Skip to content

Met een korreltje zout

6 juli 2012

___________________________________________________________________________________________________________________________

Als de VVD met de doorrekening van zijn verkiezingsprogramma komt, kunnen we de zoutpot wel weer uit de kast halen. De inhoud van die pot zal echter niet voldoende zijn. Om deze stelling te onderbouwen zullen we het huishoudboekje Van Rutte I / Ia eens nader onder de loep nemen. In het bijzonder de 18 miljard “bezuinigingen”, het Begrotingsakoord 2013 en het Catshuisakoord. Het resultaat is niet om over naar huis te schrijven: de regering Rutte inde 17 mld. meer belastingen dan beloofd in het VVD-verkiezingsprogramma 2010 en van de ombuigingen werd ook 7,5 mld. minder gerealiseerd. Het nieuwe verkiezingsprogramma belooft meer van het zelfde, de uitkomst laat zich voorspellen.


In februari 2009 wilde oppositieleider Rutte 40 miljard in anderhalf jaar tijd bezuinigen. De NRC, Rutte citerend, deed als volgt verslag:

“Ik wil niet altijd de nuance zoeken. In het debat om de crisis ging het mij erom dat het CDA een draai heeft gemaakt. De VVD is laatste hoeder van solide overheidsfinancien.” Op de vraag “maar 40 miljard euro in anderhalf jaar bezuinigen, is dat wel realistisch?”: “Het is misschien technisch niet mogelijk, maar ik heb er heel bewust voor gekozen om de boodschap over te brengen dat wij aan een maximaal tekort van 2% vasthouden (vet toegevoegd). Daar gaat het om.” De kwalificaties waren niet mals: “idioot” (Pechtold), “waanzin” (Van Geel), “onzinnig” (minister Bos) en “moeite” te hebben Rutte “nog langer serieus te nemen” (Slob). [1]

Ik vind dat je een politicus aan zijn woord moet houden en laten we daarom kijken wat Rutte I, met de rechtervleugel van het CDA en de afsplitsing van de VVD, de PVV er van gebakken hebben. Deze keer zonder sociaal-democraten die gewoonlijk al het zand van de Sahara wegmaken, als ze daar aan de regering zijn. Rutte heeft het dit keer dus echt helemaal zelf gedaan. Helemaal alleen? Nou ja, aan het eind werd hij nog even geholpen door de hulptroepen van D66, GL en de CU. Het paarse deel van die hulptroepen had hij eerder afgewezen omdat 12 miljard bezuinigen niet voldoende waren c.q. omdat de VVD-achterban niet wilde dooronderhandelen. [2]

Tabel 1 Samenvatting doorrekeningen VVD-verkiezingsprogramma en (bijna-) akkoorden 2010-2012 in miljarden.

(click op tabel om te vergroten)

(1) De cijfers zijn ontleend aan de bronnen genoemd in noot [3]. De kolom “18 mld. incl. Balkende IV”  is ontleend aan het artikel van Bas Jacobs. [3.b]. Zoals bekend heeft het Catshuisakkoord het niet gehaald, de cijfers van dat akkoord wijken echter maar in zeer beperkte mate af van het Begrotingsakkoord 2013 { zie ook tabel 2}. Waarom de zogenaamde Kunduz coalitie zich zo op de borst klopt is niet geheel duidelijk, structureel verandert er nauwelijks iets.

Uit bovenstaande opstelling blijkt al dat lastenverhogingen door de VVD-CDA-coalitie systematisch geframed worden als bezuinigen. In de onderstaande tabel wordt dit nog wat duidelijker:

Tabel 2  Beleidsmaatregelen VVD-verkiezingsprogramma en (bijna-)akkoorden 2010-2012 in miljarden.

(click op tabel om te vergroten)

(1) De cijfers van het CPB zijn hier regel voor regel geherrubriceerd naar beleid met als belangrijkste afwijkingen in de classificatie: (a) alle belastingposten zijn toegerekend aan belastingen en niet aan beleidssectoren; (b) de bevriezing ambtenarensalarissen is opgenomen onder openbaar bestuur; (c) Zorg is inclusief AWBZ en (d) buiten AOW en zorg zijn alle andere sociale voorzieningen opgenomen onder Verzorgingsstaat. De impact van de aanpassingen door het begrotingsakkoord 2013 op het Catshuisakkoord worden zo ook duidelijk.

(2) De ”gerealiseerde” belastingverlaging van 3,2 mld. heeft voornamelijk betrekking op de overdrachtsbelasting (1,2 mld.) en de koopkrachtcorrectie (1,4 mld.).  Structureeel is de verlaging in het Catshuisakkoord hoger (8,7 mld.) omdat een belangrijk deel van de verlaging na 2017 wordt gerealiseerd: compensatie vermindering HRA (4,9 mld.) terwijl met de afschaffing overdrachtsbelasting structureel 2,9 mld. wordt weggeven, zonder dat dit met de effecten van de HRA-vermindering wordt gecompenseerd. In het VVD-verkiezingsprogramma stond voor de halvering van de overdrachtsbelasting 1,4 mld. ingeboekt.

(3) De “gerealiseerde” belastingverhoging heeft voor 6 mld. betrekking op box I inkomen, terwijl de BTW met 4,1 mld. wordt verhoogd. Van de stijging van de milieubelastingen met 1,2 mld. komt ¾ voor rekening van het begrotingsakooord 2013. De belastingverhoging door minder pensioenaftrek van 2,0 mld. leidt tot lagere belastingopbrengsten in de toekomst. Als de bankenbelasting (totaal 0,6 mld) geheven wordt om de banken mee te laten betalen aan de crisis, zou dit bedrag natuurlijk niet ten goede moeten komen van de lopende begroting, maar dienen ter vermindering van de staatsschuld. Overigens is deze belasting volstrekt onzinnig en dom, en alleen ingegeven door populisme.

(4) Het ziet er naar uit dat de truc om met onrealistische ontwikkelingssamenwerking kortingen mooie CPB-plaatjes ter verkrijgen kennelijk voor herhaling vatbaar is.[4] Als het waar is dat “naar schatting  maar liefst ca. 40 procent van de hulp in de vorm van contracten terugvloeit naar Nederlandse bedrijven en organisaties.”, dan is het opmerkelijk dat dit effect nooit wordt meegenomen in de CPB-doorrekening. [5]

(5)  De VVD had met zijn aanval op de verzorgingsstaat drie groepen op de korrel: kinderen (2,2 mld.), gehandicapten (1,4 mld.) en uitkeringstrekkers in het algemeen (0,8 mld. koppeling). De laatste maatregel (0,9 mld.) is gesneuveld in het Begrotingsakkoord 2013, van de andere maatregelen is ook niet al te veel terecht gekomen.

(6) De voorgenomen aanpak AWBZ (2,5 mld) en de pakketverkleining zorg (2 mld.) en de verhoging eigen bijdragen (4 mld.) onder verhoging zorgtoeslag (3,8) waren ook al illusoir.

(7)  Omdat bij het openbaar bestuur buiten de nullijn ambtenaren van 1,5 mld. slechts sprake is van begrote posten, die nog steeds op concrete uitwerking wachten,  valt over realisatie weinig te zeggen.

(8) Door het gebrekkige toezicht bij de woningcorporaties is zoveel geld weggelekt dat daar voorlopig waarschijnlijk niets te halen valt.

(9) De vermindering van de EU-bijdrage is voorlopig nog steeds ingeboekt. Dit bedrag is overigens vermoedelijk peanuts vergeleken bij de te verwachten kosten voor het in stand houden van de Euro.

Voor de samenvatting maken we een onderscheid tussen belastingen, internationale uitgaven en de rest van de overheidsbestedingen.  Van die bestedingen geldt in het algemeen dat de overheid die zaken uitvoert die wij wensen en indirect betalen. Als de overheid iets niet meer doet, hebben we de keuze of we doen het zelf {PGB} of we laten de dienst door een derde uitvoeren tegen betaling. Het laatste heet in CPB jargon financieringsverschuiving. Aan deze financieringsverschuiving ligt ook een andere inkomensverdeling ten grondslag: die van de primaire inkomensverdeling onder de tucht van de markt. De gezonde hardwerkende Nederlander zou hierbij beter af zijn. Gezond en hardwerkend zijn echter zowel kwalificaties als voorwaarden, aangezien je het vermogen daartoe maar ten dele zelf in de hand hebt. [6]

De Regering Rutte inde 17 mld. meer belastingen dan beloofd in het VVD-verkiezingsprogramma 2010 en van de beloofde belastingverlaging kwam dus helemaal niets terecht. Ook van de ombuigingen werd ook 7,5 minder gerealiseerd. Of het zinvol is om de doorrekening van het VVD verkiezingsprogramma 2012-2017 toe te voegen nadat de berekeningen van het CPB bekend zijn, is eigenlijk maar zeer de vraag. Het vorige programma beloofde “Orde op zaken” te stellen en we hebben gezien wat daarvan terecht kwam. Het nieuwe belooft meer van het zelfde:

“De liberalen streven dan ook naar een structureel begrotingsevenwicht in 2017, waardoor daarna de staatschuld kan dalen. Dat wordt bereikt door 24 miljard euro te bezuinigen, door de overheid zelf kleiner te maken. Tegelijkertijd verlagen we de belasting met 5 miljard. Ondanks de bezuinigingen is er ruimte voor 3 miljard aan investeringen in onderwijs, infrastructuur en veiligheid. Dat is de kern van het conceptverkiezingsprogramma dat vandaag is gepresenteerd”. [7]

De VVD gaat als PVVlight weer voluit op het orgel om de angst voor de nauwelijks bestaande staatsschuld aan te wakkeren.

In het bedrijfsleven zou een manager die een dermate slechte realisatie van zijn targets haalde, zelfs zonder afvloeiingsregeling, zijn biezen kunnen pakken. Het argument van slecht performende managers is altijd dat de omstandigheden tegen zaten. Gezien de inleiding van deze bijdrage waren die omstandigheden Minister President Rutte  bij het opstellen van zijn plannen echter genoegzaam bekend.

Laatst bijgewerkt 7 juli 2012.

[1] NRC, “Rutte laat de nuance vallen”,  http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2159326.ece/Rutte_laat_de_nuance_vallen, een opmerkelijke kop, want sinds wanneer uit MP Rutte zich genuanceerd, als het niet over Europa gaat?

[2]NRC, “Waarom de VVD geen paars kabinet wilde”,  http://digitaleeditie.nrc.nl/digitaleeditie/NH/2011/6/20110723___/1_26/article2_text.html

[3] Bronnen:

[a] CPB, “Keuzes in kaart”, paragraaf 6 en bijlage D, blz 46, 52, 55, 108 en 111, http://www.cpb.nl/publicatie/verkiezingsprogrammas-doorgerekend-keuzes-kaart-2011-2015

[b]  Bas Jacobs, “Regering Rutte manipuleert begrotingscijfers”, http://people.few.eur.nl/bjacobs/18mrd_versie4.pdf . Ik heb hierbij Jacob zijn analyse aangehouden, wiens visie gedeeld wordt door Koolmees (http://www.d66online.nl/andersja/nieuws/jokt-het-kabinet-over-bezuinigingen)

[c] CPB Notitie 27 september 2010, “Analyse economische effecten financieel kader”, http://www.cpb.nl/publicatie/analyse-economische-effecten-financieel-kader

[d] CPB Policy brief 2012/1, http://www.cpb.nl/publicatie/juniraming-2012-de-nederlandse-economie-tot-en-met-2017-inclusief-begrotingsakkoord-2013

[e] CPB Notitie, 23 april 2012, http://www.cpb.nl/content/doorrekening-catshuispakket-de-maatregelen

[4] Macel Canoy, “It’s the economy, stupid: de verkiezingsprogramma’s naast elkaar”,  http://www.economie.nl/blog-item/it%E2%80%99s-economy-stupid-de-verkiezingsprogramma%E2%80%99s-naast-elkaar Overigens is Canoy kennelijk het gesjacher over de programma’s in 2010 vergeten en doet hij of die programma’s toen klip en klaar de maatregelen uiteenzetten. In elk geval krijgen we nu wel koopkrachtplaatjes, voor wat die waard zijn.

[5] Trouw, Marco Visser, “Hulpsector verwijt VVD gebrek aan kennis ontwikkelingssamenwerking”, http://www.trouw.nl/tr/nl/4500/Politiek/article/detail/3274258/2012/06/20/Hulpsector-verwijt-VVD-gebrek-aan-kennis-ontwikkelingssamenwerking.dhtml

[6] ‘Who Destroyed the Middle Class, Part 1, 2 en 3 ‘,  http://www.financialsense.com/contributors/james-quinn/who-destroyed-the-middle-class-part-one  (niet voor de oplossingen, maar voor de met opgekropte woede geschreven analyse)

[7] VVD, “Niet doorschuiven maar aanpakken”, http://www.vvd.nl/nieuws/1892/niet-doorschuiven-maar-aanpakken

Advertenties

From → 2. Archief

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: