Skip to content

Pauw en Witteman en de “lege pensioenpot”

6 december 2012

______________________________________________________________________________________________________________________

Het volk is flink wakker geschut door de uitzendingen op 4 en 5 december van P&W met name door de bijdrage van onze financiële whizzkid Jeroen Pauw en de ingezonden mededeling van de geheel belangeloze Alex Beleggingsbank oprichter Peter Verhaar.[1] We zullen de stellingen die in de twee programma’s te berde zijn gebracht maar weer eens tegen het licht houden en verwijzen waar dat doelmatiger is, naar eerdere bijdragen. Gegeven het droevige niveau van redacteur Peter Klee bij P&W hoeft dat niveau van P&W overigens niet te verbazen.[12]

_______________________________________________________________________________________________________________________

Algemeen

Door de kredietcrisis is de dekkingsgraad van de pensioenfondsen flink afgenomen. De dekkingsgraad :=

(Netto bezittingen pensioenfonds) *100/ (Contante waarde pensioenverplichtingen).

Als de rente daalt, stijgt de waarde van de vastrentende bezittingen (ca 50%), maar stijgt de contante waarde van de verplichtingen ook. Veelal daalt ook de waarde van het aandelenbezit door de rentestijging, Omdat de verplichtingen hoger zijn dan de vastrentende activa, die ook nog meestal een kortere looptijd hebben, zal de dekkingsgraad dalen. De daling ten gevolge van de kredietcrisis is door het CPB als volgt geanalyseerd:

Tabel 1 Verloop dekkingsgraad 2008-2011

cpb dekkingsgraad daling

Voor de toelichting: zie eerdere bijdrage

Zowel de daling in de waarde van de bezittingen als de toename van de verplichtingen hebben dus een flink gat geslagen in de dekkingsgraad. Merk op dat het effect van de bijstelling levensverwachting maar 7 punten in de dekkingsgraad scheelt. De levensjaar aanpassingen in de premiestelling en pensioenreserve berekening vinden echter regelmatig plaats. Voor een inflatie bestendig pensioen is een dekkingsgraad van ca 120% nodig, voor een welvaartsvast pensioen is die ca 145%. De huidige dekkingsgraad van de pensioenfondsen is ca 102.[5] Meer dan een nominaal pensioen zit er dan voorlopig niet in.

Is deze situatie nieuw? Nee in 2003 stonden we er net zo voor.[13]

1. Pensioenvermogen

Eind juni 2012 hadden de Nederlandse huishoudens een bedrag van 1.043 mld. (feitelijk 1.010 mld.) aan pensioenvermogen en daarnaast nog 156 miljard aan levensverzekeringen opgehoest. [2] Dit vermogen wordt opgebouwd uit gestorte premies door werkgevers en werknemers maar in belangrijke mate, gezien de ouderdom van de deelnemers, door rendementen op dat vermogen. Naast pensioenfondsen zijn pensioenen (in toenemende mate door het opdoeken van pensioenfondsen) ook ondergebracht bij verzekeringsmaatschappijen.[ zie bv Audex 10]

De staat spaart als stille vennoot flink mee en heeft zo een belastingclaim van zo’n 365 miljard zonder met de eventuele claim op een gedeelte van de levensverzekeringen rekening te houden. Als de pensioenpot van Pauw en Witteman tot uitkering komt, prikt de staat dus een flinke vork mee van 35%, maar daar heb ik noch P&W noch de jongeren, die dan minder belasting hoeven te betalen, over gehoord. Ook over de extra bestedingen wordt nog flink verhoogde BTW betaald.

2. Leeftijdsopbouw

De commissie Frijns stelt dat “Pensioenfondsen “ageing giants” zijn: meer dan 60% van het totale pensioenvermogen is bestemd voor pensioenen, die al zijn ingegaan of die binnen 10 jaar zullen ingaan.“[3] Deze zin werd ook “geciteerd” in het programma. De heer Witteman bakte er van “Ik ga het nu goed zeggen: over 10 jaar is 60% van de pensioenpot op” (italics toegevoegd).  Jony Ferket, van de “denktank” G500,  kwam ook niet verder dan dat onze pensioenreserves “over 10 jaar meer dan gehalveerd” zijn. Verhaar kwam het, in het belang van zijn winkeltje, even niet uit dit beeld te corrigeren maar, en dat is nog kwalijker, wist kennelijk ook niet beter (“de pot is leeg”).  Tenslotte moest zijn Rabo pensioenfonds ook gered worden doordat AIG overeind werd gehouden door de US-overheid. Helaas werd over het woord bestemming niet gerept en worden de pensioenen niet in 10 jaar uitbetaald, zoals hiervoor in het wel letterlijke citaat uit het rapport valt na te lezen  Het zou natuurlijk kunnen dat alle 55-65-jarigen voor hun pensioenleeftijd de pijp uitgaan, maar een cursus begrijpend lezen is aan de tafel van P&W toch niet besteed. Er werd ook niet bij verteld dat de reserveringen, gebaseerd zijn op actuariële berekeningen en dat daar dus volop rekening mee wordt houden en dat onafhankelijke actuarissen daarop toezien. Het zou eerder vreemd zijn als dat geld op termijn niet uit de pensioenfondsen verdween.

3. Toename levensjaren. 

Meneer Pauw, de levensjaren mogen dan enigszins demagogisch sinds 1950, toch ruim 60 jaar geleden, flink gestegen zijn, de actuaris houdt daar bij het vaststellen van de premie en het berekenen van de reserves rekening mee. Het actuarieel genootschap publiceert elke twee jaar een nieuwe sterftetafel . Voor de meest recente Prognosetafel AG2012-2062 zie [4]  “Gemiddeld zullen de verplichtingen door het gebruik van de nieuwe prognosetafel, afhankelijk van de gehanteerde rente, met ongeveer 1% kunnen toenemen.” “Op grond van de nieuwe inschatting stijgt de levensverwachting van nuljarigen tussen 2011 en 2062 van 82,9 jaar voor vrouwen en 79,2 jaar voor mannen, naar respectievelijk 87,4 jaar en 86,9 jaar. Voor 65-jarigen is dat van 85,9 jaar voor vrouwen en 82,9 jaar voor mannen naar respectievelijk 89,3 jaar en 88,2 jaar.” [4] Voor de pensioenen is tegen die tijd eerder relevant wat het aantal levensjaren voor 70-jarigen is en voor kereltje Pechtold Jr. voor 80-jarigen. Voor de gezonde levensjaren en pensioenleeftijd zie .

Dat neemt niet weg dat de toename levensjaren effect heeft gehad op de huidige hoogte van de pensioenreserves omdat de verplichtingen moesten worden opgehoogd.  Een citaat uit Frijns [3, blz 18]

” De ontwikkeling van de overlevingskansen heeft in twintig jaar tijd een verhogend effect op de voorziening pensioenverplichtingen gehad van gemiddeld circa 15%. Bovendien dienen pensioenfondsen tegenwoordig van een zogenaamde prognosetafel uit te gaan waarin de verwachte toekomstige sterftetrend gedurende de komende 50 jaar is meegenomen. Het verhogende effect hiervan op de voorzieningen bedraagt rond 10%.”

Dat de huidige gepensioneerden en de boven 55-jarigen van de verlenging van het aantal levensjaren in de jaren 2040-2062 flink zullen profiteren, valt echter moeilijk vol te houden. Statistisch heeft men de schijn tegen.

Professor dr. Mischa de Winter (Faculteit Sociale Wetenschappen, Pedagogiek (PED) ) mocht ook even meepraten. Hij vroeg zich af of er wel betaald is voor de levensverwachting in de laatste 10 jaar. (zie tabel 1) Nu word ik de laatste tijd een beetje zenuwachtig als een alphawetenschapper zich met statistiek gaat bemoeien, laat staan met levensverzekeringswiskunde. Maar nee hoor, niet gehinderd door enige kennis, blaat hij, geheel volgens de mores van zijn vakgebied, zijn partijtje ongegeneerd mee.

4. Verplicht sparen.

De pensioenfondsen zijn vrijgesteld van vermogensrendementsheffing  Dit betekent dat bij zelf sparen altijd een achterstand van 1,2% van het vermogen op 1-1 van elk jaar ontstaat. Bovendien haalden de pensioenfondsen in de jaren  2000 – 2010 een gemiddeld rendement van 4,8% (werkelijk 4,25%) en dat zie ik de gemiddelde spaarder nog niet halen. Alex Beleggingsbank heeft natuurlijk belang bij het beleggen via een beheerder. P&W vonden het niet nodig om dit undisclosed belang aan de kijkers duidelijk te maken.  De kosten van beleggen in eigen beheer moet men dan maar eens afzetten tegen de kosten van een pensioenfonds en het rendement [6] Ook breng ik nog even de zeven miljoen woekerpolissen in herinnering. En denkt u ook nog even aan het nabestaanden- en wezenpensioen?

5. Verdelen huidige pensioenreserves

Aan de orde kwam ook nog het Deense pensioenstelsel dat geïndividualiseerde pensioenreserves kent.[7] Boerenverstand leert dat het nog maar zeer de vraag is of dat systeem beter is, hoewel dit natuurlijk door de “financiële” journalisten klakkeloos wordt overgenomen. Voor o.a. de stand van de pensioenreserves in relatie tot het GDP (Nederland: 138,2% bbp; Denemarken: 49,7% bbp) zie [8] Over de problemen bij individualisering van de pensioenpot werd door Verhaar luchtig heen gestapt – zie hiervoor Dat de ouderen daarbij gekort moeten worden op hun pensioen, lees huidige rechten, moet Verhaar nog maar eens in een vervolguitzending komen uitleggen. Hij zou kunnen beginnen met uit te leggen wat die “rechten” precies inhouden. Volgens mij heeft iedereen bij zijn pensioen een garantie tot de deur als hij de kleine lettertjes goed leest. Tenzij hij/zij een nominaal pensioen bij een verzekeringsmaatschappij geniet en deze maatschappij het hoofd boven water blijft houden en niet hoeft af te stempelen.

5 Nalaten indexering

Doordat de dekkingsgraad onvoldoende is om tot indexering te besluiten zijn inmiddels achterstanden in de pensioenuitkeringen en rechten opgelopen. Deze achterstanden hebben betrekking op de hoogte van de uitkeringen (gepensioneerden) of van de opbouw pensioenen (actieve deelnemers en slapers). Omdat het accent op de jongeren lag, die overigens ook meegenieten van het afzien van indexering van die rechten, kwam dit onderwerp niet ter sprake. [9] De ouderen leveren dus wel degelijk in c.q. krijgen minder dan waarop zij onder eerdere voorwendselen voorgelogen kregen.

6. Oplossing

Ons werd ook een oplossing door Witteman van Verhaar beloofd in uitzending van 4 december. Helaas viel dat een beetje tegen. Die oplossing is natuurlijk niet nog meer sparen. Met de pensioenpremie en de thans verplichte aflossing van de hypotheek spaart het Nederlandse volk zich al suf. Er zal toch enig vrij besteedbaar inkomen moeten overblijven na de zorg (tussen ca. 15-20% brutoloon), huur (23% besteedbaar inkomen) of hypotheek (netto ca 16% besteedbaar inkomen) en pensioenpremie (20-24% bruto premie). Hoeveel u wel moet sparen om de verhoging van de pensioenleeftijd op te vangen kunt hier zien.

Als de pensioenfondsen de jongeren benadelen, wat eerst nog bewezen moet worden, moet dat probleem worden aangepakt. Zo lang nominale pensioenen worden uitgekeerd en de pensioenen niet worden geïndexeerd kan er bij een dekkingsgraad van rond de 105 van benadeling van de jongeren bij uitkering geen sprake zijn. Het probleem is dat pensioenfondsen tot voor zeer kort de indruk wekten dat de uitkering hoger kon uitvallen. Voor de doorsneepremieproblematiek voor de jongeren zie.

Misschien kan de publieke omroep eens tijd vrij maken om een echte informatie-avond op de tv te verzorgen over dit onderwerp. Als de VARA, nu ook de (intellectuele) armoede daar heeft toegeslagen, er te belazerd voor is dan zou Max dat ook kunnen doen. De arbeidersklasse (60%) werkt immers een dag per week voor zijn pensioen en mag zo zoetjes aan wel eens weten hoe de vork echt in de steel zit. Als P&W dan een DVD-tje kunnen krijgen van die uitzending kunnen ze volgende keer met meer verstand van zaken leiding geven aan de discussie. Hoewel dat geldt mogelijk voor W., van P. weet ik dat nog niet zo zeker.

Voor nog meer commentaar zie [11]

_____________________

Laatst bijgewerkt 11 december 2012.

[1] RTL, “Peter Verhaar”, http://www.rtl.nl/financien/thuisopdebeurs/debeleggers/belegger4/ Dat je met zoveel kennis nog moet werken voor de kost, mag toch enige verbazing wekken.

[2] DNB statistiek huishoudens, http://www.statistics.dnb.nl/huishoudens/index.jsp. Peter Verhaar had in elk geval de cijfers nog op een rijtje, dat kan je van de hoofdredactie van de NRC (2 x 850 miljard in recent commentaar) niet zeggen.

[3] Commissie Frijns, “Pensioen onzekere zekerheid”, http://docs.minszw.nl/pdf/135/2010/135_2010_1_25337.pdf  , blz 2. Het rapport is van 19-1-2010.

[4] AG, “Prognosetafel AG2012-2062”, http://www.ag-ai.nl/view.php?Pagina_Id=333

[5] http://www.nrc.nl/nieuws/2012/11/01/dekkingsgraad-pensioenfondsen-stijgt-door-nieuwe-rekenrente/

http://www.abp.nl/images/persbericht-2012-Q3-def_tcm160-152309.pdf

https://pfzw.nl/over-ons/pers/maandelijkse-dekkingsgraden/paginas/maandelijkse-dekkingsgraden.aspx

[6]  Zie bij voorbeeld:

http://www.abp.nl/over-abp/resultaten/rendementen/overzicht-beleggingsrendement.asp

https://pfzw.nl/over-ons/pers/kwartaalberichten/paginas/kwartaalberichten.aspx

[7] Mercer, “Nederlandse pensioenstelsel niet langer beste in de wereld”, http://www.mercer.nl/press-releases/nederlands-pensioenstelsel-niet-langer-beste-ter-wereld-MMGPI-2012

[8] http://www.bnr.nl/topic/pensioen/451668-1210/nederlands-pensioenstelsel-niet-meer-aan-kop Daar wordt gesteld:

“Volgens pensioenconsultant Tim Burggraaf van Mercer scoort het Deense pensioenstelsel vooral beter op houdbaarheid.” “De facto heeft Denemarken een systeem waarbij werkgever, werknemer en overheid gezamenlijk één premie vaststellen, een percentage van het salaris. In dit geval is dit nu 12 procent van het loon. Alle Denen krijgen dan 12 procent van het loon als pensioenpremie gestort. De werkgever zoekt daar dan een passende uitvoerder bij. Als op enig moment blijkt dat die premie niet hoog genoeg is, gaan werkgever, werknemer en overheid aan tafel zitten om met elkaar een hogere premie af te spreken.”

Boerenverstand is  journalisten kennelijk niet gegeven. Het APB rekent met 24,1% premie over het brutoloon. [http://www.abp.nl/over-pensioen/kosten-pensioen/premie.asp ] Dus of het ABP maakt 12,1% van die premie kwijt en dan is het Deense systeem zeker beter of de Deense pensioenrechten die worden opgebouwd zijn aanzienlijk lager. Zonder me te willen verdiepen in het Deense systeem, houd ik het op het laatste. N.B. het PFZW premiepercentage bedraagt inclusief arbeidsongeschiktheidspensioen ook 24,8%.

En hoewel er niets mis is met een boerenverstand is een echte fact check toch beter [http://www.oecd.org/finance/privatepensions/48438405.pdf ]:

pension funds relative to the size of the economy in OECD countries 2011

en ook de pensioenbijdragen houden niet over in Denemarken:

OECD pension contributions

[9]

a) ABP:

In  2012 is indexatie helaas niet mogelijk. Ook in 2013 kan ABP de pensioenen niet verhogen.

  • In 2011 was er geen indexatie. De prijzen stegen in 2011 met 2,3%.
  • In 2010 was de indexatie 0%. De prijzen gingen toen met 1,3% omhoog.
  • In 2009 was de indexatie 0,28%. De prijzen gingen toen met 1,2% omhoog.
  • In 2008 was de indexatie 0%. De prijzen gingen toen met 2,5% omhoog. (De na-indexatie van de pensioenen was toen maximaal 1,96%

b) PFZW:

De lonen in de sector zorg en welzijn stegen in 2012 gemiddeld met 1,67%. Er was onvoldoende geld om uw pensioen per 1 januari 2013 te verhogen.

PENSIOEN pfzw

Ik zou zeggen hoe het voorlopig maar op altijd niet – zie voor het echte reële PFZW-tekort voor een welvaartsvast pensioen deze bijdrage. Met close reading van het jaarverslag en de masterscriptie van Hans Staring kun je daar zelf achter komen. Financiële journalisten liggen liever in hun hangmat en kalken alleen persberichten over.

[10] http://www.pensioenfondsaudax.nl/index.php/regeling-top/indexatie/94-overgang-pensioen-naar-nationale-nederlanden

[11] Meer commentaar:

http://leowitkamp.wordpress.com/2012/12/05/de-discussie-bij-pauw-en-witteman-over-de-pensioenpot/

en, dit keer zeer wel to the point : http://www.rtl.nl/components/financien/rtlz/nieuws/2012/49/pensioenvermogens-stijgen-juist-naar-records.xml

en, hoewel de intenties goed zijn, met te veel kanttekeningen om hier nu op te reageren, Wiebe Smit. die niet houdt van “het theoretische geneuzel van zogenaamde deskundigen”:

http://www.joop.nl/opinies/detail/artikel/17477_pensioenfondsen_moeten_van_zich_af_bijten/

en voor het echte intellectuele publiek doet  Peter Verhaar nog een duit in het zakje: “Ietwat te kort door bocht, maar dat hoort erbij.”:

http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2012/12/de_lange_tenen_van_de_pensioen.html

Uiteraard zal hij binnenkort wel weer te gast zijn als  financieel commentator bij P&W. Van Armoede Rammelt Alles bij de VARA.

[12] Peter Klee in debat met Kees Kraayenveld economie columnist bij VN, die terecht de vloer met de onbenul aanveegt:

http://degidsfm.vara.nl/Fragmenten-detail.9963.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=75728&cHash=5f046ff7bd4158197d9ced5275371be9

En  bij de VARA verdonkeremanen ze nog wel eens wat op hun web, dus voor de zekerheid :  http://www.joop.nl/politiek/detail/artikel/17037/ met mijn commentaar van 8 dec.

Nieuws is nieuws en de feiten doen er niet toe, is een aardige samenvatting van Klee’s standpunt. Het verklaart een hoop bij P&W. Dat postmodernisme van anything goes (Paul Feyerabend) is zò jaren tachtig.

[13] NRC, 23-7-2003, Menno Tamminga, “Pensioenen op papier geruïneerd”,    http://vorige.nrc.nl/dossiers/pensioenen/pensioenfondsen_finpos_2003/article1614468.ece

Advertenties

From → 1. Actueel

One Comment
  1. Door een systeemfout van opbouwrechten van pensioenfondsen worden pensioengerechtigden gedupeerd. De lage dekkingsgraad waardoor pensioenfondsen nu moeten korten op de uitkering is een gevolg van de invoering van de middelloonregeling.
    Met het omstreeks 2004 *) invoeren van de middelloonregeling voor het opbouwen van pensioenen, werd algemeen besloten het opbouwpercentage te verhogen van standaard 1,75 naar 2,25 procent. Dat was bedoeld om ervoor te zorgen dat op de pensioendatum alsnog structurele- en loonschaalverhogingen zouden worden gecompenseerd.
    Concreet betekent dit dat over het middelloon op de pensioendatum verhoogd wordt van gemiddeld 70 procent naar 90 procent van het voorwaardelijk geïndexeerde middelloon. Door echter geen premie verhogingspercentage over de pensioengrondslag door te voeren, heeft het verhoogde opbouwpercentage de pensioenfondsen echter in problemen gebracht.
    Bij doorberekening (na het verhogen van het opbouwpercentage) blijkt dat verhoogde pensioenpremie percentage onvoldoende is om toekomstige pensioenverplichtingen te kunnen affinancieren. Het verlengen van de levensverwachting heeft minder invloed dan wordt gesuggereerd door de pensioenfondsen mede omdat geïndexeerde pensioenen bijna rente onafhankelijk kunnen worden aangeboden indien de kostendekkende premie juist wordt vastgesteld. Indien de geconstateerde systeemfout niet wordt gecorrigeerd profiteren de jongeren extra omdat zij bij aanvang teveel pensioenrechten opbouwen die niet kostendekkend zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: