake is van vermogensopbouw.”

(e) Het aanmerkelijk belang {AB} vermogen wordt te laag belast. De commissie van de VVD-bankier Van Dijkhuizen II komt al op een meeropbrengst van ca € 850 mln. Dat bedrag is gering t.o.v. de benadering van Frederik in zijn zeer lezenswaardige bijdrage in Follow the Money waarnaar ik gemakshalve verder verwijs. [13] Ook Salverda wijst op de merkwaardige fluctuaties in het AB-inkomen in de tijd. [3, blz. 56].

Een samenvatting van de belastingeffecten voor 2011 is met toelichting in deze bijdrage opgenomen.

________________

[1] Citaat van Wilhelm Raabe (1831-1910) geciteerd in de Literaire poezenkalender 2015 . (“Erst durch das Lesen lernt man, wieviel man ungelesen lassen kann.”)

[2] Victor Broers, Thomas Piketty’s Kapitaal – Samengevat in Nederlands perspectief, Amsterdam, 2014.

[3] http://www.wbs.nl/system/files/pikettys_r_is_groter_dan_g_sd_03_2014.pdf en daarin het artikel van Wiemer Salverda, De cijfers ongelijkheid ook in Nederland.

Voor wie geïnteresseerd is in de inkomensverdeling in Nederland geeft deze site over het GINI-project nuttige informatie: http://www.gini-research.org/articles/contact

[4] In het bijzonder de volgende bijdragen – zie ook index:

129 Miljoenennota 2015 en vermogens huishoudens on 27 september 2014
123 De makke van de CBS vermogensstatistiek on 29 mei 2014
118 1.3 Belasting box 3 per deciel 2011 on 14 mei 2014
117 1.4 Belasting per deciel – eigen woning 2011 on 14 mei 2014
116 1.5 Inkomensdecielen en belastingen 2011 – pensioenen on 14 mei 2014
114 Vermogen huishoudens – wie het weet mag het zeggen on 15 april 2014
112  2 april 2014113 Teulings’ speelbal on 2 april 2014 (n.a.v. column NRC)
112 Pensioenfondsen 2013 on 2 april 2014
100 Mogen wij de echte pensioenreserve cijfers weten? op 17 november 2013 ( n.a.v. de redes van Knot in Washington en bij afscheid Hommen)
94 Crisisheffing topinkomens op 28 oktober 2013
93 Inkomensongelijkheid 2012 op 22 oktober 2013
69 Vermogensrendementsheffing II – Van Dijkhuizen op 15 juli 2013
 
[5] http://www.ftm.nl/column/bankiers-fantasieloze-believers-met-grote-ego-s/

[6] De berekening is als volgt:

131 Berekening netto rendement

Zoals Johan Cruijff stelt, heeft elk nadeel zijn voordeel. Door het lagere vermogen door afroming VRH is het vermogensverlies in 2008 ook lager en slaat het rendementsverlies VRH om in een voordeel.

Voor het ABP-rendement zie http://www.abp.nl/over-abp/resultaten/rendementen/overzicht-beleggingsrendement.asp , het meetkundig gemiddelde laat zich dan voor de periode 2000-2013 berekenen op 5,2%.

[7] De commissie Van DijkhuizenII gebruikt het lage rendement op sparen als argument om de VRH te verlagen tot 2,4% van het bruto inkomen uit vermogen. Het is duidelijk dat dit voor de grote vermogens niet opgaat.

[8] http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLNL&PA=70640ned&D1=3,10&D2=a&D3=0&D4=0&D5=(l-25)-l&HD=080401-1701&HDR=T,G3,G1&STB=G2,G4

[9] Broers citeert instemmend het volgende artikel:

NRC, Roel Beetsma, Raymond Gradus , “Valt mee, die ongelijkheid in inkomen en vermogen”. http://digitaleeditie.nrc.nl/losseverkoop/NH/2014/5/20140625___/1_16/article2.html

“ Bovendien kiest de WRR ervoor om het pensioenvermogen van ongeveer 1.000 miljard euro niet mee te nemen. Omdat het pensioenvermogen gelinkt is aan het pensioengevend salaris en in menige pensioenregeling afgetopt is, is deze vermogenspost veel minder ongelijk verdeeld dan andere vermogensbestanddelen. Het pensioenvermogen moet dus voor een zeer groot deel worden toegerekend aan de midden- en lagere inkomens. Opvallend is dat de WRR wel een Gini-coefficiënt berekent voor de gemeten vermogensverdeling, maar niet corrigeert voor de belastingdruk op vermogens.

[10] In een eerdere bijdrage schreef ik n.a.v. noot 9:

Uiteraard was dit een “wetenschappelijk” artikel en dat artikel had niets met CDA-politiek te maken. Alhoewel waar had ik dat pleidooi voor een kleinere overheid eerder gelezen?: https://www.cda.nl/wi/actueel/toon/opinieartikel-roel-beetsma-en-raymond-gradus/ We zagen eerder al dat dat belastingpercentage op het vermogen slechts 0,35% was.

N.a.v hun artikel schreef ik het volgende naar de NRC als ongepubliceerde lezersbrief:

“De heren Beetsma en Gradus stellen het pensioenvermogen op € 1.000 terwijl dat eind 2013 ca € 1.300 mld. bedraagt. De echte cijfers van die pensioenreserves zijn nauwelijks bekend en we hebben aan Knot te danken dat we eindelijk weten dat die eind 2012 212% bbp of € 1,271 mld. bedroegen. De derde pijler pensioenreserves groot ca € 182 mld waren tot zijn redes een black box en die pensioenpremie wordt echt niet door werknemers opgehoest. Netto moet van al die pensioenreserves natuurlijk nog de latente belastingclaim van de staat van ca 35% vanaf, als we het echte vermogen van de huishoudens willen weten, iets wat CBS, DNB en CPB systematisch nalaten. Die 35% is overigens wel € 455 mld., meer dan de hele overheidsschuld, die we dus , maar dit terzijde, eigenlijk niet hebben. Dat die “pensioenreserves veel minder ongelijk verdeeld zijn dan de overige vermogensbestanddelen”, zoals de heren stellen vraagt toch om enige onderbouwing. Als je weet dat ca 41 procent van de pensioenpremies wordt afgetrokken tegen een tarief van 52 procent en dat slechts 8% van de bevolking dat tarief betaalt dan kun je dat zeer sterk betwijfelen. Als je ook nog weet dat de € 43,3 mld. pensioenpremie (inclusief derde pijler) tegen een belastingtarief van 46% gemiddeld wordt afgetrokken wordt de twijfel nog groter. Hiervan neemt het 10e inkomensdeciel 40% voor zijn rekening en de top 30% zelfs 78%. Als de heren zo goed weten wat de werkelijke vermogensverdeling pensioenvermogen cijfers zijn laat ze die dan eens per inkomens- en vermogensdeciel publiceren, dan kunnen het CBS, DNB, en CPB ook eindelijk het juiste cijfermateriaal opleveren.”

Die brief neem ik deze bij deze maar op. “De redactie Opinie ontvangt per week gemiddeld 150 brieven, daarvan kunnen er hooguit 30 worden geplaatst. We moeten daarom streng selecteren. Onze voorkeur is uitgegaan naar andere brieven.”

Dat de NRC gemiddeld 150 brieven krijgt hoeft niet te verbazen. Trouwe lezers van dit blog weten dat soms de grootst mogelijke economische onzin in dat blad geplaatst wordt. We roepen even in herinnering: Teulings’ speelbal , Pensioenen en staatsschuld zijn Siamese tweeling en  Tamminga kletst weer eens uit zijn nek. Aan de onzin die mevrouw Marike Stellinga, hoofdredactie NRC  (ex Elsevier), dagelijks ter berde brengt, ben ik zelf maar nooit begonnen. Daar heb je dagwerk aan en dan kom je aan iets anders niet meer toe. [zie ook http://www.huizenmarkt-zeepbel.nl/29-09-2013/marike-stellinga-ziet-het-al-jaren-helemaal-fout/]

[11] http://money.cnn.com/2011/08/15/news/economy/buffett_taxes/index.htm

[12] Voor woningen boven de € 1.040.000 geldt een bijtelling van € 7.350 plus 1,8% van de waarde van de woning boven dat bedrag. De bijtelling van een woning van € 2 mln. is zo € 24. 630 , terwijl het eerste jaar tegen 3,3% interest € 66.000 rente mag worden afgetrokken.

[13] http://www.ftm.nl/exclusive/hoe-nederlandse-rijkaards-belastingbox-denken/

[14] https://basjacobs.wordpress.com/2014/05/31/pensioenen-worden-gesubsidieerd-met-17-cent-per-gespaarde-euro/ De derving vermogensrendementsheffing is overigens over het netto pensioenvermogen, dus exclusief de latente belastingclaim op die pensioenreserves van ca 35%. Een fout die ook door de commissie Van Weeghel gemaakt werd.

[15] Tabel 5.3.1 inkomsten beperkende regelingen:

TABEL 5_2_1 miljoenennota 2015

bron: http://www.rijksbegroting.nl/2015/voorbereiding/miljoenennota,kst199383_6.html

Advertenties

From → 2. Archief

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: