Skip to content

Genept door de rekenrente

7 oktober 2013

__________________________________________________________________________________________________________________________________________

De discussie over de rekenrente en pensioenen gaat onverminderd door.[1] Nu heb ik geen pensioenvoorziening en heb toch redelijk voor mijn ouderdag gezorgd door vastrentende waarden aan te kopen en daarmee het rendement voor een zeer lange periode te verzekeren, Iets wat pensioenfondsen ook eenvoudig en beter hadden kunnen doen en hier en daar ook gedaan hebben. [5]  Ook dekken pensioenfondsen een deel van het renterisico afzonderlijk af.

Aan de hand van een gestileerd maar wel reëel voorbeeld zal ik aantonen dat de hele discussie over rekenrente natuurlijk zou moeten gaan over het beleggingsbeleid. Tevens laat ik zien hoeveel geld er voor de jongeren aan de strijkstok blijft hangen als indexatie achterwege blijft en niet met een aanzienlijk reëlere rente wordt gerekend.

Als het prudentiële reële rendement dat voor het vaststellen van de premies wordt gebruikt voor het ABP 3,25% bedraagt en de te hanteren rekenrente 2,4% bedraagt, hoeft het geen verbazing te wekken als de pensioendeelnemer zich genept voelt. Het is alsof je bij een bank 3% rente ontvangt, maar bij opname slechts 98% van de ingelegde som terugkrijgt.

__________________________________________________________________________________________________________________________________________

(1) De casus

Op zijn vijfenzestigste ging onze pensionado begin 2007 met pensioen. Zijn pensioen werd in 2007 voor het laatst geïndexeerd en bedraagt € 10.000. Gedurende de periode 2008-2012 heeft geen indexatie plaats gevonden vergelijkbaar met het ABP. De rekenrente daalde van 4.85% in 2007 naar 2,43% eind 2012. Uitgaande van 22 levensjaren (een ruime marge t.o.v. het gemiddelde) kan dus 22 jaar in een uitkering worden voorzien Het komt goed uit dat de staat een 5½ % staatslening 2028 heeft uitstaan en het pensioenfonds heeft dan ook belegd voor nominaal € 159.000 met een koers van 119,40 begin 2007. Deze koers is nog aan de hoge kant, begin 2000 was de koers die  5½ obligatie 88,00% en het fonds heeft dus een deel  tegen deze koers belegd. Daarmee is met deze obligaties de verplichtingen tot en met 2028 afgedekt. De dekkingsgraad bedraagt 1-1-2007 134% cf. het ABP.

Van DNB moet het fonds de rekenrente volgen om zijn pensioenverplichtingen op de balans te waarderen, de relevantie van die rekenrente ontgaat het pensioenfonds echter, tenzij DNB van mening is dat de staat failleert.

(2) Uitwerking 2007-2012

Op grond van deze casus kan het verloop van de verplichtingen en de balanspositie eind 2012 als volgt worden weergegeven op basis van de realisatie:

Tabel 1 Verloop verplichtingen en balanspositie eind 2012

8800 Verloop pensioenverplichting 2007-2012

(1) De aanpassing rekenrente is het effect van de (meestal lagere) rekenrente op de contante waarde van de toekomstige termijnen. De verplichtingen nemen door de irreële rekenrente in de periode 2007-2012 met € 21.174 toe.

(2) De koers van de effecten is de koers op 15 januari van enig jaar of de eerste notering na die datum. Cumulatief is de koerswinst € 33.962. Die koerswinst (agio) verdwijnt echter weer als sneeuw voor de zon omdat de obligaties tot vervaldag worden aangehouden, voor zover zij niet nodig zijn om de pensioenuitkering mogelijk te maken.

(3) We hebben met (1) en (2) dus twee irreële mutaties die elkaar, niet geheel toevallig, deels compenseren, maar nauwelijks bijdragen tot het inzicht van de werkelijk situatie voor deze gestileerde casus.  De rekenrente wordt flink overtroffen door de werkelijke (gegarandeerde) rendementen, de waardestijging is niet reëel omdat de “winst” alleen al door het aanhouden van de obligaties verdampt.

(4) De rentebijboeking pensioenverplichtingen is de bijboeking tegen de geldende rekenrente over het saldo na (1)

(5) Eenvoudigheidshalve is het kleine tekort, ontstaan door het saldo van uitkeringen en ontvangen rente, als negatieve kas aangehouden. In het vervolgtraject zullen we jaarlijks effecten per 15/1 verkopen om het negatieve kassaldo aan te vullen.

(6) Het zou natuurlijk meer inzicht geven als de netto kasstromen (uitkeringen, rente obligatielening en aflossing obligatielening) contant gemaakt werden.

(6) Ik kan het natuurlijk ook niet helpen dat de dekkingsgraad stijgt van 134 naar 164 gedurende 2007-2012 (incl. 2008!) door alleen in vastrentende waarden te beleggen. Maar die stijging mag je natuurlijk van Yvonne Hofs niet meenemen. Tenslotte bieden resultaten uit het verleden geen garantie voor de toekomst. Of misschien toch wel tot 2028?

3. Uitwerking 2013-2028

Laten we eens verder kijken:

Tabel 2 Verloop verplichtingen en balansposities 2012 -2028

(click op tabel om te vergroten)

8800 Verloop pensioenverplichting 2013-2028

(1) Bij de uitwerking hebben we de volgende veronderstellingen gebruikt:

(a) De rekenrente blijft ongewijzigd (2,43%) , zoals de jongeren (kassa!) ons graag willen doen geloven.

(b) Het agio op de staatslening wordt lineair afgebouwd (amortisatie) en de marktrente blijft ongewijzigd. In principe wordt over dit agio renterisico gelopen, er zou zelfs een tussentijds disagio kunnen optreden. Die risico’s kan het fonds uiteraard met kosten (deels) afdekken. Overigens is de ontwikkeling van de marktrente maar deels relevant: er wordt immers maar voor € 39.000 nominaal aan obligaties verkocht over de hele periode.

(2) De ontwikkeling van de dekkingsgraad spreekt voor zich. Los van het langlevenrisico zijn de risico’s ingedekt zodat de € 114.000 eindwaarde kan worden aangewend om de uitkering te verhogen.

Rest de vraag aan Yvonne Hofs wie toch die € 114.119 aan het einde van de rit in zijn zak steekt? Dat zullen toch niet die verwende jongeren zijn?

De vraag in het algemeen is natuurlijk waarom je de gedwongen winkelnering van de pensioenwet opgelegd krijgt. Het helpt natuurlijk dat pensioenreserves zijn vrijgesteld van vermogensrendementsheffing anders kun je per vandaag nog je geld beter onderbrengen bij een deposito van de Rabobank die met een looptijd van 15 jaar 4% rente oplevert. [3] Met als bonus geen gezeur van jongeren dat je ze weer besteelt.

4. De uitkeringsscenario’s

Onder de kerstboom eind 2012 buigt onze opa zich weer eens over zijn pensioenoverzicht en wordt daar niet vrolijk van. Hij is niet zo gelukkig met zijn solidaire prudente generatieneutrale pensioen waarvan ook nog de pretentie wordt opgehouden dat die waardevast is. Hij krijgt eerder het gevoel dat hij nu al in het pak genaaid wordt. Indirect is hij toch eigenaar van 153 5½% obligaties 2028 van nominaal € 1.000. Een dergelijk bezit zou voor 16 jaar volgens Bartjens toch een pensioenuitkering van € 14.624,13 moeten opleveren. Hij pakt zijn laptop er maar weer eens bij en komt tot de volgende opstelling:

Tabel 3 uitkeringsscenario’s 2013-2028

(click op tabel om ter vergroten)

8803 Optie uitkeringen

(1) In werkelijkheid treedt enig renteverlies op omdat je alleen coupures van nominaal € 1.000 kunt verkopen. Ook in dit geval wordt renterisico gelopen als de obligaties beneden nominale waarde zouden gaan noteren. Mocht dat disagio zich voor doen dan moet de uitkering overeenkomstig worden gekort.

(2) Als opa het voor het zeggen had zou hij voor optie I kiezen. Hij realiseert zich dat de koopkracht van de uitkering afneemt, maar meent ook op latere leeftijd minder nodig te hebben. Maar sinds wanneer heb je over je eigen pensioengeld wat te zeggen in Nederland?

(3) Deskundigen vinden dat je met optie II: 2% inflatie en 1% reële welvaartsstijging het beste pensioenstelsel ter wereld hebt. Maar waarom schiet er dan € 51.126 over voor de jongeren en kan opa naar dat geld fluiten? Je moet die parameters conservatief inschatten om niet pot te verteren en dat conservatisme werkt altijd in het voordeel van de jongeren.

(4) Met optie  III is de jaarlijkse stijging dusdanig dat de poet in 2028 op is. Maar waarom mag je zelf niet uitmaken wanneer en hoe je je pensioengeld verdeelt?

(5) In alle drie de opties loopt opa een langlevenrisico, waarmee in de opstelling geen rekening is gehouden..

De hele casus pleit er voor om de pensioenreserves te individualiseren met verzekering van het langlevenrisico, zoals in de vorige bijdrage betoogd werd.

N.B. Het is mij natuurlijk bekend dat bij een dekkingsgraad boven de 135 weer volledig geïndexeerd gaat worden. [4] Helaas lopen de cijfers van het ABP wat achter op deze casus. Met 286 mld. belegd vermogen moet je je geld natuurlijk ook ergens anders wegzetten.
De casus laat echter zien wat er gebeurt als de rendementen nadien aanzienlijk hoger uitvallen dan de rekenrente en daar hoor ik de jongeren en de media nooit over. In de casus kwam die hogere uitkomst niet als een verassing maar was onderdeel van een bewust prudent beleggingsbeleid. Ook hier mag je onder het Financieel Toetsingskader echter geen rekening mee houden, maar moet men als een kip zonder kop de door DNB voorgeschreven rekenrente hanteren voor de verplichtingen.

_________________________________________

Bijgewerkt 9 oktober 2013.

[1] Zie de nabrander met een herhaling van zetten: http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2680/Economie/article/detail/3517939/2013/09/28/Yvonne-Hofs-gaat-nog-een-keer-in-op-de-kritiekpunten-op-haar-pensioenstuk.dhtml en mijn eerdere bijdrage Het verstand komt met de jaren.

(2) Natuurlijk is bovenstaande opstelling te verfijnen voor beheerskosten, beleggingskosten e.d. Ook is met de actuariële verfijningen, waar ik niet voor heb doorgeleerd (o.a. nabestaanden), verder geen rekening gehouden. Met 22 levensjaren na je 65e  als uitgangspunt voor mannen is de berekening zelfs voor Yvonne Hofs aan de conservatieve kant, zoals uit onderstaande grafiek uit de bijdrage Het verstand komt met de jaren , die ik maar even herhaal, blijkt.:

Grafiek Levensverwachting in jaren voor een 65-jarige

8799 Levensverwachting

(3) http://www.rabobank.nl/particulieren/producten/sparen/spaarrente/vaste_rente/ Tot €100.000 valt dit onder het depositogarantiestelsel, een bijkomend probleempje want de andere banken zijn niet zo scheutig.

[4] ABP, http://www.abp.nl/over-abp/resultaten/dekkingsgraad/dekkingsgraad.asp

[5]  https://www.huisartsenpensioen.nl/Overig/Nieuwsbericht.aspx?nieuwsId=4941c08b-8451-48d3-9e62-cfff27cf334c (alleen niet op zondag)

Advertenties

From → 2. Archief

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: