Skip to content

Het datamijnenveld bij de belastingdienst

25 april 2013

_______________________________________________________________________________________________________________________

In deze bijdrage concentreren we ons op de belastingheffing van particuliere huishoudens.  We baseren ons hierbij in belangrijke mate op de twee rapporten van de Abvakabo die onder zijn leden een enquête heeft gehouden om te compenseren voor het gebrek aan communicatie van Staatssecretaris Weekers, die kennelijk net als de directie belastingdienst niet met zijn “ondergeschikten” praat. Ook Kamerleden zijn kennelijk niet bovenmatig geïnteresseerd in het reilen en zeilen van de belastingdienst en reageren uitsluitend op incidenten die in de publiciteit komen.

_______________________________________________________________________________________________________________________

1. Procedure aangifte IB

In de aangifte 2012 worden de volgende gegevens vooraf ingevuld door de belastingdienst [1]:

♦ banksaldi- en spaartegoeden
♦ waarde effectenportefeuilles
♦ leningen en andere schulden
♦ buitenlandse (Belgische en Duitse) pensioenen
♦ premies AOV (Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
♦ buitenlandse spaartegoeden
♦ de naam van degene van wie u een persoonsgebonden budget ontvangt
♦ burgerservicenummer/sofinummer en geboortedatum
♦ naam, burgerservicenummer/sofinummer en geboortedatum van uw echtgenoot of van degene met wie u heel 2012 samenwoonde
♦ de periode dat u getrouwd was of samenwoonde in 2012
♦ naam, burgerservicenummer/sofinummer en geboortedatum van uw kind of kinderen
♦ loon, naam werkgever, arbeidskorting en ingehouden loonheffing
♦ loon Zorgverzekeringswet
♦ pensioen en andere uitkeringen
♦ WOZ-waarde en adres van uw eigen woning en de periode dat deze woning uw hoofdverblijf was
♦ gegevens van uw andere woningen in Nederland, zoals een vakantiehuis
♦ ontvangen studiefinanciering en uw studieperiode
♦ heffingskortingen: jonggehandicaptenkorting, doorwerkbonus, alleenstaandeouderenkorting, levensloopverlofkorting, inkomensafhankelijke combinatiekorting en alleenstaandeouderkorting
♦ ontvangen of betaald bedrag via een voorlopige aanslag inkomstenbelasting
♦ ontvangen of betaald bedrag via een voorlopige aanslag inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet
♦ een deel van de lijfrentepremies
♦ hypotheekgegevens en dividendbelasting

Het zal duidelijk zijn dat de bestandsomvang van van deze collectieve dataset zeer groot is en dat de vervuiling van de individuele bestanden hierin culmineren. De belastingdienst vult deze gegevens alleen in indien voor meer dan 99% zeker is dat ze goed zijn. [2, blz 3] Eigen ervaring leert dat je toch makkelijk in de restcategorie terecht komt en dus de aangifte zelf moet aanvullen. [3]  Weekers vindt dat geen probleem: “Corrigeert de burger het gegeven niet, dan is er voor de belastingdienst geen aanleiding meer om op dat punt nog toezicht uit te oefenen” [2, blz 3]  In elk geval wordt op deze wijze transparant wat de belastingdienst niet weet en zou dat niet sommige mensen ”helpen” bij het invullen van de aangifte? Als je ” uiteindelijk niet wilt  dat achter elke boom een belastinginspecteur staat”, zoals Weekers stelde dan is zo veel vertrouwen geven natuurlijk alvast een goed begin.

2. Relevante instanties.

De belastingdienst ontleent zijn gegevens onder meer aan de volgende instanties:

(a) Gemeentelijke Basis Administratie  ( 16.789.334 inwoners – 29/4/2013)
(b) Jaarlijkse opgaven van financiële instellingen.
(c) Jaarlijkse opgaven werkgevers
(d) Opgaven uitkeringsinstanties (UWV-CAK, SVB en gemeenten voor de bijstandsuitkering)
(d) Het Kadaster.
(e) FIU-Nederland voor melden ongebruikelijke transacties.
(f) Kentekenregistratie rijksdienst wegverkeer. (7 858 712 personenwagens)

Als afstemming, onderhoud en ownership van data niet goed geregeld is zullen de massale bestanden van deze instanties sterk vervuilen en daarmee voor data mining niet erg bruikbaar zijn.

3. Bevindingen Abvakabo

In april 2012 bracht Abvakabo na inventarisatie onder belastingambtenaren het rapport “Miljarden voor het oprapen uit”. [4] Weekers was niet echt onder indruk en stelde dat “de opgetekende signalen zijn heel divers: ze variëren van rijp tot groen, van juist tot onjuist””. [ 2, blz 2]. Staatssecretaris Weekers ging in zijn antwoord met een grote boog om de problemen heen en kwam daar door een lakse Tweede Kamer ook mee weg.[2] In het regeerakkoord Rutte-Samsom  werd 157 mln vrijgemaakt om 700 mln. extra belasting jaarlijks te ontvangen. Weekers is sinds vanaf 14 oktober 2010 Staatssecretaris Financiën en het idee was kennelijk nog niet eerder bij hem opgekomen, zoals hij ook de voorstellen van de Commissie Herziening Belastingstelsel soepeltjes in de bureaulade liet eindigen om de clientèle van de VVD niet voor het hoofd te stoten. Met de vervolgenquête “Wat zou jij doen met 157 miljoen? “, de ideeënbus bij de belastingdienst was kennelijk afgeplakt, kwamen meer dan 550 reacties binnen met een veelvoud aan suggesties. [5] De opmerkingen logen er niet om, de prioriteit van de politiek ligt echter al jaren elders: we zullen het moeten doen met minder regels.

Uit de rapporten lichten we die bevindingen die relevant zijn voor ons data mining onderwerp.

(1)  Voor de elektronische beoordeling van aangiftes zijn ongeveer 200 verschillende parameters beschikbaar, waarvan slechts enkele parameters operationeel zijn. [4, blz 8; 5, blz 4]. Deze opmerking scoort 161x dus ruim 29%.

(2) Tienduizenden windhappers (mensen die van de windleven en geen inkomen hebben) worden niet gecontroleerd. [4, blz 9] Signaleren is kinderlijk eenvoudig [5, blz 6] Deze opmerking scoort 272x dus ruim 49%. 

(3) Gratis verzekering AOW (2% per jaar) voor mensen met premievrijstelling. [4, blz. 8; 5, blz. 4] Deze opmerking scoort 209x dus ruim 38%.  Het SVB zou dit moeten opvolgen. 

(3) De structurele aard van incidenten wordt niet geanalyseerd.[4,blz 8]

(4) Gecorrigeerde adressen worden niet doorgegeven aan de Gemeentelijk basisadministratie [4,blz. 8; zie ook 9]

(5)  Koppeling bestanden gebrekkig. “Veel burgers denken nog altijd dat wij inzage hebben in alle mogelijke bestanden, en het is te hopen dat ze dit ook nog lang blijven denken.” [4, blz 9]

(6) Invordering belastingschulden problematisch en kleine bedragen (€ 1.500 particulieren; € 5.000 bedrijven) worden niet geïnd. [4, blz 10]

(7) Ten onrechte geclaimde ondernemingsfaciliteiten wordt niets aan gedaan. [5, blz 5)

(8) Geen controle op toeslagen voor uitbetaling. [5, blz 6]

(9) Geen naam- nummercontrole bij uitbetalingen [5, blz 8]. Dit terwijl men deze gegevens jaarlijks van de banken op een presenteerblaadje krijgt aangeboden. Er wordt al lang gepleit voor één bankrekeing voor alle belastingzaken. Dat zelfde nummer zou men ook voor de uitkeringen kunnen gebruiken.

(10) MOT gegevens ( ongebruikelijke transacties) worden op grond van wettelijke bepalingen kennelijk niet gedeeld met de belastingen [5, blz 8]  Dit moet haast opzet zijn van Kamerleden die criminele organisaties de hand boven het hoofd willen houden onder het mom van privacy.

De volgende bevindingen zijn schokkend, maar hier kan data mining geen oplossing bieden omdat dit te maken heeft met lamlendigheid van de hoogste leiding in de belastingdienst zelf:

(1) Gerichte aanpak van geconstateerde fraudegevallen ter bescherming van de rechtsstaat. [5, blz 4) Deze opmerking scoort 264x dus ruim 48%.

(2) Aangiftes en bezwaarschriften niet wegstempelen als tijd begint te dringen. [ 5, blz 4] Het loont dus zeer om bezwaar te maken en dit eindeloos te rekken. Deze opmerking scoort 225x dus toch nog 41 %.

(3) Rotte appels (harder) aanpakken. [5, blz. 8]

4. Data mining.

Data mining is een al decennia lang bestaande ICT-techniek om bestanden aan elkaar te koppelen en de onderliggende gegevens te valideren en analyseren. Dat analyseren kan plaats vinden met geavanceerde statistische technieken, maar ook een eenvoudige janboerenfluitjes-toepassing kan waardevolle informatie opleveren. Bij het koppelen van de bestanden kunnen privacynormen een rol spelen, maar men kan die normen ook overdrijven.[7] Gezien het maatschappelijk belang van een doeltreffende overheid die alleen tot het uitbetalen van toeslagen en uitkeringen overgaat als de ontvanger daartoe gerechtigd is, is enige  inperking van privacy normen op zijn plaats. Het feit dat men zijn hand ophoudt, maakt dat de overheid bepaalde rechten krijgt om zich tegen misbruik te beschermen.

Data mining kan door een relatief klein competent centraal team worden uitgevoerd. De bevindingen moeten dan decentraal worden opgevolgd door de diverse uitvoeringsinstanties van de diverse ministeries (Binnenlandse zaken, Financiën en Sociale Zaken) . Voorwaarde van een succesvolle data mining is echter dat de bestandsgegevens betrouwbaar en up to date zijn. Indien b.v. 5% van de GBA-gegevens foutief zijn, een niet onrealistisch uitgangspunt, betekent dit dat voor 840.000 inwoners, een grote stad, de NAW-gegevens niet kloppen. Zonder een forse data-opschoning is het effectief toepassen van data mining dus kansloos. De recente problematiek bij de invoering van een inkomensafhankelijk huurverhoging laat zien dat het bestandsbeheer nog steeds veel te wensen overlaat en dat tijdig inzicht in de problemen die dat met zich meebrengt ontbreekt. [10]

Gezien de uitgebreide kennis die cross departementaal nodig is, ligt het voor de hand een afzonderlijke unit te vormen. IT kennis kan relatief eenvoudig worden ingekocht bij IT-specialisten. De unit zou kunnen beginnen met een nulmeting waarbij alle gebreken in de onderlingen relaties tussen de database data kwantitatief worden vastgelegd en gerapporteerd. De Tweede Kamer kan dan direct zien welke ravage zij door het oerwoud aan regeltjes zelf heeft veroorzaakt.[ zie b.v. 11]

5. Verantwoordelijkheden.

Het Ministerie van Financiën staat nu in de floodlights, de ministeries van Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken hebben echter evenveel boter op het hoofd. Zolang er geen coördinerende orgaan bestaat dat het proces van databeheer aanstuurt blijft het dweilen met de kraan open. Of om Loesje eens te citeren: “Het is gewoon lekkerder dweilen als je weet dat iemand ondertussen tenminste probeert de kraan te repareren.” [8] Competentiestrijd tussen de centrale en decentrale overheid helpt hierbij al helemaal niet. [9]

Het incident Weekers, hoe kwalijk ook, moet dus niet als incident worden behandeld, maar er dient een structurele aanpak te komen voor het databeheer en de automatisering daarvan. De automatisering bij de belastingdienst is een aanfluiting en de ontwikkeling staat sinds 1995 stil. Voor de tenenkrommende stand van zaken zie 5, pagina 8.

De grenzeloze verspilling door de decentrale aanpak bij de gemeentes zal nog verergeren door de decentralisatie golf van de Regering Rutte-Asscher. Als je iets niet centraal kunt regelen dan regel je het decentraal op gemeentelijk niveau. Het voordeel is dat je het dan 408 keer niet  geregeld krijgt en dat iedereen het wiel weer moet uitvinden. Op het internet kunt u de verspilling per gemeentelijke regeling nalezen, het aantal ambtenaren dat zich onledig houdt met het aan de locale situatie aanpassen maar vooral overschrijven van landelijke regelingen moet aanzienlijk zijn.

En dan toch nog even het echte vragenlijstje voor Weekers:

(1) Kan de staatssecretaris voor elk van de gesignaleerde tekortkomingen in de Abvakabo rapporten [4 & 5} aangeven:

(a) juistheid constatering ; b) gekwantificeerd omvang  van het probleem (aantallen, gederfde inkomsten) c) actiepunt om het probleem binnen een jaar op te lossen  e) benodigde mankracht f) beoogde rapportage over voortgang

(b) wanneer was de staatssecretaris en de directie belastingdienst van dit punt op de hoogte en wat is er sindsdien werkelijk aangedaan? Indien men niet op de hoogte was, wanneer had men op grond van interne gegevens op de hoogte kunnen zijn?

(2) Hoe kwalificeert de staatssecretaris de interne communicatie binnen zijn dienst of heeft de staatssecretaris de interne waakhondfunctie, zonder vergoeding, geoutsourced naar de Abvakabo?

(3) Welke actiepunten zijn grensoverschrijdend en dienen te worden aangepakt bij andere departementen (b.v. Sociale zaken en Binnenlandse zaken). Hoe is de coördinatie per actiepunt geregeld, zop er al van enige coördinatie sprake is.

(4) Welke personele consequenties verbindt de staatssecretaris aan zijn bevindingen, en is hij zelf een onderdeel van het probleem of van de oplossing?

Hoe je de media zand in de ogen kunt strooien blijkt uit dit feitenrelaas, dat natuurlijk niet ingaat op de kern van het probleem: gebrek aan interesse om de fraude daadwerkelijk krachtig aan te pakken.[12] Hier wordt de permanente slaaptoestand van Weekers vergoelijkt. Het is weer de tijd van het jaar (6 mei) dat we ons kunnen beroepen op wir haben es nicht gewußt.

Inmiddels zijn aanvullende vragen gesteld. [13] Het is kenmerkend voor de kwaliteit van de media en het beheer van de website van de overheid dat je de inhoud het makkelijkst via Geen Stijl achterhaald.

__________________________________

Laatst bijgewerkt 6 mei 2013

Ik heb geen inside kennis van de belastingdienst. Toen aan het begin van de 21ste eeuw de rijksaccountants die ik tegenkwam begonnen te praten over cliënten i.p.v. belastingplichtigen  begreep ik dat er een andere wind was gaan waaien bij de belastingdienst en dat dit de kritische instelling mogelijk niet ten goede zou komen. Meedenken met het bedrijfsleven werd de norm.

[1] Site belastingdienst,

http://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/prive/aangifte_doen/aangifte_inkomstenbelasting/aangifte_doen_over_2012/vooraf_ingevulde_aangifte/om_welke_gegevens_gaat_het

[2] Brief Weekers d.d. 16 april 2012, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31066-127.html

[3] In de vooraf ingevulde aangifte 2012 moest ik 7 bankrekeningen toevoegen met een totaal saldo van € 88.323. Het burgerservicenummer zal toch genoegzaam bekend geweest zijn bij de banken,  Ik geef toe een steekproef van één is geen steekproef, maar het vertrouwen in de procedure wordt toch aardig geschaad en ik zou toch  7 posten fout willen rekenen, waarvan drie >= €20.000.

[4] Abvakabo, http://www.abvakabofnv.nl/platformA/2013/Klokkenluider/

[5] Abvakabo, http://www.abvakabofnv.nl/3944/419044/201584/belastingdienst-rapport-ii.pdf

N.B. Bij Abvakabo zijn ze niet meer te vinden.Inmiddels heb ik één van die rapporten weer getraceerd

http://www.deurwaarderscollectiefnederland.nl/Upload/abvakabo.pdf

[6] “Tussen de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en de FIU-Nederland bestaat een goede samenwerking. Enerzijds is de FIOD behulpzaam bij analyses van transacties door inbreng van zowel fiscale informatie als fiscale/strafrechtelijke kennis. De resultaten vertalen zich in de doormelding van transacties waaronder ook aan andere opsporingsdiensten dan de FIOD. Anderzijds is de FIOD afnemer van transacties voor voeging bij dan wel de start van strafrechtelijke onderzoeken.”, http://www.fiu-nederland.nl/content/nationale-samenwerking . Deze regeringspropaganda verdraagt zich slecht met 3.(10).

[7] J.A.G.M. van Dijk, “Privacynormen bij de koppeling van computerbestanden”, http://www.cram.nl/ieni/930104.htm

en http://www.binnenlandsbestuur.nl/digitaal/nieuws/miljarden-te-winnen-met-centrale.3673745.lynkx

Buitenlandse voorbeelden

(a)  http://www.anao.gov.au/uploads/documents/2007-08_Audit_Report_30.pdf

(b) http://public.dhe.ibm.com/common/ssi/ecm/en/imw14304usen/IMW14304USEN.PDF

(c) http://www.csi-sigegov.org/1/39_354.pdf

[8] http://www.loesje.nl/files/posters/NL9110_10.pdf

[9] “Donner buigt zich over GBA-conflict” , http://www.computable.nl/artikel/nieuws/overheid/3817086/1277202/donner-buigt-zich-over-gbaconflict.html

[10] http://www.aedes.nl/content/artikelen/klant-en-wonen/inkomensafhankelijke-huurverhoging/Moeilijkheden-bij-invoeren-inkomensafhankelijke-hu.xml

[11] http://www.mejudice.nl/artikelen/detail/verlaag-belastingtarieven-door-vereenvoudiging-belastingstelsel

[12] VK, Het Ochtendblad voor Slapend Nederland:

Jeroen Visser, “Vraag wie wanneer wat wist over Bulgarenfraude lijkt door Weekers beantwoord”, http://www.volkskrant.nl/vk/nl/11698/Kabinet-Rutte-II/article/detail/3437095/2013/05/06/Vraag-wie-wanneer-wat-wist-over-Bulgarenfraude-lijkt-door-Weekers-beantwoord.dhtml

[13] http://www.geenstijl.nl/archives/images/allevragensamenvoorweekers.pdf

Advertisements

From → 1. Actueel

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: