Skip to content

“Fiscalisering” AOW

17 december 2013

_________________________________________________________________

Deze bijdrage haalt oude koeien uit de sloot en borduurt voort op het ESB artikel uit begin 2008 door onderzoekers bij de Algemene Rekenkamer. [2a]. In een uitgebreider document voor een conferentie van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) in 2009 wordt de achtergrondinformatie bij de historische tot stand koming van de regeling nog eens toegelicht.[2b] We zullen bijna vijf jaar na dato eens nagaan of er veel veranderd is aan de destijds geschetste situatie. De AOW is nog steeds een volksverzekering en de premie is al sinds 1999 17,9% van het premieplichtig loon, 0,35% onder het wettelijk maximum van 18,25%. We moeten aannemen dat het de bedoeling is dat de AOW-premie wordt geïnd met het oogmerk om de AOW-uitkeringen te financieren volgens het omslagstelsel.

Uit deze bijdrage blijkt dat het effectieve premiepercentage voor de AOW gemiddeld 9,9% is en dat de rest van de 17,9% premie verdwijnt in het zwarte gat dat belastingen heet. De aanvulling door het rijk heet dan fiscalisering van de AOW door onvoldoende premie-inkomsten. Voor de jaren 2007-2014 wordt in totaal € 131,8 mld. uit de AOW-pot gehaald en wordt er dan weer € 73 mld. in gestopt onder de titel BIKK-bijdragen en rijksbijdragen. Per saldo wordt er dus € 58,8 mld. aan de AOW-pot onttrokken. De bruto-bedragen kun je slechts moeizaam boven tafel krijgen, je moet als overheid tenslotte niet te transparant opereren (zie het motto van deze site). Er is dus niets veranderd sinds de auteurs Helleman, de Jong en Van der Giezen in 2008 het probleem aankaartten en aan de bel trokken.

De bruto AOW premie wordt geïnd door de belastingdienst, die vervolgens gemiddeld 55% van die premie aan de SVB afdraagt. De staat “suppleert” vervolgens 25% van de brutopremie om de “tekorten” aan te zuiveren, zodat 20% van de door de belastingbetaler “betaalde” premie nooit bij het AOW-fonds aankomt. De bruto “betaalde” premie is nog steeds voldoende om de jaarlijkse uitkeringen (80% brutopremie) te betalen en er is dus (voorlopig) geen AOW-tekort, maar een overschot.[maar zie 6]

 

_________________________________________________________________

In 2008 constateerden de onderzoekers van de Algemene Rekenkamer [2a] dat

(1) De financiering uit de schatkist sterk was toegenomen door de onvoorziene gevolgen van de belastingherziening 2001 (heffingskorting);

(2) In 2007 bedroeg het premieplichtig loon € 193,3 mld. Om de uitkeringen 2007 te financieren was toen een AOW percentage van 13,2% nodig. In het AOW fonds kwam slechts 9,4% premie binnen. Dit kwam doordat de uit de hand gelopen heffingskortingen (2001: €24,8 mld.; 2007; € 34,4 mld.) een bres sloegen in de AOW premie zoals die werd afgedragen aan de SVB door de belastingdienst. In 2007 was de bruto heffing € 34,6 mld. AOW premie, de heffingskorting snoepte daar €16,4 mld. vanaf, het rijk gaf 8,4 mld. terug, zodat van de 34,6 mld. AOW- premie slechts € 26, 6 mld. resteerde (zie tabel 1)[4];

(3) De belasting in de eerste schijf is erg laag zodat per saldo bij de toerekening van de heffingskorting de premies volksverzekeringen het meest worden geraakt.

Er zijn overigens nog vrijstellingen die het premie-inkomen beïnvloeden zoals de pensioenpremie door de omkeerregel en niet te vergeten de vermaledijde HRA.

Als je dit een aantal jaren volhoudt moet je niet verbaasd zijn dat de AOW een problematische volksverzekering wordt. Het zelfde geldt overigens voor de ANW en AWBZ , zoals uit het onderstaande staatje blijkt dat aan [2a] is ontleend:

Tabel 1. Het premielek Volksverzekeringen door de heffingskorting 2007

10600 tabel alg rekenkamer artikel esb

(1) Per saldo werd dus in 2007 € 8 mld. uit de AOW-pot gegraaid. In totaal werd 17,7 miljard overgeheveld van de belastingpot naar de Volksverzekeringspot om de € 31,7 mld. heffingskorting te “compenseren”. Omdat we in Nederland niet houden van negatieve inkomstenbelasting moet je dit soort halsbrekende rekentrucjes uithalen. Het toeslagen carrousel is daar ook een fraai voorbeeld van.

(2)Begrijpt u waarom de versleuteling heffingskorting plaats vindt binnen de eerste belastingschijf? Antwoord: dat is goed voor de hoogte van de rijksbijdrage AOW en de BIKK (belastingtarief 2007 – 1e schijf: 2,5%, 2e schijf: 10,25%; volksverzekeringen: 31,15%)

In deze bijdrage zullen we nagaan hoe dit heffingskorting premielek voor de AOW doorwerkt voor de periode 2007-2014. We maken hierbij gebruik van de rapportages in de nota’s van de Sociale Verzekeringsbank. [1] Bij gebrek aan beter is de premie-inkomen grondslag voor de volksverzekeringen ook hieraan ontleend, hoewel dit slechts prognose cijfers zijn. Voorkeur zou het natuurlijk hebben om de cijfers van de definitieve afrekeningen van de nabetalingen te gebruiken.

Het rijk meent dat ze al druk bezig is met het fiscaliseren van de AOW. Zoals zal blijken uit onze opstelling berust dat op een misverstand. Wij rekenen de 17,9% premie die de Nederlanders op hun loonstrookje of belastingaangifte IB aftikken geheel toe aan de AOW. Wat Kamerleden allemaal aan fiscale regelingen bedenken rekenen wij toe aan de belastingopbrengsten. Dat de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om een einde te maken aan het chinees rekenen met de heffingskortingen niet is opgevolgd door de financiële specialisten in de Tweede Kamer moeten ze toch echt zichzelf verwijten. Het onzinnige ouderdomsfonds dat aan dezelfde breinen was ontsproten is gelukkig inmiddels een stille dood gestorven.

Om met de deur in huis te vallen geven we alvast een grafische voorstelling van de uitkomst van onze opstelling:

Grafiek 1 Werkelijke en gepretendeerde overheidsbijdrage aan AOW-pot 

(click op grafiek om te vergroten) 

10610 gRAFIEK RIJKSBIJDRAGE OF EERDER GEBREK DAARAAN

(1) Gepretendeerd: de stippellijnen in de grafiek geven de door de overheid gepretendeerde situatie weer. De groene stippellijn geeft de premieopbrengst weer zoals die door de belastingdienst wordt afgedragen aan het SVB. De rode stippellijn geeft de aalmoes weer die de overheid na naasting van de premie teruggeeft aan het SVB.

(2) Werkelijk (_W): de groene streeplijn toont de door burgers afgedragen premie De rode lijn geeft aan wat de overheid uit de pensioenpot haalt. In de periode 2007-2014 was dat totaal € 58,8 mld. (zie verder tabel 2 en 3). Van een overheidsbijdrage aan de AOW-pot is dus absoluut geen sprake.

(3) Het effect van de vergrijzing is goed te zien door de paarse (werkelijke uitkeringen) en groene lijn (werkelijke premie) in de grafiek te vergelijken. De groene lijn volgt de verhoging van de belastingschijven, de paarse lijn de AOW-indexatie en de toename van het aantal uitkeringstrekkers. Op de SVB site is hierover nadere informatie te vinden.

Tabel 1 Exploitatie-overzicht AOW SVB 2007-2014

10620 svb NOTAS

(1) Deze tabel geeft het officiële plaatje met enige herrubriceringen en samenvoegingen. Cumulatief loopt de hele exploitatierekening bijna glad met een tekort van € 925 mln. De definitieve afrekening loonbelasting ijlt echter twee jaar na en die van de inkomstenbelasting vier jaar (nabetaling premies). In de opstelling zijn de nabetalingen onder premies verantwoord.

(2) De Bijdrage in de Kosten van de Kortingen (BIKK) is een anomalie geïntroduceerd in 2001 door de invoering van heffingskortingen waaraan de Volksverzekeringsfondsen moesten meebetalen.

Interessanter is het echter om te kijken naar de echte AOW-premie en de gederfde premie in relatie tot de exploitatie voor dezelfde periode:

Tabel 2 Exploitatie op basis van 17,9% AOW-premie

10630 op basis van echte premie

(1) Van de 17,9% AOW premie komt dus maar gemiddeld 9,9% bij de SVB aan, terwijl er gemiddeld 14,2% nodig was voor de uitkeringen.

(2) De uitkeringen bedroegen in 2007 13% van de premiegrondslag, in 2014 zal dat oplopen tot 15, 9%, nog steeds 2% minder dan de gepretendeerde AOW-premie.

Vatten we tabel 1 en tabel 2 samen dan ontstaat het volgende beeld, waarbij de weglek van de AOW-premie (€ 58,8 mld.) en het exploitatietekort (€ 0,9 mld.) nog eens worden samengevat:

Tabel 3 Samenvatting exploitatie 2007-2014.

10640 RIJKSBIJDRAGE

(1) De “rijksbijdrage”bedraagt voor de periode 2007-2014 dus minus € 58,8 mld, en had de facto dus het karakter van een onttrekking. Het rijk heeft nog een hele weg te gaan alvorens van een rijksbijdrage kan worden gesproken.

De statistieken van het CBS lopen wat achter door de achterstand bij de belastingdienst [5]. Voor de jaren 2006-2010 is uit onderstaande tabel af te lezen dat 92% van de heffingskorting ten laste van de volksverzekeringspremies wordt gebracht.

Tabel 4 Heffingskorting en allocatie over de fondsen en fiscus 2006 – 2010

10650 cbs HEFFINGSKORTING

(1) Met een dergelijke allocatie van de kosten van een belastingmaatregel is het geen wonder dat de staat miljarden euro’s moet bijplempen om de fondsen weer op niveau te krijgen.

Als het Ministerie van Financiën met het fiscaliseren van de AOW bedoelt dat de premie AOW wordt ingepikt om de belastinggaten te stoppen, heeft het ministerie inderdaad al flink voortgang gemaakt. Op deze wijze wordt gemiddeld 8% van het premieplichtig inkomen voor de AOW genaast. Dit percentage is gelijk aan het cijfer voor 2007 zoals in het artikel [2a] reeds werd vermeld. [maar zie 6]  Omdat in 2014 inmiddels 15,9% nodig is (2007:  13,0%) om de uitkeringen te kunnen betalen, moeten we dus eigenlijk het werkelijke belastingpercentage in de 1e schijf met 2% verhogen en het AOW-premiepercentage overeenkomstig verlagen.

_________________

Laatst bijgewerkt 18 december 2013

[1] Bronnen

Sociale verzekeringsbank:

http://www.svb.nl/int/nl/over_de_svb/onze_prestaties/verantwoording/planning_verslagen/

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2009/05/19/jaarverslag-2008-svb.html

[2a] Janneke Helleman, Gerrit de Jong en Anneke van der Giezen, ” Fiscalisering AOW niet door vergrijzing”,ESBhttp://www.rekenkamer.nl/dsresource?objectid=92556&type=org

 

[2b] Maaike Sol-Bronk en Hasse Vleeming, “ Premies, rijksbijdragen en BIKK. Een literatuurstudie naar de historische ontwikkeling van financiële stromen in de volksverzekeringen”, 2009,http://www.svb.nl/Images/conferentie2009_09113_financieele_stromingen.pdf

[3] Reacties op [2] op web sites

[3a] http://nl.wikipedia.org/wiki/Fiscalisering

[3b] http://www.geachtebelastinginspecteur.nl/AOW-premie-bedrog.html

[3c]http://www.vrijspreker.nl/wp/2011/12/hoe-de-aow-kas-wordt-misbruikt/

[4] Ter vergelijking om wat cijfers te geven van vòòr de belastingherziening 2001: blijkens de miljoenennota 2000 bedroegen de AOW-premie-inkomsten voor 1999 zelfs € 42,4 mld en voor 2000 € 44,0 mld.

[5] De aansluiting tussen de diverse cijferreeks CBS statistieken is altijd een zoekplaatje, ik heb de cijfers maar voor vijf jaar kunnen vinden. Kennelijk is het niet mogelijk voor het CBS om de onderlinge relaties tussen de verschillende statistieken overzichtelijk in een matrix weer te geven. Zelfs in de Eurostat statistieken vind je eenvoudiger je weg.

http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=80840NED&D1=2,6&D2=18-23&D3=0&D4=a&HDR=T,G3&STB=G2,G1&VW=T

[6] Overigens wordt het probleem dat de heffingskorting toch zal moeten worden opgebracht in deze bijdrage niet behandeld. De “betaalde”AOW-premie staat niet voor niets tussen haakjes. Dat is met opzet redelijk demagogisch. Maar zolang de upper middle class onredelijk in de watten wordt gelegd met HRA en de vrijstellingen van grote delen van het vermogen en daarnaast toeslagregelingen niet grondig worden herzien, voel ik mij niet geroepen daar een oplossing voor te vinden. Dan moet het huidige belastingstelsel grondig op de helling. De politiek zou kunnen beginnen met het woord fiscalisering van de AOW voorlopig niet meer in de mond te nemen, zolang de officiële premieopbrengst de uitkeringen voorlopig nog verre overtreft.

Zie voor een redelijk actuele analyse van de situatie:

M.D.A.C. Gielen, S.J. Ottens en D.J. van Vuuren, “Sociale premies als koopkrachtknoppen”,

http://wimdreesstichting.nl/page/downloads/Jaarboek_2012_-_H3.pdf

Advertenties

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: